8. kadencja, 80. posiedzenie, 2. dzień (12-04-2019)

16. i 17. punkt porządku dziennego:

   16. Informacja Rady Ministrów o sytuacji osób starszych w Polsce za rok 2016 (druk nr 2043) wraz ze stanowiskiem Komisji Polityki Senioralnej (druk nr 2097).
   17. Informacja Rady Ministrów o sytuacji osób starszych w Polsce za rok 2017 (druk nr 3071) wraz ze stanowiskiem Komisji Polityki Senioralnej (druk nr 3130).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Stanisław Szwed:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiam informację Rady Ministrów o sytuacji osób starszych w Polsce za rok 2016, druk nr 2043, i informację Rady Ministrów o sytuacji osób starszych w Polsce za rok 2017, druk nr 3071.

    Wysoka Izbo! Pani Marszałek! Informacja o sytuacji osób starszych, którą przedstawiam, wynika z przyjętej ustawy o osobach starszych z 2015 r. Informacja ta umożliwia diagnozę aktualnej sytuacji i potrzeb polskich seniorów.

    Struktura dokumentu. Jest on bardzo obszerny. Państwo mieli możliwość zapoznania się z nim. Dotyczy on sytuacji osób starszych w zakresie sytuacji demograficznej, ekonomicznej, rodzinnej i zdrowotnej, sytuacji na rynku pracy, dostępności i poziomu usług społecznych oraz aktywności społecznej, obywatelskiej, edukacyjnej, kulturalnej i sportowej osób starszych. Dodatkowo informacja o sytuacji osób starszych zawiera opracowanie na temat stanu realizacji polityki społecznej wobec osób starszych zarówno na poziomie centralnym, jak i na poziomie regionalnym.

    Jeżeli państwo pozwolą, skupię się bardziej na roku 2017, żeby już nie omawiać roku 2016 i też tych informacji, które wynikają z bieżącej działalności dotyczącej sytuacji osób starszych. Będzie tak króciutko, w telegraficznym skrócie, a na końcu będą wnioski i rekomendacje, jakie wynikają z tych dokumentów.

    Warto przypomnieć, jeśli chodzi o sytuację demograficzną, że w końcu 2017 r. na łączną liczbę ludności w Polsce wynoszącą 38 400 tys. żyło ponad 9 mln osób w wieku powyżej 60. roku życia. To jest informacja, którą warto pamiętać, ale warto również mieć na uwadze to, co jest przed nami. Jeżeli mówimy o szacunku na 2050 r., to ta populacja może wzrosnąć do prawie 14 mln osób, czyli będzie stanowić ok. 40% ogółu ludności. To jest wyzwanie, przed którym stoimy, przed którym stoją następne parlamenty.

    Sytuacja ekonomiczna osób starszych. W 2017 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na jedną osobę w gospodarstwach domowych zamieszkiwanych wyłącznie przez osoby starsze - w wieku 60 lat i więcej - wyniósł 1888 zł i był wyższy o 17,5% niż w gospodarstwach, w skład których wchodziły wyłącznie osoby młodsze. Jednocześnie przeciętne miesięczne wydatki na jedną osobę w gospodarstwach domowych zamieszkiwanych tylko przez osoby w wieku 60 lat i więcej wyniosły 1514 zł i były o prawie 29% wyższe niż w gospodarstwach, w skład których wchodziły osoby młodsze.

    Jeśli chodzi o sytuację mieszkaniową osób starszych w 2017 r., to przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania na jedno gospodarstwo domowe osób starszych wynosiła prawie 67 m² i były to mieszkania o ok. 11 m² mniejsze od mieszkań osób młodszych.

    Kwestie związane z pomocą społeczną. Z tych danych wynika, że w 2017 r. z usług opiekuńczych i specjalistycznych korzystało ponad 105 tys. osób. Łączne środki, które z tego tytułu zostały wydatkowane, wyniosły ponad 562 mln zł. Ze specjalistycznych usług opiekuńczych korzystało ponad 5 tys. osób, a kwota świadczeń wyniosła ponad 22 mln zł. Z usług specjalistycznych dla osób z zaburzeniami psychicznymi skorzystało ponad 14 tys. osób, przy czym kwota, którą wydaliśmy, to ponad 110 mln zł.

    Jeśli chodzi o sytuację osób starszych na rynku pracy, to w roku 2017 osoby aktywne zawodowo w wieku 60 lat i więcej stanowiły niespełna 8% ogółu aktywnych zawodowo w wieku od 15. roku życia do 60. roku życia. Współczynniki aktywności nie są w naszym kraju wysokie, jeśli chodzi o osoby starsze, choć ten stan się poprawia. Jak dzisiaj spojrzymy na osoby, które pracują i pobierają świadczenie emerytalne, to widzimy, że tych osób jest już zdecydowanie więcej, niż było jeszcze kilka lat temu.

    Stan zdrowia osób starszych. Jeśli chodzi o dane, które są w tym raporcie, to ograniczona zdolność do wykonywania codziennych czynności trwająca co najmniej 6 miesięcy dotyczyła w 2017 r. ok. 46% osób.

    Opieka zdrowotna. Na koniec 2017 r. działały w Polsce 63 oddziały geriatryczne, które dysponowały 1341 łóżkami. W ciągu roku leczono prawie 32 tys. pacjentów. W tym czasie osoby starsze skorzystały z ponad 92 mln porad lekarskich w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. W ramach podstawowej opieki zdrowotnej tych porad było ponad 54 mln. Przeciętna liczba porad lekarskich na jednego mieszkańca wyniosła 8,3 porady w ogóle w kraju, a w przypadku osób w wieku powyżej 65 lat - 14 porad na jednego mieszkańca.

    Jeśli chodzi o aktywność edukacyjną, to tutaj warto wspomnieć o programach, które realizujemy, również o uniwersytetach trzeciego wieku.

    Aktywność sportowa. O tym też jeszcze króciutko powiem.

    Wnioski i rekomendacje, które z tego wynikają. Pierwszy wniosek i rekomendacja dotyczą kontynuowania działań z zakresu zapewnienia osobom starszym o najniższych dochodach bezpieczeństwa ekonomicznego. Tu warto przypomnieć o rozwiązaniach, które wprowadzaliśmy, czyli np. o minimalnej emeryturze na poziomie w tej chwili 1100 zł. Wtedy to było 1000 zł. To ewidentne wsparcie dla tych wszystkich, którzy nie mieli tak wysokiego najniższego świadczenia.

    Warto również wspomnieć o najświeższych rozwiązaniach, m.in. o programie Mama 4+, czyli o wsparciu o wartości najniższego świadczenia emerytalnego, czyli 1100 zł brutto, dla mam lub ojców, którzy wychowywali czworo dzieci i więcej. Jeśli chodzi o wsparcie ekonomiczne, to warto też tutaj przypomnieć o jednorazowym dodatku dla emerytów, tzw. trzynastej emeryturze. Dotycząca tego ustawa wchodzi w życie od 1 maja tego roku. Chodzi o te działania, które są podejmowane m.in. w odniesieniu do wniosku dotyczącego wsparcia dochodowego, wsparcia bezpieczeństwa ekonomicznego.

    Jest też kwestia związana z promocją zdrowia i profilaktyką chorób wieku starczego, z rozwojem oferty edukacyjnej. Myślę, że warto tutaj przypomnieć o projektach dotyczących programu ASOS i o środkach, które były przeznaczane na ten program w ostatnich latach. Warto tutaj podkreślić, jeśli chodzi o program ASOS, kwestię związaną z wysokością środków w tym roku i w poprzednich latach. Te środki to 80 mln. Wcześniej ta kwota wynosiła 30 mln, czyli nastąpił wzrost o 50 mln, co w znaczny sposób poprawiło sytuację, jeśli chodzi o organizację pozarządowe, które korzystają z tych programów. W tym roku np. złożono ponad 1300 wniosków, 300 ofert zostało pozytywnie rozstrzygniętych i te środki trafiają bezpośrednio do tych organizacji na wsparcie aktywności osób starszych.

    Kolejny punkt tej rekomendacji to wsparcie rozwoju geriatrii, poprawa dostępności świadczeń zdrowotnych oraz doskonalenie zawodowe personelu medycznego. Tu warto przypomnieć o programie, który jest w tej chwili realizowany, o ˝Opiece 75+˝, z którego środki są kierowane właśnie na wsparcie dla jednostek samorządu liczących do 60 tys. mieszkańców. Można korzystać ze wsparcia, opieki specjalistycznej, opieki dla osób i rozszerzonego programu, który dotyczy nie tylko osób samotnych, ale też i osób w rodzinach, które takiego wsparcia też potrzebują.

    Jest też kwestia związana ze zwiększeniem skuteczności funkcjonowania pomocy społecznej, a także z rozwojem zróżnicowanych usług świadczonych lokalnie, w miejscu zamieszkania. Chodzi tu też o rozwój środków wsparcia czy kontynuowanie na poziomie centralnym i regionalnym działań z zakresu aktywnego starzenia się i podejścia międzypokoleniowego. Tu warto przypomnieć o realizowanym programie ˝Senior+˝, programie, który z jednej strony stwarza możliwość tworzenia dziennych domów seniora, jak i klubów seniora. Tutaj też w stosunku do poprzednich lat jest większe wsparcie. Jeśli chodzi o efekty tych działań, to jest to też kwestia związana z modułami. W roku ubiegłym powstało 240 nowych instytucji. W tym roku liczba będzie podobna. Jeśli porówna się to do stanu z lat poprzednich, w odniesieniu do tych świadczeń widać wzrost o ponad 100%.

    Jeśli chodzi o kwestię wsparcia - to jest siódmy punkt - to jest wsparcie w zakresie tworzenia rad seniorów jako organów opiniodawczo-doradczych dla władz samorządowych, ważnych z punktu widzenia partycypacji seniorów, kierowania lokalnej polityki społecznej na sprawy osób starszych. Ta informacja była przedstawiana przez przedstawicieli resortu na posiedzeniu komisji. Te rady seniorów dobrze funkcjonują, tworzą się również na poziomie samorządów. Ważne jest tu również inicjowanie i prowadzenie we współpracy z samorządem organizacji pozarządowych, przedsiębiorstw, kampanii społecznych, bo te kampanie są organizowane też w tym zakresie.

    Warto także jeszcze tutaj podkreślić te działania, które są podejmowane np. od 1 marca, jak już wspominałem, chodzi o najniższą emeryturę do kwoty 1 tys. zł, obecnie: 1,1 tys. zł, czy inne świadczenia, które mają służyć poprawie sytuacji seniorów.

    Materiał jest szeroki i dotyczy 2 lat: 2016 r. i 2017 r. Obydwa te dokumenty uzyskały pozytywną opinię Komisji Polityki Senioralnej, tak że wnoszę do Wysokiej Izby o przyjęcie informacji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia