8. kadencja, 8. posiedzenie, 1. dzień (13-01-2016)

6. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia 190. rocznicy urodzin Romualda Traugutta (druki nr 54 i 112).

Poseł Grzegorz Furgo:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W roku 2016 mija dokładnie 190 lat od jego urodzenia. A urodził się 16 stycznia 1826 r. w Szostakowie, na dzisiejszej Białorusi.

    Swoją karierę wojskową rozpoczął w 1844 r., zdając celująco egzamin na junkra w oddziałach saperów. Jego batalion brał udział w tłumieniu powstania Wiosny Ludów na Węgrzech, ścierając się m.in. z oddziałami wspieranymi przez Legiony Polskie. W latach 1853-1856 uczestniczył w wojnie krymskiej. W 1862 r. w stopniu podpułkownika podał się do dymisji i zajął się gospodarstwem na Polesiu.

    Do czasu proklamowania powstania styczniowego Traugutt nie wyrażał chęci brania udziału w życiu politycznym. Gdy powstanie wybuchło, namawiano go do objęcia komendy nad lokalnymi oddziałami. Przez długi czas odmawiał. Wszedł do walki w kwietniu 1863 r. Objął dowództwo nad niewielkim, ok. 200-osobowym oddziałem powstańczym, działając w powiatach kobryńskim, prużańskim i brzeskim. Odniósł zwycięstwa w potyczkach pod Herbami i Stolinem, poniósł straty nad Muchawcem i w końcu porażkę pod Kołodnem.

    Awansowany przez Rząd Narodowy do stopnia generała został wysłany z misją wojskowo-dyplomatyczną do Paryża. Powrócił przekonany o celowości przedłużenia powstania do wiosny 1864 r.

    17 października 1863 r. Traugutt został dowódcą powstania. Jego przywództwo miało charakter tajny. Siedzibą dyktatora było mieszkanie przy ul. Smolnej 3 w Warszawie, a sam Traugutt przybrał pseudonim Michał Czarnecki. Przyjął również wymyśloną tożsamość konspiracyjną, podając się za kupca pochodzącego z Galicji. Traugutt podjął się próby reorganizacji sił powstańczych i przekształcenia słabo uzbrojonych i luźno zorganizowanych oddziałów partyzanckich w regularną armię. 27 grudnia 1863 r. wydał dekret powołujący delegatów terenowych w celu uwłaszczenia chłopów.

    Traugutt został aresztowany przez rosyjską policję w nocy z 10 na 11 kwietnia 1864 r. o godz. 2 nad ranem w swojej warszawskiej kwaterze, uwięziony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Próbowano wydobyć z niego informacje dotyczące dowództwa powstania, jednak Traugutt nikogo nie wydał. W czasie jednego z przesłuchań miał wypowiedzieć słynne zdanie: ˝Idea narodowości jest tak potężną i czyni tak wielkie postępy w Europie, że ją nic nie pokona˝.

    19 lipca 1864 r. Audytoriat Polowy wydał wyrok. Traugutt został zdegradowany i skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano przez powieszenie w okolicy Cytadeli Warszawskiej 5 sierpnia 1864 r. w obecności 30 tys. świadków. (Dzwonek) Wraz z nim stracono Rafała Krajewskiego, Józefa Toczyskiego, Romana Żulińskiego i Jana Jeziorańskiego.

    Klub Nowoczesna oczywiście z przyjemnością poprze uchwałę. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia