9. kadencja, 27. posiedzenie, 2. dzień (17-03-2021)
20. i 21. punkt porządku dziennego:
20. Sprawozdanie Głównego Inspektora Pracy z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2018 r. (druk nr 73) wraz ze stanowiskiem Rady Ochrony Pracy oraz ze stanowiskiem Komisji do Spraw Kontroli Państwowej oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (druk nr 815).
21. Sprawozdanie Głównego Inspektora Pracy z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2019 r. (druk nr 470) wraz ze stanowiskiem Rady Ochrony Pracy oraz ze stanowiskiem Komisji do Spraw Kontroli Państwowej oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (druk nr 816).Główny Inspektor Pracy Katarzyna Łażewska-Hrycko:
Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Mam zaszczyt przedłożyć sprawozdania z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w roku 2018 i 2019.
Kontrole i przedsięwzięcia prewencyjne były w tym okresie prowadzone zgodnie z przyjętymi na lata 2018 i 2019 programami działania, które uzyskały akceptację Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, a przedtem Rady Ochrony Pracy.
Podstawą dla wniosków sformułowanych w prezentowanych dzisiaj dokumentach są wyniki analizy 80 tys. kontroli przeprowadzonych w 2018 r. i ponad 73 tys. kontroli z roku 2019.
Priorytetowe znaczenie w działalności kontrolnej Państwowej Inspekcji Pracy mają te obszary, gdzie naruszenia prawa pociągają za sobą szczególnie dotkliwe skutki dla pracujących i ich rodzin.
W latach 2018-2019 inspektorzy pracy przeprowadzili prawie 2,4 tys. kompleksowych kontroli czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń należnych ze stosunku pracy. Niestety, wykazali bardzo dużo, bo w co czwartym skontrolowanym podmiocie, naruszeń przepisów dotyczących ewidencji czasu pracy. Tymczasem to ewidencja czasu pracy jest podstawą do rzetelnego naliczania wszystkich należnych składników wynagrodzeń pracowniczych.
Doniosłym i oczekiwanym rozwiązaniem w ramach polityki społecznej państwa było wprowadzenie minimalnej stawki godzinowej dla pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług. Kontrole w tym zakresie wykazały, że większość podmiotów prawidłowo stosowała nowe przepisy. Jednak zbyt często mieliśmy do czynienia z naruszeniem prawa polegającym na zawieraniu umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy.
(Głos z sali: Zbyt często.)
Dotyczy to zwłaszcza branży budowlanej, hotelarskiej, gastronomicznej oraz handlu i napraw. Aktualny pozostaje zatem wniosek o wprowadzenie do polskiego ustawodawstwa instrumentów, które pozwalałyby na skuteczne egzekwowanie zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy.
Konieczne jest doprecyzowanie przepisów określających warunki zawierania umów terminowych. Jest to bowiem potencjalne źródło naruszeń prawa i sporów. Chodzi głównie o sformułowanie: praca o charakterze dorywczym lub sezonowym oraz obiektywne przyczyny leżące po stronie pracodawcy. Jednoznaczna treść przepisów ułatwiłaby stosowanie i egzekwowanie prawa.
Działania kontrolne prowadzone w jednostkach samorządu terytorialnego potwierdziły istnienie sygnalizowanego od lat problemu z wykorzystaniem urlopów wypoczynkowych przez osoby pełniące funkcje, np. starosty, prezydenta miasta, burmistrza, wójta.
W omawianych latach realizowaliśmy założenia krajowej strategii kontroli przepisów w zakresie czasu jazdy i czasu postoju, obowiązkowych przerw i czasu odpoczynku kierowców. Do najistotniejszych nieprawidłowości należały: niezachowanie wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godziny, brak odpowiedniego odpoczynku dziennego, nieprzestrzeganie dziennego limitu czasu jazdy. Tego rodzaju naruszenia mogą przynosić tragiczne w skutkach konsekwencje zarówno dla bezpieczeństwa kierowców zawodowych, jak i innych użytkowników dróg.
W placówkach służby zdrowia realizujących całodobowo świadczenia zdrowotne stosowane są rozwiązania skutkujące wykonywaniem przez lekarzy, pielęgniarki oraz ratowników medycznych na podstawie dwóch stosunków prawnych pracy tego samego rodzaju w tym samym miejscu pracy bez wymaganego odpoczynku. Konieczne jest zatem odpowiednie uregulowanie tych złożonych zagadnień.
W latach 2018-2019 inspektorzy kontynuowali realizowanie długofalowych działań nadzorczo-kontrolnych w ramach programu wzmożonego nadzoru nad wybraną grupą zakładów charakteryzujących się wskaźnikami wypadkowości i chorób zawodowych. Nasze działania przyniosły znaczącą poprawę warunków pracy w większości tych zakładów.
Branżą pozostającą od lat pod szczególnym nadzorem Państwowej Inspekcji Pracy jest budownictwo. W omawianych latach inspektorzy pracy przeprowadzili na placach budów ponad 9 tys. kontroli. Nieprawidłowości w zakresie bezpiecznego wykonywania prac budowlanych stwierdzono w prawie 90% kontroli. Skala ujawnionych przez inspektorów pracy nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa pracy ma odzwierciedlenie w statystykach wypadkowych. Ogółem w 2018 r. inspektorzy pracy zbadali okoliczności i przyczyny ponad 2,3 tys. wypadków zgłoszonych do PIP, a w 2019 r. - ponad 2,1 tys. wypadków.
W latach 2018-2019... (Dzwonek)
Wicemarszałek Ryszard Terlecki:
Proszę kontynuować.
Główny Inspektor Pracy Katarzyna Łażewska-Hrycko:
Dziękuję bardzo.
...kontynuowaliśmy strategię pierwszej kontroli. Pierwsza kontrola ma charakter audytu i z założenia jest bezsankcyjna, pod warunkiem niewystępowania rażących naruszeń przepisów.
Dla oceny skuteczności tej strategii inspektorzy pracy przeprowadzili łącznie 2800 kontroli, podczas których sprawdzali realizację wydanych zaleceń. W większości przypadków nieprawidłowości nie powtórzyły się, co wskazuje, że kampania przynosi oczekiwany efekt, zapewniając bezpieczniejsze warunki pracy i przestrzeganie zasad praworządności.
Państwowa Inspekcja Pracy przywiązuje dużą wagę do działań prewencyjnych, promocyjnych i edukacyjnych ukierunkowanych na wspieranie pracodawców w tworzeniu bezpiecznego środowiska pracy i zgodnych z prawem warunków świadczenia pracy, co odzwierciedlają prezentowane dziś dokumenty. Zawierają wnikliwą analizę działań realizowanych przez inspekcję samodzielnie lub we współpracy z partnerami społecznymi i instytucjonalnymi.
Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Prezentowane dziś sprawozdania są świadectwem zaangażowania inspektorów pracy i wspierających ich pracowników merytorycznych w realizację ustawowych zadań. W latach 2018-2019 inspektorzy pracy zlikwidowali bezpośrednie zagrożenia dla życia i zdrowia ponad 123 tys. pracujących. W efekcie naszych działań prawie 10 tys. osób otrzymało umowy o pracę w miejsce dotychczasowych umów cywilnoprawnych, a 133 mln zł niewypłaconych należności trafiło do poszkodowanych pracowników. Wyeliminowaliśmy nieprawidłowości dotyczące prowadzenia ewidencji czasu pracy dla 158 tys. osób. Inspektorzy pracy wyegzekwowali zaległy urlop dla ponad 48 tys. osób.
Należy podkreślić, że niezbędnym warunkiem skutecznego wypełniania obowiązków przez inspektorów pracy są jednoznaczne przepisy. Brak przejrzystości przepisów i możliwość ich dowolnej interpretacji, z czym inspektorzy pracy niejednokrotnie mierzą się podczas kontroli, stwarzają okazję do omijania prawa. Nie bez znaczenia jest także fakt, że duża grupa osób świadczących pracę pozostaje poza ochroną przepisów kodeksu. Istnieje więc potrzeba opracowania nowych mechanizmów prawnych dostosowanych do dzisiejszych potrzeb i wyzwań rynku pracy.
Kończąc, pragnę wyrazić podziękowanie pracownikom Państwowej Inspekcji Pracy za ich zaangażowanie na rzecz realizacji zadań ustawowych, a także paniom i panom posłom za wsparcie Państwowej Inspekcji Pracy w działaniach na rzecz ochrony pracy. Dziękuję za uwagę.
Przebieg posiedzenia