9. kadencja, 12. posiedzenie, 1. dzień (27-05-2020)
1. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych na zapewnienie płynności finansowej przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druki nr 382 i 382-A).
Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Rozwoju Jadwiga Emilewicz:
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić państwu projekt ustawy o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych na zapewnienie płynności finansowej przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o zmianie niektórych innych ustaw.
Zdajemy sobie sprawę, że świat zmaga się z bezprecedensowym kryzysem, kryzysem, który dotyka wszystkich obszarów aktywności gospodarczej, gdzie znane dotychczas instrumenty reagowania polityki monetarnej, fiskalnej wydają się niewystarczające. Polska jako jeden z pierwszych krajów członkowskich Unii Europejskiej podjęła bardzo zdecydowane kroki, które miały na celu, po pierwsze, zachować, utrzymać jak największą liczbę miejsc pracy, po drugie, ułatwić i utrzymać, podtrzymać tętno polskiej gospodarki, czyli utrzymać liczbę firm na rynku, zarówno małych i średnich, mikroprzedsiębiorstw, jak i tych dużych, po trzecie, umożliwić, ułatwić płynność prowadzenia tej działalności.
Wszystkie dotychczasowe działania, jak się wydaje, jak wskazują dane, przynoszą oczekiwane i zadowalające efekty. Już ponad 46 mld zł trafiło bezpośrednio do przedsiębiorców. Ponad 1,5 mln firm utrzymanych jest na rynku, kilkaset tysięcy miejsc pracy zostaje utrzymanych. Po pierwszym miesiącu, w pierwszych założeniach dotyczących wzrostu poziomu bezrobocia, dokonaliśmy korekty, i to korekty pozytywnej. Mamy mniejszy stopień rejestracji osób w urzędach pracy, niż się spodziewaliśmy. Podobnie perspektywy zakończenia tego roku dla polskiej gospodarki wydają się w tym niezwykle trudnym czasie jednak optymistyczne. Według statystyk, według danych Europejskiego Banku Inwestycyjnego Polska najprawdopodobniej zakończy ten rok z najmniejszą stratą spośród wszystkich państw członkowskich. Podając te dane, nie uważam, że to jest wystarczający powód, abyśmy osiedli na laurach, abyśmy nie podejmowali dalszych działań, stąd ten projekt ustawy, który dziś mam przyjemność państwu przedłożyć.
Projekt ten, co ważne, choć pracujemy wciąż w trybie nadzwyczajnym, był roboczo konsultowany ze stroną społeczną oraz ze stroną samorządową. Wszyscy, których dotyczyły poszczególne zapisy, mieli okazję, mieli szansę wypowiedzieć się w sprawie oraz wnieść do tej ustawy niezbędne korekty i poprawki. Mam zatem głębokie przekonanie, że jest to dobry akt prawny i będę prosić Wysoką Izbę o to, abyśmy przyjęli dziś tę ustawę i abyśmy nie zwlekali z pracą nad tym projektem po to, aby jak najszybciej dostarczyć te rozwiązania na rynek. Zdajemy sobie z tego sprawę. Tak jak powiedziałam, dziś mamy dzień wyjątkowy, to 30-lecie samorządności w Polsce, to rocznica pierwszych wolnych wyborów po 1945 r., bardzo istotnych, ponieważ wymiana rad narodowych na rady gminy, realne, samorządowe, wybrane realnie i demokratycznie, tak naprawdę ugruntowała, stworzyła realne podstawy reform demokratycznych w Polsce.
Zdajemy sobie sprawę, że dziś walka z pandemią jest także wyzwaniem dla jednostek samorządu terytorialnego. Należy podkreślić, że jednostki samorządu terytorialnego walczą z COVID-19, nie tylko dostarczają rozwiązań, nie tylko zapewniają bezpieczeństwo mieszkańcom gmin, miast i miasteczek polskich, ale także rejestrują realne straty, podobnie jak budżet państwa rejestruje braki wpływów podatkowych z tytułu podatków PIT, CIT. Ma to podobny efekt dla budżetów samorządów terytorialnych. Zmniejszone wpływy z tytułu opłat lokalnych także są, stają się ogromnym wyzwaniem dla samorządów.
Zdajemy sobie sprawę, że COVID-em zostały dotknięte niemal wszystkie branże. Transport, turystyka, branża gastronomiczna - to te, które były na pierwszej linii frontu walki z pandemią. Ale dziś praktycznie nie ma branży, która nie mierzy się z kłopotami, z trudnościami wywołanymi w zaburzeniach płynności, z pogorszeniem wyników finansowych firm. Będzie to zatem szczególnie trudny czas. Wiemy dobrze o tym, że dziś dostarczanie łatwych, prostych kredytów obrotowych będzie także przez wiele miesięcy wyzwaniem dla firm, jeżeli chodzi o ich spłatę. Stąd dalsze rozwiązania płynnościowe, które tutaj dostarczamy.
W ramach przygotowanych przez nas (Dzwonek) rozwiązań... Dostarczamy rozwiązania dotyczące dopłat do odsetek dla tych kredytobiorców, którzy zaciągnęli kredyty płynnościowe właśnie w czasie pandemii. Dziś w ramach nowego funduszu, Funduszu Dopłat do Odsetek utworzonego w Banku Gospodarstwa Krajowego... Ten fundusz, w wysokości ok. 600 mln zł, będzie wspierał przedsiębiorców w realizacji ich zobowiązań kredytowych, będzie przeznaczony właśnie na spłatę odsetek.
Drugi ważny wątek. Zdajemy sobie sprawę, że dziś płynność zamówień publicznych jest także bardzo ważna. Jest wiele podmiotów, które straciły płynność, a które są w procesie realizacji ważnych inwestycji, zarówno tych mniejszych, najmniejszych, w małych gminach, jak i tych dużych. Nie chcemy, aby nie doprowadzały tych inwestycji do końca. Dlatego wprowadzamy szereg ułatwień w zakresie Prawa zamówień publicznych. Znosimy obowiązek wpłacania wadium. Nakładamy na zamawiającego obowiązek wypłaty zaliczek w pewnych określonych wartościach. Ułatwiamy zatem proces realizacji. Znosimy obowiązek nakładania kar umownych, jeżeli wykonawca nie mógł zrealizować w pełni zamówienia właśnie dlatego, że mierzył się z wyzwaniami spowodowanymi przez pandemię, że np. utracił część pracowników czy też ma kłopoty z dostawą niezbędną do realizacji zamówienia, którego się podjął.
Projekt zawiera także przepisy, które mają na celu zapewnienie zarówno kredytobiorcom, jak i kredytodawcom jasnych i transparentnych zasad korzystania z tzw. wakacji kredytowych. Wiemy, że dziś wiele gospodarstw domowych znalazło się także w poważnych kłopotach płynnościowych. Wiele z tych gospodarstw ma zaciągnięte kredyty, bardzo dużo gospodarstw ma zaciągnięte kredyty hipoteczne. Wprowadzamy jasne i ustawowe zasady dotyczące możliwości skorzystania z wakacji kredytowych dla tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji, w sytuacji, w której kredytobiorca - jeśli jest to małżeństwo, to jeden ze współmałżonków - utracił pracę w wyniku COVID. Wówczas takie wakacje będą należne na mocy ustawy.
Wprowadzamy także rozwiązania, które mają przeciwdziałać możliwości przejmowania firm, rodzinnych polskich firm, które swoją pozycję rynkową budowały w ciągu ostatnich 30 lat, a dzisiaj ich wycena giełdowa jest bardzo niska. Zdajemy sobie sprawę, że mogą stać się i są przedmiotem zainteresowania funduszy inwestycyjnych pochodzących spoza obszaru Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Nie chcielibyśmy, aby znane, lubiane przez nas marki dzisiaj wypadły z polskiego rynku. To za duży wysiłek, za duża praca, za duża odpowiedzialność, którą ponosimy. Dlatego wprowadzamy przepisy, które będą uniemożliwiały przejęcia takich firm. Zgoda na podnoszenie, na wejście kapitałowe będzie musiała być notyfikowana przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
W tej ustawie wprowadzamy także katalog dziedzin, katalog branż, które uznajemy za branże strategiczne. Rozszerzamy ten katalog: ze znanego dotychczas katalogu związanego z energetyką czy obronnością na ten, który boleśnie zrewidowaliśmy w pierwszych tygodniach pandemii. W pierwszych tygodniach pandemii pytanie o bezpieczeństwo to było pytanie o maseczki, o odzież ochronną czy o testy. To były pytania o żywność i o bezpieczeństwo systemów informatycznych. Taki szerszy katalog podmiotów znajduje się zatem również w tej ustawie.
Wprowadzamy także przepisy ułatwiające czy też zwiększające możliwości w dalszym ciągu utrzymywania miejsc pracy w przedsiębiorstwach. Rozszerzamy możliwość korzystania z postojowego oraz z dopłat do wynagrodzeń, które wprowadziliśmy ustawą z 1 kwietnia tego roku, dla przedsiębiorców, którzy nie chcą redukować wymiaru czasu pracy swoich pracowników - ponieważ jest to niemożliwe, ponieważ u nich produkcja ciągła, 24-godzinna uniemożliwia redukcję wymiaru czasu pracy - ale którzy mierzą się z realnymi problemami ekonomicznymi, którzy rejestrują spadek obrotów, ten założony przez nas jeszcze w kwietniu: 15% rok do roku i 25% miesiąc do miesiąca w 2020 r. Wówczas tacy przedsiębiorcy również będą mogli skorzystać z postojowego tudzież z dopłat do wynagrodzeń, jeśli zmagają się z trudnościami ekonomicznymi.
Wprowadzamy także ułatwienia dla przedsiębiorców w zakresie możliwości wykorzystywania zaległych urlopów. Nie zgodzę się z sugestią jednego z posłów, który tutaj wcześniej mówił, że wprowadzamy przepisy przeciwne pracownikom. Przepisy te, panie pośle, konsultowaliśmy ze stroną pracowniczą i strona pracownicza w odpowiedzialny sposób zgodziła się na te zapisy, które zaproponowaliśmy. Każda tego typu redukcja... na posiedzeniu Rady Dialogu Społecznego strona solidarnościowa mówiła, także OPZZ to powiedział, że skoro jest możliwość, jest zgoda na to, aby ten okres postojowego wydłużyć do 12 miesięcy tylko wtedy, kiedy przedsiębiorca istotnie mierzy się z problemem oraz kiedy wyrażą na to zgodę organy przedstawicielskie pracowników. Takie zapisy są w tej ustawie. Dla nas wartością są miejsca pracy w tych warunkach, w których jesteśmy. Mówiliśmy od początku, i strona pracownicza rozumie to, że dziś znajdujemy się w sytuacji, w której te pół kroku musi wykonać każdy z nas: administracja publiczna, przedsiębiorcy oraz pracownicy. W imię ochrony miejsc pracy, w imię podtrzymania tętna gospodarczego bezpieczne dla rynku pracy zapisy tutaj wprowadzamy.
Wprowadzamy także szereg ułatwień dla samorządu terytorialnego. Tak jak powiedziałam dziś, ten rok będzie bardzo trudnym rokiem dla samorządów, jeżeli chodzi o stronę bilansową. Wprowadzamy zatem w 2020 r. możliwość nierównowagi strony bieżącej budżetu jednostek samorządu terytorialnego dodatkowo o wartość planowanego ubytku w dochodach będącego skutkiem wystąpienia epidemii COVID-19. Łagodzimy w 2020 r. regułę fiskalną ograniczającą zadłużenie o kwotę faktycznego ubytku w dochodach podatkowych jednostek wynikającego z wystąpienia epidemii COVID-19. Wprowadzamy także możliwość przekazywania w tym roku rat części oświatowej, wyrównawczej, równoważącej i regionalnej subwencji ogólnej w terminach wcześniejszych. Dzięki temu miasta w Polsce już w czerwcu dostaną tę subwencję. W przypadku Warszawy to będzie ponad 100 mln zł, a w przypadku mniejszych miast to będzie kilkanaście, kilkadziesiąt milionów złotych przekazanych do samorządów już w czerwcu.
(Poseł Krystyna Skowrońska: A tracą miliardy.)
Wprowadzamy także możliwość przesunięcia na kolejne miesiące wpłat do budżetu państwa dokonywanych przez jednostki o ponadprzeciętnych dochodach podatkowych. Mówimy tu o tzw. janosikowym. Przesuwamy je na okres powakacyjny. Jednostki będą mogły to regulować w II półroczu 2020 r.
Zwiększamy także dochody samorządu powiatowego z tytułu gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa - z 25 do 50%. Już nie co czwarta, ale co druga złotówka z opłat z tytułu gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa zostanie w budżecie samorządu powiatowego.
Uelastyczniamy także w 2020 r. wydatkowanie z tzw. funduszu korkowego. To oznacza, że ok. 800 mln zł pozostanie w dyspozycji samorządów gminnych i wojewódzkich, bo to one są dysponentami tego funduszu, i w tym roku będą one mogły wykorzystać te środki na walkę ze skutkami pandemii. Pokrywamy też część kosztów związanych z wydawaniem decyzji o warunkach zabudowy przez zwiększenie opłaty skarbowej za wydanie tej decyzji dla osób innych niż właściciel lub użytkownik wieczysty - zmiana, o którą samorządy prosiły od bardzo dawna, jest wprowadzona w tej ustawie. Wydłużamy także termin osiągnięcia minimalnej liczby punktów ładowania i tankowania CNG, bo w tej sytuacji byłoby to dodatkową uciążliwością dla samorządów.
Umożliwiamy też kontynuowanie przygotowania inwestycji infrastrukturalnych, w tym budowlanych, przez cyfryzację procedur planistycznych. Jeśli mówimy o pozytywnych skutkach pandemii, to z całą pewnością cyfryzacja wielu procesów administracyjnych jest takim skutkiem, a w zakresie procesów inwestycyjnych, śmiem twierdzić, będzie to jedna z większych korzystnych rewolucji, na które czekały samorządy.
Wprowadzamy także możliwość jednostronnej czasowej zmiany zadań dotychczas wykonywanych przez pracownika dokonywanej przez wójta, burmistrza lub prezydenta, w tym prezydenta miasta na prawach powiatu. Jest oczekiwanie, aby w tym czasie trudnym, kiedy część pracowników nie pracuje, ponieważ zajmuje się opieką nad dziećmi, samorządy mogły w sposób elastyczny regulować strumień pracowników, np. wzmocnić urzędy pracy, które dzisiaj stają się jednym z ważniejszych ogniw w walce z pandemią i które nie radzą sobie może, nie pracują tak szybko i sprawnie, jak byśmy chcieli, być może dlatego, że jest w nich za mało pracowników. Dajemy zatem możliwości samorządom, aby mogły przesuwać pracowników do wymagających dzisiaj wzmocnienia kadrowego jednostek samorządu terytorialnego.
(Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Piotr Zgorzelski)
Wicemarszałek Piotr Zgorzelski:
Zmierzamy do końca.
Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Rozwoju Jadwiga Emilewicz:
Szereg dodatkowych ułatwień dla samorządów zostało zawartych w tej ustawie. Jestem przekonana, że dzięki temu samorządy nie tylko będą mogły realizować swoje ustawowe obowiązki, ale także będą mogły realizować zaplanowane inwestycje. Zdajemy sobie sprawę, że kontynuacja tych inwestycji daje nam szansę wyjścia z pandemii w takich warunkach, o jakich dzisiaj mówią ekonomiści krajowi oraz zagraniczni.
Mam nadzieję, że dziś ta ustawa będzie przedmiotem, i na najbliższym posiedzeniu Sejmu, dobrych, konstruktywnych dyskusji, i uprzejmie proszę Wysoką Izbę o przyjęcie tych rozwiązań. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia