9. kadencja, 22. posiedzenie, 2. dzień (10-12-2020)
14. punkt porządku dziennego:
Informacja bieżąca.
Poseł Zbigniew Girzyński:
Dziękuję bardzo.
Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Kiedy udawałem się do sali plenarnej na debatę, spotkałem jednego z posłów opozycji, z którym znamy się i współpracujemy zgodnie i merytorycznie od lat. Zapytał, czy będę bronił ministra. Otóż, proszę państwa, dziś jest okazja - myślę, że dla wszystkich - nie tylko do tego, aby bronić ministra czy też go krytykować, ale do debaty, do tego, aby wspólnie, bardzo uczciwie, merytorycznie pochylić się nad ważnym zagadnieniem, które dla mnie jako dla posła, ale także dla człowieka, który na co dzień jest wykładowcą uniwersyteckim, jest istotne i ważne. To jest fundament, istota nauki, nie tylko nauki w wymiarze polskim, ale nauki traktowanej uniwersalnie. Mam na myśli wolność wyrażania poglądów, opinii, zwłaszcza jeżeli chodzi o kwestie światopoglądowe, etyczne i filozoficzne. Jest to o tyle istotne i ważne, że sama istota nauczania na poziomie wyższym i samo słowo ˝uniwersytet˝ są szczególnie istotne, ważne i wskazują na pewien uniwersalizm nauki jako takiej.
Wielokrotnie w ostatnich latach - także w poprzedniej kadencji - silnie wzmacniana była przez ustawę pozycja władz, szczególnie rektorów poszczególnych uczelni wyższych. Chodzi zarówno o uczelnie o charakterze publicznym, jak i o te, które mają charakter prywatny. Dzisiaj rektor ma uprawnienia nieporównywalnie większe, niż miał jeszcze kilka, kilkanaście lat temu. To z jednej strony daje szansę na dynamiczne kierowanie instytucjami akademickimi, z drugiej strony rodzi jednak pewne niebezpieczeństwo dotyczące tego, że rektor kierujący się własnymi uprzedzeniami w stosunku do określonego wykładowcy czy własnymi poglądami - innymi niż ten wykładowca - może wchodzić z nim w spory o charakterze niemerytorycznym, niezawodowym.
W ostatnich latach mieliśmy kilka takich przykładów, kiedy wszczynane były w stosunku do uczonych pracowników różnych uczelni postępowania dyscyplinarne ze względu na wyrażane przez nich, często poza salami wykładowymi, co warto podkreślić, poglądy polityczne, religijne, etyczne, do których, jak każdy, mają prawo, bo żyjemy w państwie, które ceni sobie wolność słowa i wolność wyrażania poglądów i opinii. Tymczasem jeśli chodzi o tych ludzi, zdarzało się, że były prowadzone wobec nich postępowania wyjaśniające. Co jeszcze bardziej niepokojące, obecna struktura przepisów powoduje, że rektorzy mogą wszczynać takie postępowania, nie informując osoby zainteresowanej o tym, że są one prowadzone. Co więcej, na etapie postępowania wyjaśniającego mogą zawiesić taką osobę w czynnościach pracownika akademickiego. Mogą więc de facto stosować pewnego rodzaju karę prewencyjną dalece wykraczającą poza to wszystko, co jest przewidziane w Kodeksie pracy i w ustawie o szkolnictwie wyższym. To niepokoiło wiele środowisk, także środowisk akademickich, stąd pojawiły się płynące do ministerstwa sygnały, aby sprawą tą się zająć.
Chcielibyśmy uzyskać od ministerstwa informacje, jak ministerstwo postrzega ten problem, jakie propozycje przedkłada w tym zakresie, aby będąc pracownikiem nauki w Polsce, można było być pewnym, że bez względu na to, jakie ma się przekonania religijne, etyczne, czy się je posiada, czy nie posiada, nie będzie się w swojej pracy zawodowej z tego powodu ani stygmatyzowanym, ani - to już absolutnie rzecz wykluczona - karanym za wyrażanie swoich poglądów. Zwłaszcza kiedy odbywa to się w ogóle poza systemem nauczania. Przecież każdy poza pracą ma prawo do wyrażania różnych opinii.
Na tej sali posiedzeń, w każdym z klubów parlamentarnym zasiadają przedstawiciele świata nauki. Obrady prowadzi wielce czcigodny pan prof. Ryszard Terlecki, w ławach Lewicy zasiada pani prof. Joanna Senyszyn, pan prof. Dariusz Rosati zasiada w ławach Koalicji Obywatelskiej. Jak widzimy, mamy różne poglądy polityczne. Namiętności są rzeczą naturalną i oczywistą. Będziemy się o nie spierali, ale nie pozwólmy na to.
(Poseł Adam Szłapka: Tak mówił Rydzyk.)
(Głos z sali: Pokusy.)
Zadbajmy o to, abyśmy stworzyli takie rozwiązania prawne, które będą wolność przekonań (Dzwonek), sumienia, poglądów zapewniały wszystkim, także tym, którzy wykładają na polskich wyższych uczelniach. Bardzo proszę pana ministra o odpowiedź. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia