8. kadencja, 77. posiedzenie, 3. dzień (20-02-2019)
28., 29. i 30. punkt porządku dziennego:
28. Przedstawione przez Radę Ministrów sprawozdanie z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w Rodzinie˝ na lata 2014-2020 za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. (druk nr 937) wraz ze stanowiskiem Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (druk nr 1154).
29. Przedstawione przez Radę Ministrów sprawozdanie z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w Rodzinie˝ na lata 2014-2020 za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r. (druk nr 1915) wraz ze stanowiskiem Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (druk nr 2081).
30. Przedstawione przez Radę Ministrów sprawozdanie z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w Rodzinie˝ na lata 2014-2020 za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2017 r. (druk nr 2941) wraz ze stanowiskiem Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (druk nr 3010).Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Stanisław Szwed:
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdania z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w Rodzinie˝, tak jak już pani marszałek wymieniła, za lata 2015, 2016, 2017, zawarte w odpowiednich drukach.
Sprawozdanie z realizacji krajowego programu jest corocznym wypełnieniem obowiązku określonego w art. 11 ustawy z 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.
To sprawozdanie, które bardzo skrótowo państwu przedstawię, liczy ponad 180 stron i tam są zawarte informacje zarówno z poszczególnych samorządów, województw, jak i z poszczególnych resortów, z których, myślę, możemy wyciągać bardzo dużo interesujących informacji dotyczących funkcjonowania ustawy. Postaram się skrótowo przedstawić najważniejsze obszary, które są wskazane w ustawie. Jeśli chodzi o resztę, oczywiście można już bardziej statystycznie w tym sprawozdaniu doczytać wszystkie inne informacje.
Przedłożony państwu posłom dokument zawiera opis działań realizowanych zgodnie z postanowieniami programu w czterech głównych obszarach - pierwszy obszar: profilaktyka i edukacja społeczna, drugi obszar: ochrona i pomoc osobom dotkniętym przemocą w rodzinie, trzeci obszar: oddziaływanie na osoby stosujące przemoc w rodzinie, czwarty obszar: podnoszenie kompetencji służb i przedstawicieli podmiotów realizujących działania z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie.
Jeżeli chodzi o pierwszy obszar, dotyczący profilaktyki, to on też się dzieli na podgrupy: dokonywanie diagnoz zjawiska przemocy, przeprowadzanie kampanii społecznych czy też działania o charakterze profilaktycznym realizowane przez samorządy lokalne w ramach programu osłonowego.
Pierwszym ważnym zadaniem, które realizujemy, jest systematyczne diagnozowanie zjawiska przemocy w rodzinie w Polsce. W ramach tego zadania w 2015 r. zostało przeprowadzone badanie pod nazwą: przemoc w rodzinie wobec osób starszych i niepełnosprawnych. Ten raport ogólnopolski dotyczył badań porównawczych z lat 2009-2015. W 2017 r. natomiast na zlecenie naszego ministerstwa zostało przeprowadzone badanie pod nazwą ˝Ogólnopolska diagnoza infrastruktury wsparcia osób doznających przemocy oraz ocena efektywności i skuteczności stosowanych form pomocy˝.
W tym drugim komponencie dotyczącym kampanii społecznej były kwestie związane z opracowaniem i wydaniem np. w 2015 r. ˝Informatora dla profesjonalistów. Wybrane interpretacje przepisów prawa z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝.
W 2016 r. rozpoczęte zostały działania związane z realizacją ogólnopolskiej kampanii społecznej. W ramach pierwszego etapu opracowana została koncepcja i strategia kampanii dotycząca produkcji dwóch spotów telewizyjnych zarówno w wersji polskiej, jak i angielskiej.
Między innymi w 2017 r. zrealizowano kampanię ˝Wybieram pomoc˝ sfinansowaną w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Środki w kwocie ponad 2700 tys. zł były przeznaczone na te cele.
W ramach kampanii telewizyjnej, internetowej zakupiono czas antenowy zarówno w Telewizji Polskiej, jak i Polsacie, TVN-ie. Przeprowadzono również kampanie reklamowe zewnętrzne w 16 miastach na 250 nośnikach reklamy. Również przeprowadzono kampanie prasowe.
Kolejny komponent to ˝Wspieranie jednostek samorządu terytorialnego w tworzeniu systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝. W tym celu również dodatkowo w ramach działań o charakterze profilaktycznym Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wspiera samorządy w ramach tych programów. Corocznie przeznaczamy środki w wysokości 3 mln zł na to działanie.
W 2015 r. dofinansowanie w tym zakresie otrzymało 86 podmiotów. Liczba osób, w stosunku do których prowadzono działania, kształtowała się na poziomie 1600. W 2016 r. - 107 podmiotów, 1500 osób, a w 2017 r. wsparcia udzielono 86 podmiotom, czyli te wielkości są praktycznie na tym samym poziomie.
Jeśli chodzi o obszar związany z ochroną i pomocą osobom dotkniętym przemocą w rodzinie, to on dzieli się też na trzy komponenty: zapewnienie schronienia, zapewnienie bezpieczeństwa dzieciom - ofiarom przemocy, działania zespołów interdyscyplinarnych i grup roboczych.
Prowadzenie specjalistycznych ośrodków wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie. To jest zadanie realizowane przez powiaty, finansowane ze środków budżetu państwa. W okresie sprawozdawczym w kraju funkcjonowało 35 specjalistycznych ośrodków wsparcia. W 2018 r. powstała jeszcze jedna placówka. W tym roku przewidujemy też otwarcie kolejnej takiej placówki.
Ze wsparcia specjalistycznych ośrodków skorzystało w 2017 r. 8,5 tys. osób. W stosunku do 2016 r. nastąpił wzrost o 22%. W 2016 r. - 7 tys., podobnie jak w 2015 r.
Druga kwestia z tym związana to zapewnienie bezpieczeństwa w trybie art. 12a ustawy. Czyli chodzi tu o liczbę dzieci, które zostały odebrane z rodziny w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia. Tutaj te liczby kształtują się następująco. Liczba odebranych dzieci przez pracownika socjalnego w 2015 r. - 1158, w 2016 r. - 1214, w 2017 r. - 1123. Czyli tutaj odnotowaliśmy w 2017 r. w stosunku do 2016 r. spadek o 7,5%, a w liczbach bezwzględnych - 91.
Zgodnie z ustawą rodzicom przysługuje zażalenie do sądu opiekuńczego na postanowienie o odebraniu dziecka. Sąd rozpatruje zażalenie niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 24 godzin. W razie uznania bezzasadności lub nielegalności odebrania dziecka, sąd zarządza natychmiastowe przekazanie dziecka rodzicom. Do sądu w 2017 r. wpłynęło ogółem 47 zażaleń. Sądy rozpatrzyły 46 zażaleń, pozytywnie rozpatrzono 29 zażaleń.
Jeśli chodzi o realizację procedury ˝Niebieskie karty˝, zespoły te, zarówno zespoły interdyscyplinarne, jak i grupy robocze, od 2011 r. udzielają wsparcia osobom i rodzinom dotkniętym przemocą w ramach procedury ˝Niebieskie karty˝. W tym okresie sprawozdawczym w 2015 r. - ponad 99 tys. ˝Niebieskich kart˝, w 2016 r. - ponad 97 tys. i w 2017 r. - ponad 98 tys. ˝Niebieskich kart˝, czyli też ta tendencja utrzymuje się na tym poziomie. Nadal służbami, które najczęściej wszczynają procedurę, są Policja oraz pomoc społeczna. Najrzadziej procedurę ˝Niebieskie karty˝ wszczyna ochrona zdrowia. Szczegółowe dane znajdą państwo w sprawozdaniu. Wszystko jest rozbite też na poszczególne województwa.
Kolejna kwestia to jest kwestia specjalistycznego poradnictwa. Udzielanie wsparcia osobom dotkniętym przemocą w rodzinie następuje nie tylko w ramach procedury ˝Niebieskiej karty˝, ale również poprzez specjalistyczne formy poradnictwa medycznego, prawnego, socjalnego, psychologicznego czy też zawodowego i rodzinnego. W latach sprawozdawczych różnymi formami wsparcia w tym zakresie objętych było ponad 150 tys. osób każdego roku. Najwięcej osób skorzystało ze wsparcia socjalnego i psychologicznego. W omawianych latach różnymi formami poradnictwa specjalistycznego objęto prawie 0,5 mln osób.
Jeśli chodzi o kwestie ogólnopolskiej infolinii dla osób szukających wsparcia, to były kolejne działania, które podejmowaliśmy, które mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa osób doznających przemocy. Uruchomienie infolinii nastąpiło 1 stycznia 2017 r. Infolinia prowadzona jest przez Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie ˝Niebieska linia˝ na zlecenie Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Powstanie infolinii jest realizacją jednego z działań zapisanych w krajowym programie na lata 2014-2020 i jest to finansowane ze środków budżetu państwa. Telefon ten działa całodobowo, jest dostępny przez 7 dni w tygodniu. W wybranych godzinach prowadzone są również konsultacje w języku angielskim i języku rosyjskim. W wybrane dni działa też telefoniczna poradnia prawna. Rozmowy są bezpłatne dla dzwoniących osób.
Kolejny komponent czy oddziaływanie na osoby stosujące przemoc w rodzinie. Obok działań ukierunkowanych na ochronę osób doznających przemocy w rodzinie w ramach krajowego programu prowadzone są również działania dla sprawców przemocy, po to aby po czasie kryzysu rodzina mogła zacząć prawidłowo funkcjonować. Prowadzenie oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych sprawców przemocy jest zadaniem realizowanym przez powiaty i finansowanym ze środków budżetu państwa. W okresie sprawozdawczym skorzystało z tych programów w 2015 r. ponad 9 tys. Podobnie było w 2016 r. i 2017 r.
Jeśli chodzi o realizację programów psychologiczno-terapeutycznych jako nowych zadań wynikających z krajowego programu, od 2017 r. zgodnie z programem przeznaczono na ten cel dodatkowe środki z budżetu państwa. W 2017 r. uruchomiono 177 programów, do których przystąpiło ogółem 1312 osób.
Bardzo ważny jest też komponent: podnoszenie kompetencji służb i przedstawicieli podmiotów realizujących działania z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie. W tym pierwszym komponencie jest szkolenie dla osób tzw. pierwszego kontaktu. Z tych środków, które są, prowadzone są szkolenia przez marszałków województw dofinansowane ze środków budżetu państwa. W 2015 r. skorzystało z tego ponad 3000 osób, w 2017 r. - ponad 2700 osób.
Były również organizowane ogólnopolskie konferencje w tym zakresie, zarówno w 2015 r., jak i w 2016 r. I tu mieliśmy również wsparcie z funduszy norweskich. W 2017 r. przeprowadziliśmy ogólnopolską konferencję pn. ˝Instytucjonalnie na rzecz przeciwdziałania przemocy˝. W konferencji wzięło udział ponad 100 przedstawicieli służb realizujących zadania z zakresu tej ustawy.
Finansowanie ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w Rodzinie˝: w 2015 r. - ponad 16 mln zł, w 2017 r. - ponad 18 336 tys., czyli nastąpił wzrost nakładów. Ponadto w ministerstwie realizowano program osłonowy pt. ˝Wspieranie jednostek samorządu terytorialnego w tworzeniu systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝. I w tym zakresie również te środki były na poziomie niespełna 3 mln zł.
Dodatkowo w ramach budżetu ministerstwa oraz ze środków Funduszu Współpracy Dwustronnej w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego wydatkowano różne środki na konferencje ogólnopolskie, diagnozy. To była kwota 1,5 mln zł w 2016 r., m.in. chodzi o szkolenie zespołów interdyscyplinarnych, przygotowanie kampanii społecznej ˝Wybieram pomoc˝ czy w 2015 r. o projekt ˝Rodzina polska wolna od przemocy˝.
To są te główne zadania, które realizowaliśmy, które są przedstawione w sprawozdaniu. W sprawozdaniach są też przedstawione wnioski. Króciutko o tych wnioskach, które są tam zawarte.
Pierwszy. Opracowanie i realizacja gminnego i powiatowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie i ochrony ofiar przemocy są ważnym zadaniem, gdyż stanowią podstawę do zdiagnozowania zjawiska przemocy w rodzinie występującego na danym terenie oraz dają podstawę do analizy i opracowania konkretnych rozwiązań dotyczących poprawy sytuacji środowisk rodzin zagrożonych i doznających przemocy w rodzinie. Czyli tutaj, po pierwsze, chodzi o zadanie związane z mobilizowaniem samorządów lokalnych do prowadzenia szeroko rozumianych działań profilaktycznych dla osób i rodzin zagrożonych przemocą.
Druga kwestia to jest podnoszenie kompetencji służb, dalszy rozwój szkoleń interdyscyplinarnych. Tutaj kluczowym elementem jest tworzenie skutecznego systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie, jakim są profesjonalne i o odpowiednich kompetencjach służby i instytucje. Ważnym elementem programu są prowadzone przez marszałków szkolenia dla pracowników tzw. pierwszego kontaktu.
Myślę również o wsparciu oraz poradnictwie związanym z wykonywanymi zadaniami, np. w formie superwizji, o zwiększeniu infrastruktury wsparcia dla osób doznających przemocy. Obecnie na terenie kraju funkcjonuje 36 specjalistycznych ośrodków wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie. W 2019 r., tak jak już mówiłem, jest przewidywane otwarcie kolejnego specjalistycznego ośrodka wsparcia.
Chodzi też o zwiększenie zaangażowania przedstawicieli oświaty i zdrowia w działania związane z realizacją procedury ˝Niebieskie karty˝, umożliwienie coraz większej liczbie osób stosujących przemoc w rodzinie przystąpienia do uczestnictwa w programach psychologiczno-terapeutycznych. I to też są te działania, które proponujemy, jeśli chodzi o wnioski. (Dzwonek)
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Zwracam się do Wysokiej Izby o przyjęcie sprawozdań zarówno za rok 2015, jak i za rok 2016 i 2017 r. z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w Rodzinie˝. Dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia