9. kadencja, 15. posiedzenie, 1. dzień (22-07-2020)

9. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie uczczenia 100. rocznicy powrotu części Orawy i Spisza do niepodległej Polski (druki nr 412 i 496).

Poseł Jarosław Rzepa:

    Szanowny Panie Marszałku! Szanowni Państwo! Przepraszam tych, których dotknę teraz swoją wypowiedzią, ale pozwolicie, że przeczytam: ˝Wojna się zakóńcyła, stare porzondki runeny, a przepadło sie i niejedno państwo, niby po nasemu śtat. Nasa downo uhersko kraina tez sie na strzempy ozleciała. Kawoł zabrali Chorwaci, drugi Serbi, trzeci Rumuni, scworty Cesi, a my Polocy sie ta komu insemu nie domy wzionć, ba swoim, to jest Polokom. Przeco, - to sie zaroz z tego pisma dowiecie. Nopierwej sie musimy od nasej niedobrej macohy - od niebozycki uherskiej krainy odebrać˝.

    Szanowni Państwo! Te słowa napisał wspomniany już dzisiaj ks. Ferdynand Machay w broszurze ˝Co bedzie z nami?˝ wtedy, kiedy na tych terenach toczyły się ogromne spory, na południu Polski, w tych miejscach, gdzie tak naprawdę nie było wiadomo, którędy granica będzie przechodziła. Wtedy właśnie ci ludzie, mieszkańcy tych terenów, m.in. wspomniany ks. Ferdynand Machay, Piotr Borowy i Wojciech Halczyn, pojechali do Francji. Usłyszał ich prezydent Stanów Zjednoczonych i podjął decyzję - może za ich namową - o przeprowadzeniu plebiscytu. Jak było później, szanowni państwo, wiemy. 10 lipca, bardzo trudny moment, konferencja w Spa, rezygnacja premiera Grabskiego, później 28 lipca. Ale myślę, że dzisiaj warto pamiętać o tych ludziach, o tych Polakach, którzy w domu mówili po góralsku, po polsku, w kościele po słowacku...

    (Poseł Robert Winnicki: Po łacinie raczej.)

    (Poseł Grzegorz Braun: Raczej po łacinie w kościele.)

    ...w szkołach po węgiersku. To był bardzo trudny moment, szanowni państwo. Wydaje mi się, że dzisiaj ta uchwała najlepiej oddaje wdzięczność dla tych Polaków, patriotów. Być może historycy oceniają różnie ten czas i tę liczbę miejscowości, wiosek, które dzisiaj są w granicach Rzeczypospolitej. Ale im się należy najwyższe uznanie za to, co zrobili, bo na pewno żyli w bardzo trudnych czasach na krańcach Rzeczypospolitej.

    Dlatego Klub Parlamentarny Koalicja Polska - Polskie Stronnictwo Ludowe - Kukiz15 będzie głosował za tą uchwałą. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia