9. kadencja, 14. posiedzenie, 1. dzień (15-07-2020)
3. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie przedstawionego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w latach 1939-1956 (druk nr 452).
Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Andrzej Dera:
Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej pana Andrzeja Dudy mam zaszczyt przedstawić projekt ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w latach 1939-1956.
Corocznie 17 września obchodzony jest Dzień Sybiraka. Ta szczególna data przypomina agresję Związku Sowieckiego na Polskę, co zapoczątkowało okrutne represje wobec obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, którzy znaleźli się... (Gwar na sali)
Wicemarszałek Piotr Zgorzelski:
Przepraszam bardzo.
Proszę o przeniesienie dyskusji poza salę sejmową, aby umożliwić panu ministrowi wypowiedź.
Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Andrzej Dera:
...pod sowiecką okupacją. Jednym z podstawowych instrumentów polityki okupacyjnej władz sowieckich były masowe wywózki Polaków w głąb Związku Radzieckiego, przede wszystkim na Syberię. Polityka ta miała dwa podstawowe cele: eksterminację polskich elit politycznych, intelektualnych i gospodarczych oraz czystki etniczne.
Deportacje zapoczątkowały gehennę kilkuset tysięcy polskich obywateli. Wywózki osób cywilnych, całych rodzin polskich to gehenna pokoleń, które traciły swoich bliskich w drodze na nieludzką ziemię.
Męczeński szlak deportowanych zaczynał się już w chwili wejścia NKWD do ich domów, gdy dawano kilkanaście minut na spakowanie się. Potem był trwający kilkadziesiąt dni transport na Syberię, w bydlęcych wagonach, przy mrozie sięgającym 50°C. Warunki panujące w czasie transportu były przerażające. Ludzie umierali z zimna, głodu, wyczerpania. Po dotarciu na miejsce zsyłki zesłańców czekała niewolnicza praca, nędza, choroby i głód. Konsekwencje zesłań odczuwalne są do dzisiaj, choćby w przypadku żyjących jeszcze ofiar sowieckich prześladowań.
Do tej pory nie została jednak ostatecznie rozwiązana kwestia odszkodowań dla Polaków przebywających w latach 1939-1956 na zesłaniu w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich lub tam deportowanych. Dotychczasowe rekompensaty udzielane przez państwo polskie z tytułu prześladowań doznanych ze strony okupantów nie objęły wszystkich polskich zesłańców. Celem wniesionego przez pana prezydenta projektu ustawy jest zniwelowanie dotychczasowych nierówności i umożliwienie zaspokojenia słusznych roszczeń polskich obywateli zesłanych lub deportowanych do Związku Radzieckiego w latach 1939-1956, a którzy do tej pory nie otrzymali rekompensaty za doznane cierpienia.
Niniejsza inicjatywa opiera się na rozwiązaniach, które zostały przewidziane w projekcie ustawy śp. pana prezydenta Lecha Kaczyńskiego z 2009 r., inicjatywie ustawodawczej złożonej w Sejmie w 2013 r. przez grupę posłów Prawa i Sprawiedliwości, a także w prezydenckim projekcie ustawy, który został wniesiony w poprzedniej kadencji, w 2018 r. Proponowana ustawa przewiduje przyznanie świadczenia pieniężnego w wysokości proporcjonalnej do okresu pobytu na zesłaniu lub deportacji w Związku Radzieckim.
Projekt tej ustawy określa zasady przyznawania świadczenia pieniężnego, w tym krąg osób uprawnionych do jego otrzymania, wysokość świadczenia oraz tryb jego przyznania. Świadczenie pieniężne przysługiwać będzie osobom, które posiadały obywatelstwo polskie w chwili zesłania lub deportacji oraz posiadają obywatelstwo polskie w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego. Inicjatywa przewiduje przyznanie świadczenia pieniężnego jednorazowo w wysokości 200 zł za każdy pełen miesiąc okresu podlegającego represjom, jednak nie mniej niż 2400 zł. To świadczenie będzie przyznawane na wniosek osoby zainteresowanej złożony do szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Przyznanie, ustalenie wysokości oraz ewentualna odmowa przyznania świadczenia następować będzie w drodze decyzji administracyjnej szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Świadczenie pieniężne będzie wypłacane przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w terminie miesiąca od dnia wydania decyzji o jego przyznaniu. Świadczenie będzie też finansowane, wraz z kosztami jego obsługi, z części budżetu państwa, której dysponentem jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Te wypłaty będą wolne od egzekucji oraz nie będą podlegać wliczeniu do dochodu uprawniającego do wszelkich świadczeń i dodatków przysługujących na podstawie przepisów odrębnych. Przewidziane jest tu 30-dniowe vacatio legis. I przy uwzględnieniu szacunkowych danych, które mamy z urzędu do spraw kombatantów, średni poziom wypłat tego świadczenia pieniężnego kształtowałby się, byłby w wysokości ok. 13 200 zł. Koszt tej ustawy nie przekraczałby 300 mln zł.
Należy podkreślić, że ten projekt jest odpowiedzią na liczne postulaty otrzymywane przez prezydenta ze środowiska sybiraków, a rozwiązania były konsultowane zarówno z tym środowiskiem, jak i z szefem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
I mam do państwa dwie prośby. Pierwszą - o to, żebyśmy jednogłośnie jako parlament przyznali to świadczenie, bo ci ludzie po prostu na to zasługują. (Dzwonek) I jeszcze druga prośba - o szybkie uchwalenie tego prawa, ponieważ oni żyją...
Już kończę, panie marszałku.
Te osoby, które jeszcze żyją, dzisiaj są w większości w wieku 80+. To są dzieci, osoby, które się tam urodziły, bądź w wieku dziecięcym zostały wywiezione na Syberię, bo tylko one były w stanie dożyć do lat 20. XXI w. Zdecydowana większość tych, którzy zostali deportowani, po prostu już nie żyje. Zostały tylko dzieci, które chyba, tzn. nie chyba, ale na pewno miały najtrudniejsze dzieciństwo ze wszystkich, którzy żyli w naszym kraju. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia