8. kadencja, 77. posiedzenie, 4. dzień (21-02-2019)

Oświadczenia.

Poseł Piotr Pyzik (tekst niewygłoszony):

    Oświadczenie na marginesie 100. rocznicy powołania Polskiego Czerwonego Krzyża

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! O powołaniu 18 stycznia Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża jednoczącego wszystkie działające na terenie Polski czerwonokrzyskie organizacje polskie, napisano i powiedziano już bardzo dużo. Chciałbym więc skupić się tylko na jednym wydarzeniu z historii PCK, które zaważyło na całej historii tej organizacji. Mam na myśli niezwykle doniosłą rolę, jaką przedstawiciele Czerwonego Krzyża odegrali w udokumentowaniu zbrodni katyńskiej.

    Decyzja o powołaniu komisji technicznej i wzięciu udziału w ekshumacjach i identyfikacji w kwietniu, maju i czerwcu 1943 r. była bardzo trudna. Z jednej strony przedstawiciele PCK musieli liczyć się z tym, że głównym celem niemieckiej administracji okupacyjnej było propagandowe wykorzystanie sowieckiej zbrodni dla pozyskania Polaków do walki przeciwko okrzepłej już i kontratakującej sowieckiej Rosji, z drugiej zaś mieli świadomość, że to być może jedyna szansa na udokumentowanie bezprecedensowej masowej zbrodni dokonanej na polskich oficerach i elicie narodu.

    Pracujący od 17 kwietnia do 7 czerwca polski zespół wysłanników PCK wziął udział w ekshumacji 4243 ciał, z których 2805 udało się zidentyfikować. Zebrano ogromną liczbę dowodów opisujących sposób i czas przeprowadzenia masowej egzekucji. Pracami komisji kierował sekretarz generalny PCK Kazimierz Skarżyński. Po zakończeniu prac sporządził on obszerny i bardzo dokładny raport, który Zarząd Główny PCK przekazał Międzynarodowemu Czerwonemu Krzyżowi w Genewie. Stanowi on szczegółowy opis nie tylko prac dotyczących udokumentowania zbrodni dokonanej przez sowietów, ale także bardzo trudnych zmagań PCK z niemiecką administracją, aby zminimalizować szansę na propagandowe wykorzystanie uzyskanych informacji. Raport ściśle określił, na podstawie zachowanej przy zwłokach korespondencji i pamiętnikach oraz licznych innych przesłankek, czas dokonania zbrodni na najpóźniej koniec kwietnia i początek maja 1940 r. Udokumentowano także sposoby, w jaki ślady zbrodni były bezpośrednio po jej dokonaniu zacierane: m.in. nasadzenia sosen w miejscu dołów śmierci.

    Po zakończeniu wojny nie tylko Kazimierz Skarżyński, ale także główny lekarz komisji dr Marian Wodziński uratowali życie tylko dzięki emigracji na Zachód. Cudem uniknął śmierci z rąk NKWD dr Jan Robel, dzięki któremu sporządzono i ukryto kopię wszystkich materiałów odkrytych podczas prac w Katyniu w 1943 r. Przeżył jedynie dzięki odważnej interwencji rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego.

    Represje nie ominęły także samej organizacji Polskiego Czerwonego Krzyża. Większość majątku została skonfiskowana przez komunistyczne władze, a działalność opiekuńczą i leczniczą stale ograniczano, by ostatecznie pozbawić PCK autonomii i ustanowić komunistyczne kierownictwo.

    Wspominając 100. rocznicę powstania Polskiego Czerwonego Krzyża, pamiętajmy, o jednym z najtragiczniejszych i najtrudniejszych dziejowych sprawdzianów, jaki ukształtował jego los. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia