8. kadencja, 82. posiedzenie, 3. dzień (14-06-2019)

36. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie ministra spraw wewnętrznych i administracji z realizacji w 2018 r. ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (druk nr 3352) wraz ze stanowiskiem Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych (druk nr 3393).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Sylwester Tułajew:

    Szanowna Pani Marszałek! Dziękuję bardzo serdecznie.

    Wysoka Izbo! Zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 4 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców przedstawiam państwu sprawozdanie ministra spraw wewnętrznych i administracji z realizacji w roku 2018 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.

    To sprawozdanie, bardzo obszerne, liczące blisko 100 stron, jest dostępne w druku nr 3352. Było ono przedmiotem obrad Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych, gdzie odbyła się bardzo szeroka dyskusja na ten temat. To posiedzenie komisji odbyło się 24 kwietnia 2019 r.

    Sprawozdanie, o którym mowa, zawiera analizę przedmiotowej problematyki oraz prezentuje skalę zainteresowania cudzoziemców nabywaniem w 2018 r. nieruchomości w Polsce oraz akcji i udziałów w spółkach będących właścicielami lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości w Polsce.

    Dane zawarte w sprawozdaniu odzwierciedlają liczbę wydanych przez ministra w 2018 r. decyzji w sprawie nabycia przez cudzoziemców nieruchomości, akcji lub udziałów, jak również skalę nabytych przez cudzoziemców nieruchomości, akcji i udziałów, którą obrazują prowadzone przez ministra rejestry nabytych nieruchomości, akcji i udziałów za zezwoleniem oraz bez wymaganego zezwolenia.

    W tym miejscu chciałbym podkreślić, że rejestry ministra spraw wewnętrznych i administracji powstają na podstawie, po pierwsze, wypisów aktów notarialnych oraz kopii umów z podpisami notarialnie poświadczonymi, na mocy których cudzoziemiec nabył nieruchomość położoną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub nabył lub objął udziały, akcje lub ogół praw i obowiązków w spółce handlowej będących właścicielem lub wieczystym użytkownikiem nieruchomości położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, po drugie, wypisów aktów poświadczenia dziedziczenia wraz z wypisami protokołów dziedziczenia, jeżeli w akcie poświadczenia dziedziczenia stwierdzono dziedziczenie przez cudzoziemca, zaś w poprzedzającym go protokole dziedziczenia stawający złożyli oświadczenie o tym, że w skład spadku wchodzą własność lub wieczyste użytkowanie nieruchomości położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub udziały, akcje lub ogół praw i obowiązków w spółce handlowej będącej właścicielem lub wieczystym użytkownikiem nieruchomości położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, po trzecie, odpisów europejskich poświadczeń spadkowych, jeżeli stwierdzono w nich dziedziczenie przez cudzoziemca, zaś w skład spadku wchodzą własność lub wieczyste użytkowanie nieruchomości położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub udziały, akcje lub ogół praw i obowiązków w spółce handlowej będącej właścicielem lub wieczystym użytkownikiem nieruchomości położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, po czwarte, odpisów prawomocnych orzeczeń o stwierdzeniu nabycia spadku oraz odpisów prawomocnych orzeczeń, na podstawie których cudzoziemiec nabył nieruchomość położoną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub nabył lub objął udziały, akcje lub ogół praw i obowiązków w spółce handlowej, w tym odpisów europejskich poświadczeń spadkowych, po piąte, kopii dokumentów złożonych do akt rejestrowych, z których wynika, że doszło do nabycia lub objęcia udziałów, akcji lub ogółu praw i obowiązków przez cudzoziemca w spółce handlowej będącej właścicielem lub wieczystym użytkownikiem nieruchomości położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności kopii umów, orzeczeń sądowych, aktów poświadczenia dziedziczenia wraz z protokołami dziedziczenia, list wspólników, a w przypadku gdy nabycie lub objęcie podlegają wpisowi do rejestru przedsiębiorców - także odpisów wydawanych w tym przedmiocie postanowień.

    Wysoka Izbo! Z uwagi na powyższe kompletność prowadzonych przez ministra rejestrów w dużej mierze uzależniona jest od rzetelności w wykonywaniu ustawowego obowiązku przesyłania ministrowi wskazanych dokumentów przez notariuszy i sądy.

    Nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wymaga co do zasady zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Cudzoziemcy mają także obowiązek uzyskać zezwolenie na nabycie lub objęcie akcji lub udziałów w spółce, a także na inną czynność dotyczącą udziałów lub akcji spółki handlowej z siedzibą w Polsce, będącej właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości na terytorium Polski.

    Przepisy ustawy są dostosowane do wymogów prawa europejskiego, a w szczególności swobód europejskich przysługujących obywatelom i przedsiębiorcom państw stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz Konfederacji Szwajcarskiej.

    Tak jak w poprzednich latach utrzymuje się bardzo mała liczba wydawanych zezwoleń na nabycie, objęcie akcji lub udziałów w spółkach będących właścicielami lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych w Polsce, albowiem obrót kapitałowy dla podmiotów pochodzących z Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej jest swobodny i nie ma ograniczeń w tym zakresie.

    Realizując przepisy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców w 2018 r., minister właściwy do spraw wewnętrznych wydał 241 zezwoleń na nabycie 302 nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni 25,48 ha, w tym 41 zezwoleń na nabycie nieruchomości rolnych i leśnych o łącznej powierzchni 14,19 ha. Wydane zostało również 89 zezwoleń na nabycie 109 lokali mieszkalnych oraz użytkowych o łącznej powierzchni 5668,63 m² oraz pięć zezwoleń na nabycie udziałów i akcji w spółkach będących właścicielem bądź użytkownikiem wieczystym nieruchomości w Polsce o powierzchni 6,82 ha.

    Zezwolenia dotyczyły najczęściej nieruchomości położonych w województwach: mazowieckim, małopolskim, pomorskim, dolnośląskim i śląskim. Wśród podmiotów, którym wydano zezwolenia, dominowały podmioty reprezentujące obywatelstwo lub kapitał z Ukrainy i Białorusi.

    W 2018 r. minister właściwy do spraw wewnętrznych wydał osiem decyzji odmawiających cudzoziemcom udzielenia zezwolenia na nabycie nieruchomości gruntowych i lokali oraz udziałów i akcji. W ramach wymienionej liczby decyzje negatywne zostały wydane z powodu niewykazania przez cudzoziemca jego trwałych więzi z Polską bądź braku spełnienia ustawowych przesłanek uzasadniających wydanie zezwolenia.

    Minister spraw wewnętrznych i administracji w ramach ustawowych kompetencji podejmuje również czynności z zakresu badania legalności nabycia przez cudzoziemców nieruchomości, udziałów lub akcji. W przypadku stwierdzenia, że transakcja została zawarta zgodnie z przepisami ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, dokonywany jest wpis do rejestru nieruchomości nabytych przez cudzoziemców odpowiednio za zezwoleniem lub bez obowiązku uzyskania zezwolenia. Tak jak w ostatnich latach większość nabywców stanowili obywatele i przedsiębiorcy z Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Zainteresowanie cudzoziemców w sferze obrotu polskimi nieruchomościami kształtuje się na stałym poziomie.

    Z danych zgromadzonych w prowadzonym rejestrze wynika, iż cudzoziemcy zarówno na podstawie wymaganego zezwolenia, jak i bez obowiązku ubiegania się o zezwolenie nabyli w 2018 r., po pierwsze, nieruchomości gruntowe o łącznej powierzchni 5035,51 ha na podstawie 7334 zarejestrowanych transakcji, w tym nieruchomości rolne i leśne o łącznej powierzchni 798,91 ha na podstawie 1044 zarejestrowanych transakcji. Po drugie, nabyli lokale mieszkalne i użytkowe o łącznej powierzchni 603 529 m² na podstawie 9197 transakcji. Zarejestrowano także 182 transakcje nabycia udziałów lub akcji w spółkach będących właścicielem bądź użytkownikiem wieczystym nieruchomości o łącznej powierzchni 3926,38 ha.

    W 2018 r. najwięcej nieruchomości gruntowych cudzoziemcy nabyli w województwach: śląskim, mazowieckim i łódzkim, a wśród nabywców dominowały podmioty reprezentujące obywatelstwo lub kapitał Niemic, Holandii i Luksemburga.

    W związku z tym, iż zezwolenie ważne jest 2 lata od dnia jego wydania, a wyłącznie od strony transakcji zależy, kiedy dojdzie do zawarcia umowy, dane dotyczące liczby zezwoleń w danym roku kalendarzowym nie pokrywają się z danymi dotyczącymi dokonywanych transakcji nabycia nieruchomości na podstawie zezwolenia. Ponadto nie każde zezwolenie oznacza faktyczne nabycie nieruchomości przez cudzoziemca, bowiem strony transakcji mogą odstąpić od zamiaru zawarcia umowy.

    Stosownie do art. 6 ustawy nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wbrew przepisom ustawy jest nieważne, a o nieważności nabycia nieruchomości przez cudzoziemca orzeka sąd na żądanie ministra spraw wewnętrznych i administracji. Uprawnienie to również posiada właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości wójt, starosta, marszałek województwa czy wojewoda.

    W 2018 r. odnotowano 80 transakcji zawartych z naruszeniem ustawy. Wśród tych spraw w 20 przypadkach wskutek działań podjętych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych strony transakcji same doprowadziły do stanu zgodnego z przepisami ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, a w 40 sprawach minister skierował do sądów pozwy o stwierdzenie nieważności nabycia nieruchomości z mocy prawa. Pozostałe sprawy są w toku.

    Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Podsumowując, należy stwierdzić, że prowadzony przez ministra spraw wewnętrznych i administracji rejestr umożliwia monitorowanie tendencji w zakresie nabywania nieruchomości, akcji i udziałów przez cudzoziemców oraz analizę skali zainteresowania poszczególnych grup podmiotów, osób fizycznych oraz przedsiębiorców reprezentujących kapitał zagraniczny, nabywaniem konkretnych rodzajów nieruchomości oraz stopień zainteresowania takimi nieruchomościami w poszczególnych województwach. Prowadzony rejestr to baza danych zawierająca w szczególności informacje dotyczące nieruchomości nabytych przez cudzoziemców oraz dane spółek, w których cudzoziemcy nabyli lub objęli akcje lub udziały. Dane te wynikają przede wszystkim z nadesłanych aktów notarialnych, postanowień sądowych, a także uzyskiwane są w toku prowadzonych przez organ czynności wyjaśniających.

    Dlatego aktualnie bardzo ważną kwestią jest potrzeba zapewnienia rzetelnego przekazywania przez sądy i notariuszy dokumentów dotyczących nabycia przez cudzoziemców nieruchomości, akcji i udziałów, tak aby prowadzony przez ministra rejestr zawierał kompletne dane w tym zakresie. Podkreślenia wymaga również fakt, że mimo zakończenia wszystkich okresów przejściowych, w których wymagane było zezwolenie na nabycie nieruchomości przez cudzoziemców z Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej, minister właściwy, tj. minister spraw wewnętrznych i administracji, nadal jest organem uprawnionym do monitorowania obrotu nieruchomościami z udziałem cudzoziemców poprzez prowadzenie rejestru nieruchomości, udziałów i akcji nabytych lub objętych przez cudzoziemców.

    Należy wskazać, iż od roku 2017 utrzymuje się tendencja wzrostu w zakresie liczby dokumentów wpływających do ministra spraw wewnętrznych i administracji będąca konsekwencją wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2017 r. ustawy z dnia 2 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacją tą rozszerzono katalog dokumentów, do przesyłania których zostali zobowiązani m.in. wydziały gospodarcze Krajowego Rejestru Sądowego, notariusze oraz organy administracji publicznej. Wprowadzone nowe rozwiązania w efekcie skutkują zbudowaniem systemu pozyskiwania stosownych dokumentów i informacji służącego do weryfikowania oraz monitorowania obrotu nieruchomościami z udziałem cudzoziemców. Pozyskiwanie informacji o określonych zdarzeniach prawnych, których stroną jest cudzoziemiec w rozumieniu przepisów ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, oraz rozszerzenie katalogu dokumentów, do przesyłania których zostali zobowiązani notariusze, sądy i organy administracji publicznej, pozytywnie wpłynęło na pewność obrotu gospodarczego. Powyższe spowodowało, iż dane wprowadzane do rejestru nieruchomości, udziałów i akcji nabytych przez cudzoziemców dokładniej oddają rzeczywisty poziom zainteresowania cudzoziemców nieruchomościami położonymi na terenie Polski oraz ich udziałem (Dzwonek) w polskim rynku kapitałowym.

    Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiając sprawozdanie ministra spraw wewnętrznych i administracji z realizacji w roku 2018 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, zwracam się do Wysokiej Izby o akceptację i przyjęcie tego sprawozdania. Bardzo dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia