9. kadencja, 22. posiedzenie, 1. dzień (09-12-2020)

4. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Gospodarki i Rozwoju oraz Komisji Spraw Zagranicznych o rządowym projekcie ustawy o ratyfikacji Porozumienia o wygaśnięciu dwustronnych traktatów inwestycyjnych między państwami członkowskimi Unii Europejskiej, sporządzonego w Brukseli dnia 5 maja 2020 r. (druki nr 680 i 721).

Poseł Andrzej Szejna:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził w wyroku wydanym w dniu 6 marca 2018 r. w sprawie Achmea BV przeciwko Republice Słowacji, że klauzule arbitrażowe inwestor - państwo zawarte w umowach intra-EU BIT są niezgodne z prawem UE, gdyż naruszają autonomię prawa Unii Europejskiej. Zgodnie z tym wyrokiem na państwach członkowskich Unii Europejskiej ciąży obowiązek usunięcia tych umów, łącznie z klauzulami przedłużonego ich obowiązywania, z obrotu prawnego w celu zagwarantowania pewności prawa. Porozumienie ma na celu dostosowanie stanu prawnego do orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie Achmea.

    Obowiązywanie tych umów zostało zakwestionowane również przez Komisję Europejską z uwagi na ich niezgodność z prawem Unii Europejskiej. Komisja Europejska wszczęła formalne postępowania w sprawie niezgodności tych umów z prawem przeciwko Austrii, Niderlandom, Słowacji, Szwecji, Rumunii, Finlandii i Wielkiej Brytanii. Natomiast przeciwko pozostałym państwom członkowskim, w tym przeciwko RP, prowadziła nieformalne postępowania, tzw. EU Pilot, i rozważa obecnie wszczęcie formalnych postępowań. W ramach EU Pilot Komisja Europejska zgłasza poważne obawy, że umowy intra-EU BIT jako takie, a także ich poszczególne postanowienia pokrywają się z postanowieniami Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej lub mogą być z nimi sprzeczne.

    Związanie się porozumieniem nie powinno mieć konsekwencji politycznych. Wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej, które są stronami tych umów, zostały wezwane przez Komisję Europejską do zakończenia obowiązywania tych umów.

    Porozumienie nie będzie miało negatywnych skutków społecznych i może zostać pozytywnie przyjęte z uwagi na publiczną krytykę w RP umów intra-EU BIT i międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego funkcjonującego na ich podstawie.

    Zawarcie porozumienia nie powinno wpłynąć na stosunki gospodarcze między RP a pozostałymi państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Umowy intra-EU BIT, których stroną jest RP, zostały zawarte, kiedy Rzeczpospolita Polska nie była członkiem Unii Europejskiej. Oczywiście pojawia się pytanie, czy niedostateczny dostęp do niezawisłego sądownictwa w RP da inwestorom zagranicznym gwarancję ochrony inwestycji z możliwością dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Takie gwarancje mają polscy inwestorzy na pozostałych rynkach, w pozostałych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Ministerstwo Rozwoju odnotowało tylko trzy przypadki skorzystania przez polskich inwestorów z ochrony przewidzianej tymi umowami przed międzynarodowymi trybunałami arbitrażowymi.

    Zawarcie porozumienia w zakresie rozwiązania umów intra-EU BIT czy też klauzul przedłużonego obowiązywania umów już wypowiedzianych nie naruszy polskiego porządku prawnego i doprowadzi do usunięcia niezgodności tych umów i klauzul przedłużonego ich obowiązywania z prawem Unii Europejskiej. Dlatego w imieniu klubu Lewica wnoszę o przyjęcie tego porozumienia i wniosku Komisji Spraw Zagranicznych. (Dzwonek) Dziękuję.

Przebieg posiedzenia