9. kadencja, 25. posiedzenie, 1. dzień (20-01-2021)
2. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o służbie zagranicznej (druk nr 877).
Minister Spraw Zagranicznych Zbigniew Rau:
Szanowna Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie potrzebną i ważną ustawę, zupełnie nową, całościową regulację, która określa zadania, organizację i sposób funkcjonowania służby zagranicznej, a także szczególne prawa i szczególne obowiązki jej członków.
Służba zagraniczna w obecnym kształcie organizacyjnym funkcjonuje już prawie dwie dekady, od dnia 10 maja 2002 r., kiedy weszła w życie ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o służbie zagranicznej. Panie i panowie posłowie, bez wątpienia przychodzi nam żyć w czasach... (Gwar na sali)
(Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Małgorzata Kidawa-Błońska)
Wicemarszałek Małgorzata Kidawa-Błońska:
Przepraszam bardzo, panie ministrze.
Bardzo państwa proszę o spokój na sali.
Dziękuję bardzo.
Minister Spraw Zagranicznych Zbigniew Rau:
Przychodzi nam żyć w czasach dynamicznych i wszechstronnych przemian, w stale zmieniającym się otoczeniu międzynarodowym, które stale stawia przed naszą służbą zagraniczną nowe wyzwania. Odpowiedzią na nowe wyzwania musi być większa profesjonalizacja i interdyscyplinarność służby zagranicznej, oparta na wszechstronnych kompetencjach oraz szerokiej, stale aktualizowanej wiedzy. Co więcej, niezwykle potrzebne jest trwałe i klarowne rozdzielenie czynnika politycznego i czynnika urzędniczego, którego w dotychczasowej strukturze służby zagranicznej, w przeciwieństwie choćby do służby cywilnej, po prostu nie ma. Wynika to m.in. z faktu, że zwieńczeniem urzędniczej kariery jest stanowisko ambasadora, które - co jasno wynika z postanowień konstytucji - ma wyraźnie polityczny charakter.
Ustawa w sposób klarowny oddziela czynnik polityczny, reprezentowany przez ambasadorów, wiceministrów i ministra, od komponentu urzędniczego, profesjonalnego, złożonego z zawodowego korpusu dyplomatycznego oraz pozostałych członków służby zagranicznej. Nowa ustawa poprawia strukturę służby zagranicznej, zwiększa jej funkcjonalność i przejrzystość zatrudniania oraz wprowadza nowe rozwiązania dotyczące wynagradzania jej członków. Fundamentem funkcjonowania zawodowego korpusu dyplomatycznego musi być jego apolityczność. A zatem ustawa wprowadza cały szereg ograniczeń nakładanych na zawodowych dyplomatów, ograniczeń, których celem jest zapewnienie ich obiektywizmu oraz prawidłowej realizacji prowadzenia polityki zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej, prowadzenia polityki zagranicznej w sposób sprawny i skuteczny. Regulacja ta jest analogiczna do regulacji występującej w ustawie o służbie cywilnej, której to w przypadku służby zagranicznej nadal brakuje w systemie obowiązującego prawa.
Kluczowym postanowieniem prezentowanej ustawy z punktu widzenia zabezpieczenia prawidłowej realizacji powyższych celów jest utworzenie odrębnego od dyrektora generalnego urzędu stanowiska szefa służby zagranicznej. Szef służby zagranicznej będzie w sposób spójny i kompetentny, ale i kompleksowy, kierował służbą zagraniczną, budował jej wizerunek i etos oparty na zasadach spójności, dyspozycyjności, dyscypliny, dyskrecji, profesjonalizmu i permanentnego podnoszenia kompetencji oraz na jasnych kryteriach sukcesu i awansu. Szef służby zagranicznej osiągnie powyższe cele poprzez organizację szkoleń, wskazanie odpowiednich kryteriów oceny członków służby zagranicznej, kierowanie procesem zarządzania zasobami ludzkimi tejże służby, czuwanie nad przestrzeganiem zasad tej służby, nadawanie stopni dyplomatycznych, kierowanie Akademią Dyplomatyczną, przygotowywanie projektów aktów prawnych dotyczących służby zagranicznej, a także monitorowanie i nadzorowanie wykorzystywania środków finansowych przeznaczonych na wynagrodzenia członków tej służby. Z kolei (Dzwonek) sama Akademia Dyplomatyczna ulegnie gruntownym zmianom, które prowadzić ją będą od instytucji, która obecnie czuwa nad programem aplikacji dyplomatyczno-konsularnej oraz organizowaniem podstawowych szkoleń, do jednostki, która będzie prowadzić wysoce wyspecjalizowane seminaria, wykłady i kursy.
Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W akcie rangi ustawowej niezbędne jest również dokonanie korekty stopni dyplomatycznych oraz uporządkowanie praw członków służby zagranicznej w kwestiach uposażeń i awansów.
Najwyższym stopniem dyplomatycznym i swoistym zwieńczeniem, ba, ukoronowaniem kariery zawodowej przestanie już być stopień ambasadora, będzie to natomiast stopień ministra pełnomocnego. Od wejścia w życie ustawy tytuł ambasadora będzie przysługiwał tylko osobom sprawującym funkcję ambasadora, tylko na placówce zagranicznej i tylko w czasie jej pełnienia.
Nowa ustawa doprecyzuje również wiele kwestii, jak chociażby te dotyczące aplikacji dyplomatyczno-konsularnej czy praw przysługujących członkom służby zagranicznej pracującym na placówkach. Co więcej, nowa ustawa wprowadza też nowe definicje: dyplomaty zawodowego, pracownika krajowego, pracownika zagranicznego i dyplomaty delegowanego.
Szanowna Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Z powodów tu zarysowanych jako minister spraw zagranicznych rekomenduję Wysokiej Izbie przyjęcie przedstawionej ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia