8. kadencja, 9. posiedzenie, 1. dzień (27-01-2016)
1. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o rządowym projekcie ustawy budżetowej na rok 2016 (druki nr 146 i 194).
Poseł Tadeusz Cymański:
Panie Marszałku! Szanowny Rządzie! Koleżanki! Koledzy! Zostało mi 10 minut, bardzo niewiele, a temat jest tak szeroki i wielostronny. Muszę coś wybrać. Myślę, że najbliższy jest jednak, trochę nawiązując do poprzednika, temat 500+. To nie jest zaskoczenie dla nikogo. Proszę państwa, śp. prezydent Lech Kaczyński przed wyborami w swojej kampanii kiedyś powiedział - taką miał wypowiedź, która dla mnie jest sztandarowa, jest takim mottem, można powiedzieć, i chyba dla nas wszystkich, co dziwne powinno przynajmniej być - otóż komentując sytuację w naszym kraju i oceniając transformację, powiedział, że postęp i wielka pozytywna zmiana są oczywiste, nie podlegają dyskusji. Widać to gołym okiem, jest inne państwo, inny świat, inaczej żyją Polska i Polacy (Oklaski), ale...
(Poseł Magdalena Kochan: Nie jesteśmy w Unii?)
Nie dokończyłem, to był tylko przecinek. (Poruszenie na sali) Ale jednocześnie całe grupy społeczne, zawodowe i terytorialne - tak wtedy mówił - nie partycypowały, czują się zmarginalizowane, czują się często poszkodowane, wyalienowane właśnie w procesie transformacji. I spiął to wszystko deklaracją, że będzie czynił wszystko, aby właśnie te grupy zawodowe, społeczne, terytorialne - mówimy o Polsce A i Polsce B - w większym stopniu partycypowały w owocach wzrostu. (Oklaski) To jest takie piękne określenie, takie dyplomatyczne. I o to idzie, szła i będzie szła walka w Polsce. I to jest spór rzeczywisty i realny.
Tutaj upomniał się pan poseł Jacek Protas o samorządy. Ja byłem 8 lat w samorządach. Rzeczywiście to jest bardzo poważny problem, kto się na to łapie, a kto się nie łapie. Wzrost PKB jest, średnie rosną. To jest ta dyktatura statystyki i średnich. Warto o tym mówić. Musimy zrehabilitować medianę, a nie średnią, średnią i średnią. Polacy, którzy chodzili do szkoły, wiedzą. Średnia, średnia - panie, kto ma średnią? Sytuacja, kiedy 3/4 pracujących obywateli zarabia poniżej średniej, jest jednak konkretnym faktem. Mediana - 3,1 tys., średnia - 4 tys. I na tym tle, w tym kontekście trzeba widzieć tę sprawę 500+.
Słuchając tu z uwagą krytyki, słów krytyki bardzo mocnej i nie wiem, czy zawsze życzliwej, ale na pewno bardzo często niesłusznej, proszę państwa, naprawdę apelowałbym do opozycji: nie ponaglajcie nas, nie... spieszymy się powoli, bo to jest temat bardzo ważny, on ma bardzo wiele aspektów. Konsultacje, które obecnie mają miejsce, nie są malowane. Brałem w tym udział w siedzibach urzędów wojewódzkich, dla przykładu w Gdańsku. Jednak we wszystkich gminach pracownicy ośrodków pomocy społecznej to są osoby, które najlepiej znają życie, właśnie żyją na co dzień. Ta sprawa 500+ - bądźmy uczciwi i musimy to wyraźnie mówić - to nie tylko wielka nadzieja i wielka szansa, to również bardzo wiele obaw, wątpliwości i zagrożeń. Patologii nie wyeliminujemy, ale musimy zrobić wszystko, żeby tę patologię ograniczyć. Mówię o sytuacji rodzin, które będą mogły odebrać tę pomoc jako demotywację. Dlatego pewne zapisy... Pracujemy nad tym, robimy to szybko, apelujemy, żeby dobrymi pomysłami się dzielić.
Jednym z ogromnych problemów, nie ukrywam... Sam jestem zwolennikiem tego, aczkolwiek w pierwotnej wersji tego projektu to się nie znalazło, ale temat jest otwarty. Pani minister Rafalska w wywiadzie dla ˝Rzeczpospolitej˝ powiedziała wyraźnie: Nie zmieniamy opcji i założeń wyjściowych, konsultujemy. Jeżeli większość społeczeństwa wyraźnie by się opowiedziała za tym, żeby jednak próg dochodowy... Mówimy o progu kilku tysięcy na osobę, nie na rodzinę...
(Poseł Izabela Leszczyna: Tysiącach chyba.)
...a więc o osobach bardzo zamożnych jak na polskie realia.
(Poseł Izabela Leszczyna: Ale 1 tys. zł jest próg chyba...)
800 zł na pierwsze dziecko. A dzisiejszy próg uprawniający do zasiłków rodzinnych, doskonale wiemy, tu siedzą koleżanki z komisji polityki społecznej, to jest bardzo niski próg. Natomiast są dzieci, i nie jest ich aż tak bardzo mało, które żyją w rodzinach o dochodzie ponad 2 tys., 3 tys. na osobę. O nich mówimy w tej chwili. I jeśliby to mogło dotyczyć nawet tylko 5% dzieci, to już daje nam liczbę ponad 300 tys., 2 mld zł.
Dlaczego to mówię? Dlatego że pojawia się jeszcze inny aspekt. Pierwotne założenie mówi: do 18 lat. Ale kochani moi, gdzie jak gdzie, ale w Sejmie wiemy dobrze - zawsze polski Sejm się pochylał nad edukacją - że jest dramatyczna sytuacja, jeżeli ktoś kończy 18 lat, rodzice nie mają środków, pieniędzy, jest bariera dostępu do wiedzy i do nauki. Dzisiejszy system w zakresie zasiłków rodzinnych wyraźnie mówi: do 18 lat, chyba że młody człowiek kontynuuje naukę. I wtedy mamy...
(Poseł Magdalena Kochan: Nie ma tego.)
Już nie ma... Nawet jest dłużej, tak? Do 24 lat...
(Poseł Magdalena Kochan: Nie, nie, nie, nie ma tego, na pewno.)
Nie ma zasiłku, jeżeli kontynuuje naukę, tak? A więc w tej chwili wkracza...
(Wypowiedź poza mikrofonem)
No właśnie...
(Poseł Izabela Leszczyna: Magda, źle mówisz. Bo pani poseł mówi, że w państwa projekcie nie ma.)
Nie ma w naszym projekcie. Ja mówię: w obecnym systemie zasiłków rodzinnych. Bardzo precyzyjnie. Wszystko jest notowane i pisane, szkoda mi tylko czasu na ten spór.
(Poseł Magdalena Kochan: A w zasiłkach rodzinnych jest.)
Okej. Ale mówmy precyzyjnie. Jest postulat, m.in. ze strony związków zawodowych, żeby jednak rozszerzyć, poszerzyć program 500+ na osoby, które mają ponad 18 lat, na młodych, którzy chcą kontynuować naukę. Jest o czym dyskutować. Mam też wielką nadzieję i z tego miejsca proszę, aby w tej dyskusji zabrało głos nie tylko tysiące samorządowców, bo oni to konsultują, rozmawiamy z nimi, jak to zrobić, żeby ograniczyć ryzyko patologii, a jednocześnie żeby był on najbardziej efektywny.
Problem, czy ma być próg, czy nie, jest również bardzo dużym problemem natury nie tylko finansowej, nie tylko politycznej, ale jest również problemem etycznym. Dopóki w naszym kraju są obszary, a są, bardzo wstydliwe... Mówię tutaj o tym, że prawie pół miliona emerytów i rencistów - niedawno mieliśmy dyskusję o tej jednorazowej skromnej kwocie - to są osoby, które odbierają emeryturę na progu minimalnym. To jest, proszę państwa, 880 zł brutto, 750 zł na rękę, na wszystko, na mieszkanie, na lekarstwa, na życie i jeszcze na rozrywki. Jeśli chodzi o ten problem, próbowaliśmy wielokrotnie chociaż coś zmieniać - przez kwotowe waloryzacje, w różny sposób. Ale również o tym mówi kwota wolna od podatku, że w Polsce osoby, które żyją poniżej progu socjalnego, płacą podatek dochodowy. To jest anormalna sytuacja.
Mówimy, że 16%, według różnych badań od 11 do 16% pacjentów nie wykupuje leków, ponieważ ich na to nie stać. Mówimy o młodych małżeństwach. Tutaj jest program. Platforma chce 800 mln, ciekawe, ale to jest problem, rzeczywiście. Mówimy o młodych ludziach, którzy nie mają zdolności kredytowej i których nie będzie stać na kredyt - środki własne, stabilna praca. A więc trzeba się zwrócić w stronę tych rzeczywiście najsłabszych. Łatwo jest być dobrym, trudno jest być sprawiedliwym. Wiadomo, nikt nie wyznaczy, jaka jest granica sprawiedliwości w tym temacie, o którym mówimy, ale bardzo łatwo jest powiedzieć, co jest niesprawiedliwe.
Ja się odwołuję w tej toczącej się dyskusji jednak do tego, że Polska nie jest jeszcze takim krajem, nie jesteśmy jeszcze na etapie takiego rozwoju i takiego dobrobytu, aby nas było stać na to, żeby znaczące, bardzo duże, powiedzmy, relatywnie środki kierować do ludzi bogatych i bardzo bogatych. Nie mówię o średnio zamożnych. Znakomita większość niestety jest pod progiem. Jesteśmy krajem ogromnych różnic społecznych i to jest fakt. Jednocześnie wiele innych problemów nas czeka, żeby tylko i wyłącznie nie mówić.
Dlatego apeluję i zachęcam do dyskusji w sprawie programu 500+ i proszę nie o pobłażanie, ale o wyrozumiałość dla naszych starań, ponieważ dyskusja jest bardzo, bardzo istotna i ważna. Myślę, że w tej dyskusji zabiorą głos również autorytety społeczne, naukowe i religijne, ponieważ problem ma wiele aspektów, a pamiętamy też o zasadzie, że 100 razy łatwiej nie dać niż zabrać. Dzisiaj, kiedy spojrzymy hen za siebie, kiedy możemy zobaczyć dobre i złe rzeczy, pamiętamy, jak decyzje raz podjęte trudno jest później cofnąć, dlatego lepiej trzy razy się zastanowić, a raz zrobić. Myślę, że Polacy to rozumieją i dlatego to nie jest zwłoka. Po prostu czekali dwadzieścia kilka lat, my w tej chwili mamy, 12 lutego dopiero będą 3 miesiące nowego rządu, więc prosiłbym bardzo, żeby się włączyć w tę dyskusję i żeby ona nie stała się przedmiotem prymitywnej walki politycznej, bo jest to rzeczywiście kwestia, temat, który jest bardzo, bardzo istotny.
Jeżeli mówimy o innych tematach, proszę państwa, wspomniał tu również pan poseł z ruchu Kukiz’15 temat abonamentu. To jest temat dla komisji do spraw mediów, finansów i ustawodawczej, ponieważ ten pasztet się kroi. Kwestia, o której mówimy, jest nie tylko polityczna, że media, że są zmiany. Mówimy również o finansowej zapaści mediów publicznych, a ta swoje korzenie ma daleko, daleko wstecz. Niestety, nie warto przypominać i się pastwić, ale tragiczna i skandaliczna była wypowiedź byłego premiera Donalda Tuska, który użył zwrotu: trzeba skończyć - tak powiedział - z tą haniebną daniną. To ewenement, żeby premier demokratycznego państwa tak powiedział. Wielu obywateli wzięło to sobie do serca, przestało się hańbić i przestało płacić abonament. Teraz, po latach komornicy ściągają z tych ludzi, którzy działali w dobrej wierze, bo jak hańba, to przestali. I mamy sytuację bardzo skomplikowaną, ponieważ komornik pobiera 800 mln, bo były większe wpływy telewizji, 400 mln to są ściągnięte z przeszłości z odsetkami.
Jak się czują ci - i co z nimi zrobić - którzy płacili? To są najbardziej rzetelni obywatele, którzy płacili konsekwentnie, a teraz często są nazywani frajerami. Czas mija. W każdym razie to jest przykład trochę z innej bajki, innego tematu, ale pokazuje również to, co jest wspólne - konsekwencje błędów. Chcemy tych błędów unikać, dlatego apelujemy, prosimy o włączenie się w tę (Dzwonek) bardzo oczekiwaną dyskusję, i żeby było nie tylko dobrze, ale i sprawiedliwie. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia