9. kadencja, 21. posiedzenie, 3. dzień (27-11-2020)

29. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o przedstawionym przez Prezydium Sejmu projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2021 Rokiem Konstytucji 3 Maja (druki nr 381 i 629).

Poseł Bożena Żelazowska:

    Szanowny Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! W imieniu Klubu Parlamentarnego Koalicja Polska przedstawiam stanowisko w sprawie ustanowienia roku 2021 Rokiem Konstytucji 3 Maja.

    Konstytucja 3 maja to niewątpliwie jeden z najważniejszych symboli niepodległości Polski. Mieli tego świadomość posłowie na pierwszym po odzyskaniu wolności Sejmie Ustawodawczym, ustanawiając rocznicę jej przyjęcia świętem państwowym, mieli posłowie na Sejm w roku 1990, przywracając to święto. Jej znaczenie doceniła w roku 2015 Komisja Europejska, wyróżniając ją znakiem dziedzictwa europejskiego. Jednak ustawa rządowa to nie tylko symbol. To dokument stanowiący cenne źródło historyczne, ważny tekst prawny, a także wydarzenie tak przełomowe, że cała Europa okrzyknęła je swego czasu rewolucją. Zanim jednak stała się rewolucją, wpierw nastała destrukcja, która zaczęła się niemal zaraz po otwarciu obrad Sejmu Wielkiego. W zmienionej sytuacji międzynarodowej wobec pruskich deklaracji przyjaźni, niezręczności rosyjskich oraz pewnego osłabienia zainteresowania Rosji zajętej toczoną od sierpnia 1787 r. wojną z Turcją doszło do ataków na gwarancję rosyjską i radę nieustającą.

    Kolejny etap to dyskusja. Można by go nazwać nieco górnolotnie rewolucją umysłów. Zażarte spory trwały w Sejmie i poza nim 2 lata. Kraj zalały już nie setki, a tysiące pism proponujących zmiany ustrojowe. Omawiana w nich była każda kwestia: od najdrobniejszych dotyczących lokalnych spraw administracyjnych po podstawowe kwestie ustrojowe. Dyskutowano o problemach gospodarczych, społecznych i sytuacji chłopów, uprawnieniach mieszczan, o miejscu Kościoła w państwie, wreszcie przede wszystkim o przyszłości i kształcie rządu. Okres debat i sporów trwał długo. Za długo. Patrząc jednak z punktu widzenia sytuacji wewnętrznej, wielka narodowa debata była potrzebna, a może wręcz niezbędna. Można powiedzieć, że grunt pod zmiany został przygotowany w całym społeczeństwie szlacheckim, choć do ich przeprowadzenia przyczyniły się konkretne działania polityków, przede wszystkim Stanisława Augusta i Ignacego Potockiego. Mimo ostrego konfliktu dzielącego obu polityków, mimo odmiennej koncepcji polityki zagranicznej potrafili podjąć w grudniu 1790 r. wspólną pracę nad królewskim projektem konstytucji.

    Owa rewolucja w rządzie dokonała się 3 maja 1791 r. (Dzwonek) Przygotowaną poza Sejmem i bez jego wiedzy ustawę rządową poddano pod obrady sejmujących stanów. Jednak jeśli była to rewolucja, to rewolucja w granicach prawa, a przynajmniej w granicach przyzwoitości.

    W imieniu Koalicji Polskiej - Polskiego Stronnictwa Ludowego, Unii Europejskich Demokratów, Konserwatystów oświadczam, że będziemy głosowali za przyjęciem uchwały ustanawiającej rok 2021 Rokiem Konstytucji 3 Maja. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia