8. kadencja, 84. posiedzenie, 3. dzień (19-07-2019)
56. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania lichwie (druk nr 3600).
Poseł Gabriela Masłowska:
Dziękuję, pani marszałek.
Rzeczywiście problem jest tak poważny i tak obszerny, że obawiamy się, że w ciągu tych 5 minut naprawdę w żaden sposób nie wyrazimy istoty sprawy. Tak jak pan minister powiedział, skala tych kredytów, tych pożyczek lichwiarskich jest ogromna i rośnie, okazuje się, że rośnie, nie zmniejsza się, mimo podejmowanych różnych prób, także ustawowych ograniczeń. A co to są te pożyczki lichwiarskie, to my wszyscy wiemy. To są takie pożyczki, które przynoszą zyski nieuzasadnione ani wkładem pracy ani kapitału, ani ryzykiem temu towarzyszącym, zyski nienależne, osiągane cudzym kosztem, kosztem po prostu wyzysku.
Jak wspomniałam, mimo wielu prób ograniczania tego procederu lichwiarskiego mamy do czynienia z ogromną wartością umów dotyczących tych pożyczek. W 2017 r. oceniane były na ponad 5127 mln zł. I co się okazuje? Że wśród tej grupy, która jest najbardziej pokrzywdzona i pada ofiarą lichwiarstwa, są ludzie starsi, często emeryci, a także ludzie młodzi, bo młodzi akurat albo nie mają zdolności kredytowej, albo zbyt długo trwają procedury w bankach, żeby uzyskać kredyt, wobec tego sięgają do tego typu źródła finansowania swoich wydatków konsumpcyjnych. Często wynika to także z prostego faktu, że Polacy mają zaufanie do instytucji państwowych, do opiekuńczej roli państwa, zwłaszcza ludzie starsi, i wpadają wtedy właśnie, w różnych trudnych sytuacjach życiowych, w spiralę zadłużenia bez wyjścia, tracą nieruchomości. Tutaj jest skala tragedii trudna do opisania. Kto z nas w biurach poselskich nie miał do czynienia z takimi przypadkami i nie widział łez jak wielkie bursztyny, padających na podłogę, z żalu, z rozczarowania i z bezradności i bezsilności?
Dlatego w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość wyrażam uznanie dla Ministerstwa Sprawiedliwości jako resortu wiodącego dla tego projektu i oczywiście poparcie dla tej inicjatywy.
Główną formą ochrony wprowadzoną do projektu jest przede wszystkim sprecyzowanie pojęcia kosztów pozaodsetkowych kredytu, którego definicja jest w dwóch miejscach bodajże przywołana, więc będziemy mieli łatwość określenia, co do nich należy prawnie. Natomiast także przy tej okazji zmniejszono limit kosztów pozaodsetkowych kredytów konsumenckich, jak wspominał pan minister, do 20%. Odsetki maksymalne zostały już do tej pory wprowadzone, jednak koszty odsetkowe zostały zaniedbane - w pytaniu do tego powrócę.
Kodeks karny, co jest ciekawe, i to jest także narzędzie ochronne, wprowadza karę pieniężną, karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat w odniesieniu do tych pożyczkodawców, którzy będą żądali zapłaty kosztów pozaodsetkowych w kwocie przewyższającej maksymalną wysokość kosztów pozaodsetkowych co najmniej dwukrotnie.
Kolejnym narzędziem prawnym ochronnym jest zobowiązanie do zawarcia umowy sposobu zabezpieczenia zwrotu pożyczki na rzeczy lub prawie majątkowym i ich wartości i zapis, że suma zabezpieczenia roszczeń nie może być wyższa od wartości pożyczki powiększonej o odsetki maksymalne, ewentualnie odsetki za okres, kiedy nie płacono pożyczki, czyli za zwłokę. I te rzeczy są doprecyzowane.
Projektodawca kładzie nacisk na transparentność warunków umowy. Przed jej zawarciem musi być podana łączna wysokość kosztów pozaodsetkowych należnych.
W przypadku wcześniejszej spłaty pożyczki nie będzie też możliwe żądanie odsetek za cały okres, na który pożyczka została udzielona, bo dzisiaj w praktyce niestety sięgamy do takich metod wyzysku. Pożyczkodawcy sięgają do takich metod wyzysku - jeśli nawet ktoś spłaca wcześniej, liczy mu się odsetki za cały okres.
Egzekucja z nieruchomości. Wniosek o egzekucję będzie także możliwy do złożenia przez wierzyciela lub kilku wierzycieli, jeśli wysokość należności przekracza 1/20 wartości oszacowanej nieruchomości.
Projekt jest przygotowany, uważam, bardzo wszechstronnie. Szczególnie na uznanie zasługuje uzasadnienie tego projektu (Dzwonek), gdzie państwo podajecie nie tylko doświadczenia innych krajów w tym zakresie - bo to nie jest problem tylko Polski, ale wielu krajów, także Stanów Zjednoczonych - ale także pokazujecie z własnych doświadczeń pracy Ministerstwa Sprawiedliwości...
Wicemarszałek Małgorzata Kidawa-Błońska:
Proszę kończyć, pani poseł.
Poseł Gabriela Masłowska:
...konkretne przykłady, które pozwalają nam na sformułowanie określonych norm. Może tylko pojawiać się pytanie, czy tak daleko idące ograniczenia nie będą powodowały zmniejszenia podaży tych usług.
Wicemarszałek Małgorzata Kidawa-Błońska:
Dziękuję bardzo, pani poseł.
Poseł Gabriela Masłowska:
Pani marszałek, kończę.
Popyt jest nadal tak duży, że wydaje się, że takie ryzyko nie jest duże. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia