8. kadencja, 77. posiedzenie, 4. dzień (21-02-2019)
50. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie uczczenia 100-lecia powstania gabinetu Ignacego Jana Paderewskiego (druki nr 3180 i 3190).
Poseł Elżbieta Gapińska:
Dziękuję bardzo, panie marszałku.
Chciałabym przypomnieć, w jakich warunkach zaczynał rządzić Ignacy Jan Paderewski. Pierwszy rząd premiera Moraczewskiego w pierwszych tygodniach miał wprawdzie wiele sukcesów, np. powszechne prawo wyborcze obejmujące również kobiety, 8-godzinny dzień pracy, legalność związków zawodowych i prawo do strajku, powołanie inspekcji pracy oraz ubezpieczeń chorobowych, ale z rządzeniem nie szło mu niestety najlepiej. Przez kraj przetoczyła się wtedy fala strajków i wystąpień chłopskich. Robotnicy przejmowali zakłady przemysłowe, wyrzucano ziemian z dworów, dokonywano samowolnych parcelacji gruntów. Sytuacja była poważna, obawiano się wybuchu rewolucji. Wtedy Józef Piłsudski zdał sobie sprawę z tego, że nie zdoła nakłonić państw ententy do uznania rządu Moraczewskiego. Jego wybór padł na Ignacego Paderewskiego, który był zaangażowany w polską politykę od początku XX w., stając się jednym z głównych orędowników niepodległości Polski.
11 stycznia, przypomnę, 1917 r. Paderewski przekazał prezydentowi Wilsonowi memoriał Paderewskiego, w którym postulował utworzenie Stanów Zjednoczonych Polski jako państwa federacyjnego obejmującego większość obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów z okresu sprzed rozbiorów. Dzięki Ignacemu Paderewskiemu, o czym mówił pan poseł, kwestia Polski znalazła się w słynnych 14 punktach Wilsona. Paderewski miał osobiście stanąć na czele rządu tymczasowego z dużą grupą ministrów bezpartyjnych. Część z nich stanowili zwolennicy Narodowej Demokracji.
Przed nowym rządem postawiono wiele zadań. Jednym z pierwszych miało być doprowadzenie do porozumienia z Komitetem Narodowym Polskim w Paryżu, a kolejnym przeprowadzenie wyborów do Sejmu planowanych na 23 stycznia 1919 r. Nowy rząd zdołał zrealizować część postawionych przed nim zadań. Jednym z największych jego sukcesów było uznanie na arenie międzynarodowej. Przypomnę, że nastąpiło to po zawarciu rozejmu w Trewirze i zawieszeniu broni na froncie polsko-ukraińskim na początku 1919 r.
30 stycznia jako pierwsze rząd Rzeczypospolitej uznały Stany Zjednoczone, potem inne kraje. 20 lutego 1919 r. premier Ignacy Paderewski wygłosił exposé. Kolejne dni miały pokazać, że nowy rząd nie będzie miał niestety łatwo. Kraj był bowiem wyniszczony zaborami i wojną, składał się z trzech części dawnych zaborów nieprzystających do siebie pod względem ekonomii, struktury, administracji czy infrastruktury. Olbrzymim problemem był budżet, w którym nie było pieniędzy, a przez wojnę obywatele nowego państwa nie byli w stanie unieść ciężaru płacenia podatków.
Rząd Paderewskiego zajął się szeregiem reform. Jedną z ważniejszych kwestii była kwestia reformy rolnej, uwłaszczenia chłopów małorolnych. Podjęto również próbę uchwalenia konstytucji. Upadek rządu wstrzymał jednak dalsze prace nad konstytucją, a także nad wprowadzeniem kontrolowanego obrotu zbożem, co miało spowodować rozwiązanie kwestii głodu w niektórych częściach Polski.
Rząd Paderewskiego miał charakter przejściowy. Miał wielkie sukcesy w polityce zagranicznej, spowodował uspokojenie nastrojów w państwie, ale to nie przysłoniło problemów związanych z kryzysem ekonomicznym, inflacją i niepokojami społecznymi. Po różnych problemach... (Dzwonek)
Wicemarszałek Ryszard Terlecki:
Dziękuję bardzo, pani poseł.
Poseł Elżbieta Gapińska:
Jeszcze tylko jedno zdanie, panie marszałku.
Ignacy Paderewski 9 grudnia 1919 r. uznał swoją misję za zakończoną. Zasługi samego Paderewskiego, jak i jego rządu dla odbudowy niepodległego państwa polskiego zasługują na uhonorowanie przez Sejm w stulecie powstania jego gabinetu. Dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia