9. kadencja, 30. posiedzenie, 2. dzień (20-05-2021)

22. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie przedstawionego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (druk nr 1125).

Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta Małgorzata Paprocka:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie inicjatywę ustawodawczą prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej pana Andrzeja Dudy: projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny.

    Proponowana przez pana prezydenta zmiana Kodeksu cywilnego polega na dodaniu art. 446² i ustanowieniu prawidłowej podstawy prawnej do zadośćuczynienia za krzywdę najbliższych członków rodziny poszkodowanego, która polega na niemożności nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej z poszkodowanym z powodu wyrządzenia u poszkodowanego trwałego i ciężkiego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.

    Proponowana przez pana prezydenta zmiana Kodeksu cywilnego ma doniosłe znaczenie społeczne. Od wielu lat w praktyce obrotu, ale także w orzecznictwie sądów powszechnych ujawniają się w tym zakresie rozbieżności. Należy pamiętać, że zagadnienie to dotyczy sytuacji bardzo poważnych, przypadków śpiączki pozaurazowej czy stanów wegetatywnych. Po stronie członków najbliższej rodziny poszkodowanego powstaje zatem silna i długotrwała trauma.

    Na przestrzeni ostatnich lat w orzecznictwie sądów powszechnych ukształtowało się przeważające stanowisko, że tego rodzaju krzywda podlega naprawieniu przez zapłatę odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia. Podstawą zasądzania był albo art. 448 Kodeksu cywilnego, albo art. 446 § 4 Kodeksu cywilnego, ale konieczna była dla takiego zasądzenia albo rozszerzająca interpretacja tych przepisów, albo zastosowanie ich w drodze analogii. W praktyce zatem prowadziło to również do sytuacji takiej, kiedy sądy odmawiały zasądzenia zadośćuczynienia.

    Ujawniona rozbieżność w tak istotnych społecznie sprawach bez wątpienia nie jest pożądana z punktu widzenia ani zasady demokratycznego państwa prawnego, ani zasad sprawiedliwości społecznej czy zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Więzi rodzinne stanowią bowiem fundament prawidłowego funkcjonowania rodziny i podlegają ochronie prawnej; tytułem przykładu można wskazać art. 18 i art. 71 konstytucji czy art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ich utrata w następstwie czynu niedozwolonego, np. w wyniku wypadku drogowego, w ocenie prezydenta powinna podlegać naprawieniu przez zapłatę odpowiedniej kwoty tytułem zadośćuczynienia. W omawianych przypadkach krzywda osoby najbliższej jest niewątpliwie zbliżona do krzywdy, której normatywną podstawę odnajdujemy w art. 446 Kodeksu cywilnego, tj. krzywdy związanej bezpośrednio ze śmiercią poszkodowanego. W obu przypadkach najbliżsi członkowie rodziny cierpią tak samo mocno, a dodatkowo w razie ciężkiego i trwałego uszczerbku może to być stan długotrwały.

    Z uwagi na charakter roszczenia oraz ujawnioną rozbieżność w orzecznictwie w ocenie pana prezydenta zasadna jest szybka i adekwatna reakcja ustawodawcy polegająca na jednoznacznym przesądzeniu tej kwestii i ustanowieniu normatywnej podstawy tego typu roszczeń. Proponowane rozwiązanie zagwarantuje przede wszystkim poszanowanie zasady równości wobec prawa, a także spowoduje, że w podobnych stanach faktycznych będzie zagwarantowane rozstrzyganie spraw w analogiczny sposób. Prawo do zadośćuczynienia będzie dotyczyć szczególnie dramatycznych sytuacji, gdy w następstwie ciężkiego i trwałego uszczerbku na ciele lub rozstroju zdrowia dochodzi do niemożności nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej. Zakres podmiotowy zgodnie z propozycją pana prezydenta określony jest w sposób analogiczny do obowiązujących już przepisów Kodeksu cywilnego i dotyczy najbliższych członków rodziny poszkodowanego.

    W projekcie w art. 2 zaproponowany jest również przepis przejściowy. Z uwagi na dotychczasową praktykę, ale też zawiłość spraw sądowych pan prezydent proponuje, aby nowe przepisy miały zastosowanie do zdarzeń powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy i w dniu jej wejścia w życie jeszcze nieprzedawnionych. Z uwagi na wagę społeczną tych spraw takie rozwiązanie nie przeciwstawia się zasadom demokratycznego (Dzwonek) państwa prawnego. Proponowane vacatio legis to miesiąc od dnia ogłoszenia ustawy.

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej pana Andrzeja Dudy uprzejmie proszę o poparcie przedstawionego projektu. Dziękuję bardzo.

Przebieg posiedzenia