8. kadencja, 82. posiedzenie, 3. dzień (14-06-2019)

36. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie ministra spraw wewnętrznych i administracji z realizacji w 2018 r. ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (druk nr 3352) wraz ze stanowiskiem Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych (druk nr 3393).

Poseł Marek Sawicki:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Zabierając głos w imieniu Klubu Poselskiego Polskiego Stronnictwa Ludowego - Unii Europejskich Demokratów w sprawie sprawozdania ministra spraw wewnętrznych, chcę dokonać takiego krótkiego podsumowania, bo mamy okazję, mamy 4 rok rządzenia PiS-u. Można powiedzieć, że to pełna kadencja. Kadencja, która zaczynała się z mocnym przytupem w zakresie ochrony polskiej ziemi pod hasłem: nie oddamy ani skiby, a dane analizowane od 2016 r. wskazują na tendencję odwrotną.

    Ogólna powierzchnia nieruchomości gruntowych nabytych przez cudzoziemców na podstawie zezwolenia ministra spraw wewnętrznych i administracji w poszczególnych latach kształtuje się następująco: 2016 r. - 3185 ha, 2017 r. - 4483 ha, 2018 r. - 5035 ha.

    Te dane dotyczą nieruchomości nabytych przez cudzoziemców w związku z udzielonym zezwoleniem oraz bez zezwolenia, zarówno przez osoby prawne, jak i osoby fizyczne.

    W ramach wskazanych powyżej transakcji w latach - tu poszerzę - 2015-2018 cudzoziemcy nabyli nieruchomości rolne o następujących powierzchniach: w 2015 r. - 412 ha, w 2016 r. - 575 ha łącznie z nieruchomościami leśnymi, w 2017 r. - 1144 ha, dodatkowo nieruchomości leśnych 106,66 ha, łącznie prawie 1300 ha, w 2018 r. - 798 ha gruntów rolnych, dodatkowo 181,54 ha gruntów leśnych, a więc prawie 1000 ha.

    Należy zauważyć, iż we wskazanym powyżej okresie obowiązuje ustawa z 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych innych ustaw, która, co szczególnie istotne, znowelizowała ustawę o kształtowaniu ustroju rolnego. Wejście w życie ww. noweli zbiegło się w czasie z zakończeniem okresów przejściowych chroniących polską ziemię przed wykupem ze strony cudzoziemców pochodzących z Europejskiego Obszaru Gospodarczego, tj. 1 maja 2016 r.

    Zgodnie z założeniami ww. noweli wprowadzone nią regulacje miały stanowić gwarancję ochrony polskiej ziemi, czym projektodawcy uzasadniali daleko posuniętą ingerencję w obrót własnościowy nieruchomościami rolnymi. Jak wskazano w uzasadnieniu, istnieje zagrożenie, że po tej dacie ziemia rolna w Polsce będzie przedmiotem wzmożonego zainteresowania nabywców z innych krajów Unii Europejskiej, zwłaszcza tych, w których ceny ziemi rolnej są znacznie wyższe niż w Polsce. Remedium na powyższą prognozę miała być omawiana nowelizacja, w związku z czym w uzasadnieniu wskazano, iż jedynym ratio legis uchwalenia aktu jest m.in. wzmocnienie ochrony ziemi rolniczej w Polsce przed jej spekulacyjnym wykupem przez osoby krajowe i zagraniczne. Dlatego też do ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego wprowadzono wyjątkowo restrykcyjne rozwiązania o charakterze administracyjno-prawnym, w wyniku czego nabycie nieruchomości rolnych o powierzchni powyżej 0,3 ha przez osobę inną niż rolnik indywidualny wymagało wskazania, uzyskania zgody Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, co drastycznie wpłynęło na rynkowy obrót nieruchomościami rolnymi.

    Tymczasem po dniu 1 maja 2016 r., tj. po dniu wygaśnięcia ww. okresów przejściowych oraz wejściu w życie przedmiotowej nowelizacji, cudzoziemcy nabyli 458,86 ha nieruchomości rolnych i leśnych.

    Wskazać należy, iż nabywcami byli głównie obywatele Austrii, Niemiec, Belgii i Holandii, a więc tych państw, w których ziemia jest droższa niż w Polsce. Tymczasem w roku poprzedzającym obowiązywanie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego w jej znowelizowanym brzmieniu, tj. w roku 2015, cudzoziemcy nabyli 412 ha.

    Powstaje więc zasadnicza wątpliwość co do skuteczności przyjętych rozwiązań, które - jak wynika z powyższego - już w początkowym okresie obowiązywania nie sprostały przypisanemu im ratio legis, a tym bardziej podnoszonym przez ówczesnych przedstawicieli resortu rolnictwa, w tym samego ministra rolnictwa, zapowiedziom powstrzymania wykupu polskiej ziemi przez cudzoziemców. Obrazują to dane, które już wcześniej przedstawiałem.

    Niezależnie od powyższego uwzględnienia wymagają również dane dotyczące nabywania przez cudzoziemców akcji i udziałów w spółkach prawa handlowego będących właścicielami lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości rolnych. Z raportu ministra spraw wewnętrznych za rok 2018 wynika, że cudzoziemcy nabyli udziały i akcje spółek prawa handlowego, które są właścicielami nieruchomości rolnych.

    Należy więc zadać pytanie o efektywność tych narzędzi, zwłaszcza o praktykę ich wykorzystywania, w tym wykonywania uprawnień z nabytych akcji i udziałów oraz sposobu, w jaki przekłada się powyższe na możliwość wpływania KOWR na gospodarowanie nieruchomościami rolnymi stanowiącymi majątek spółek.

    Ponadto zauważyć należy, iż praktyka wykonywania ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego wskazuje, iż KOWR unika wydawania decyzji odmownych dotyczących zbycia lub nabycia nieruchomości, gdyż zmuszony jest wówczas, na żądanie zbywcy nieruchomości, do nabycia tejże nieruchomości. W związku z powyższym w roku 2018 KOWR wydał jedynie 293 decyzje odmowne, przy czym w roku tym do KOWR-u złożono 18 581 wniosków o wydanie zgody na nabycie. Ponadto wydano 17 152 decyzje wyrażające zgodę. A więc fikcją jest, że KOWR będzie strzegł polskiej ziemi.

    Niezależnie od powyższego zwrócić należy uwagę, iż reglamentacja obrotu rynkowego nieruchomościami rolnymi nie odnosi się do dzierżawnego obrotu nieruchomościami rolnymi. W tym zakresie obrót nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa jest reglamentowany, gdyż ziemia wydzierżawiana jest co do zasady w ramach przetargów ograniczonych. Dzierżawa państwowych gruntów rolnych będących w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa jest więc szczegółowo uregulowana na podstawie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz aktów wykonawczych związanych z tą ustawą. Natomiast zawieranie umów dzierżawy gruntów prywatnych jest uregulowane przepisami Kodeksu cywilnego.

    W tym miejscu należy zauważyć, iż ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego z 5 sierpnia 2015 r., uchylona przez ustawę o wstrzymania sprzedaży nieruchomości z Zasobów Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw, w treści art. 12 szczegółowo regulowała zakres przedmiotowy umów dzierżawy nieruchomości rolnych, w tym ich formę, w tym kwalifikowaną formę aktu notarialnego.

    Dodatkowo w trybie tego artykułu umowy i odpisy aktów notarialnych umowy dzierżawy miały być przekazywane dyrektorom ówczesnych oddziałów terenowych zniesionej Agencji Nieruchomości Rolnych właściwych ze względu na położenie dzierżawionej nieruchomości. Regulacja ta dawała możliwość ewidencjonowania umów dzierżawy pod względem przedmiotowym i podmiotowym. W obecnym stanie prawnym brak jest podobnej regulacji, co nie pozwala m.in. na analizę rynku dzierżaw nieruchomości rolnych w Polsce pod kątem użytkowania ziemi przez cudzoziemców.

    Pozostaje tu tylko pytanie, czy brak tego przepisu był celowy, czy jak zwykle w przypadku legislacji w tej kadencji nastąpiło to przez zwykły pośpiech i niechlujstwo.

    Biorąc powyższe pod uwagę, wnoszę w imieniu Klubu Poselskiego Polskiego Stronnictwa Ludowego - Unii Europejskich Demokratów o nieprzyjęcie sprawozdania ministra spraw wewnętrznych i administracji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia