9. kadencja, 21. posiedzenie, 3. dzień (27-11-2020)
29. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o przedstawionym przez Prezydium Sejmu projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2021 Rokiem Konstytucji 3 Maja (druki nr 381 i 629).
Poseł Tomasz Zieliński:
Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawiam stanowisko dotyczące przedstawionego przez Prezydium Sejmu projektu uchwały w sprawie ustanowienia roku 2021 Rokiem Konstytucji 3 Maja, druki nr 381 i 629.
3 maja 1791 r. Sejm Wielki, obradujący pod przewodnictwem marszałka Stanisława Małachowskiego, przyjął uznawaną za pierwszą w Europie i drugą na świecie nowoczesną ustawę zasadniczą. Konstytucja 3 maja była efektem pracy najwybitniejszych przedstawicieli polskiego oświecenia, a jej główne zadanie polegało na naprawie skostniałego ustroju Rzeczypospolitej Obojga Nardów opierającego się na tzw. złotej wolności szlacheckiej uniemożliwiającej prawidłowe funkcjonowanie państwa.
Ówcześni członkowie stronnictw patriotycznych na czele z Ignacym Potockim, wspierani przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wiedzieli, że niezbędne są reformy polegające na wzmocnieniu władzy wykonawczej oraz stworzenie silnej armii gwarantującej uniezależnienie się od Rosji oraz rokującej na odzyskanie ziem utraconych podczas I rozbioru. Zapisy Konstytucji 3 maja wprowadzały monteskiuszowski trójpodział władzy na władzę ustawodawczą: dwuizbowy parlament, wykonawczą: król i straż praw, oraz sądowniczą. Zlikwidowano wolną elekcję, wprowadzając dziedziczność tronu. Zlikwidowano liberum veto. Ograniczono biednej szlachcie wpływ na politykę państwa, zwiększono prawa mieszczan oraz uczyniono pierwszy krok w kierunku ochrony przez państwo chłopów.
20 października 1791 r. Sejm Czteroletni uchwalił Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów, które było aktem wykonawczym do konstytucji i obejmowało zacieśnienie związków pomiędzy Polską i Litwą wykraczające poza unię lubelską.
Funkcjonująca tylko 14 miesięcy Konstytucja 3 maja trwale zapisała się w historii Polski i Litwy jako próba naprawy państwa. Związana jest z dążeniem przez oświeceniowe warstwy społeczeństwa do uzyskania niezależności od wpływów obcych mocarstw. Przez kolejne lata zaborów Konstytucja 3 maja, wojna polsko-rosyjska w obronie konstytucji oraz insurekcja kościuszkowska były wydarzeniami dla wielu Polaków determinującymi ich postawę przeciwko zaborcom.
12 maja br. Sejm Republiki Litewskiej jednogłośnie ustanowił rok 2021 Rokiem Konstytucji 3 Maja i Zaręczenia Wzajemnego Obojga Narodów, zwracając się jednocześnie z propozycją do Sejmu polskiego o podjęcie podobnej uchwały.
W związku z powyższym, biorąc pod uwagę przypadającą w 2021 r. 230. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja, Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość popiera podjęcie przez Sejm uchwały ustanawiającej rok 2021 Rokiem Konstytucji 3 Maja. Dziękuję bardzo.
Przebieg posiedzenia