9. kadencja, 33. posiedzenie, 1. dzień (23-06-2021)

1. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Polityki Społecznej i Rodziny o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (druki nr 1188 i 1212).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej Stanisław Szwed:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Dziękuję za dyskusję dotyczącą zmiany ustawy o ubezpieczeniach społecznych, która popularnie zwana jest ustawą o racjonalizacji, gdyż taki jest cel tej ustawy.

    Odnosząc się do dyskusji, która oczywiście była też prowadzona na poziomie komisji, chcę powiedzieć, że nie jest naszym celem utrudnianie w jakikolwiek sposób funkcjonowania firm czy też życia pracownikom bądź pracodawcom. Głównym celem jest to, abyśmy ten system spróbowali uporządkować. Zmiany nie są tylko wynikiem ostatniego roku, roku 2020, czyli okresu covidowego, ale mówi się o tych zmianach już od wielu, wielu lat. Przygotowując się do tych rozwiązań, pracowaliśmy już wcześniej nad propozycjami dotyczącymi takich zmian systemu, żeby z jednej strony można było go uszczelnić, a z drugiej strony, żeby mógł on racjonalnie funkcjonować.

    Pierwsze niezrozumienie - od razu dementuję te wszystkie stwierdzenia - dotyczy kwestii ubankowienia. Nie ma w ustawie zmian, jeśli chodzi o wypłatę świadczeń emerytalno-rentowych. W dalszym ciągu jest tak jak dzisiaj: wypłata może następować poprzez konto bankowe, jak również może być doręczana przez listonosza. W tym zakresie nic się nie zmienia, nie wprowadza się żadnej zmiany. Zmiana dotyczy tylko i wyłącznie bezgotówkowych wypłat przewidzianych dla osób przebywających poza granicami kraju. Tylko w tym zakresie jest przewidziana zmiana. W przypadku osób przebywających w kraju nie ma żadnych zmian. Dzisiaj, wypełniając druk dotyczący przejścia na emeryturę lub rentę, będziemy zaznaczać, czy chcemy korzystać z konta bankowego - należy wówczas podać numer konta - czy chcemy korzystać z doręczeń przez pocztę, i oczywiście wtedy świadczenie dostarczy listonosz, tak jak dzisiaj. Tak więc w tym zakresie nie ma żadnej zmiany.

    Druga bardzo ważna kwestia dotyczy emerytur czerwcowych. Zgodnie z szacunkami dotyczącymi emerytur czerwcowych, w ostatnich 11 latach liczba osób, które przeszły na emeryturę w czerwcu wyniosła 124 tys. Przypomnę, że problem emerytur czerwcowych pojawił się w roku 2009, bo wtedy zostały wprowadzone te zmiany, natomiast dzisiaj próbujemy to uporządkować. Już w ubiegłym roku wprowadziliśmy jednorazowo zmianę związaną z COVID po to, żeby świadczenia były naliczane na takich samych zasadach jak zasady stosowane w innych miesiącach, natomiast teraz chcemy to wprowadzić systemowo.

    Oczywiście pojawiła się propozycja, abyśmy wyrównali kwoty za okres tych 11 lat, ale nie zdecydowaliśmy się na takie działania. Oczywiście to jest związane z kwestią środków, jakie musielibyśmy mieć na takie rozwiązanie, a jest to kwota ponad 4 mld zł. Wstępnie wyliczyliśmy po dyskusjach, jakie toczyły się w komisji, że taki byłby koszt tej zmiany. Jeżeli Trybunał Konstytucyjny stwierdzi, że to jest niezgodne z konstytucją, to wtedy oczywiście będziemy wspólnie zastanawiać się nad tym, jak tę sprawę rozwiązać. Dzisiaj zaproponowaliśmy rozwiązanie, które będzie dotyczyło osób przechodzących na emeryturę i rentę już w tym roku, czyli jeżeli ktoś przejdzie na emeryturę w tym miesiącu - w czerwcu - to również będzie miał wyliczone świadczenie według nowych zasad, nawet jeżeli ustawa wejdzie w życie po tym miesiącu. W ten sposób rozwiązujemy tę sprawę. Tak jak powiedziałem, wyznacznikiem jest 2009 r., jeśli chodzi o kwestie związane z emeryturami czerwcowymi.

    Jeśli chodzi o kwestie związane z funduszem chorobowym i ze zmianami, które proponujemy, to oczywiście trzeba te przepisy, czyli zmiany, które wprowadzamy, jeśli chodzi o wypłatę zasiłku chorobowego, czytać łącznie. 182 dni liczone są łącznie, to jest zasadnicza zmiana. Oczywiście w sytuacji gdy kobieta jest w ciąży, nie zmieniamy zasad, przerwa musi być na poziomie 60 dni, żeby można było nabyć kolejne prawo do świadczeń chorobowych. Dzisiaj nagminnie zdarzały się sytuacje, kiedy ktoś przed 180 dniem zwolnienia lekarskiego z tytułu innej choroby otrzymywał kolejne 180 dni zwolnienia. Z drugiej strony proponujemy zmianę polegającą na wprowadzeniu okresu 91 dni po ustaniu ubezpieczenia. I w jednym, i w drugim przypadku po tym okresie, jeżeli kończy się prawo do zasiłku chorobowego, osoba może skorzystać ze świadczenia rehabilitacyjnego opłacanego przez rok, co umożliwia powrót do pracy.

    Bardzo ważną kwestią, nie ma co ukrywać, jest kwestia finansowa, jeśli chodzi o fundusz chorobowy. Podam dane dotyczące wydatków z funduszu chorobowego w okresie ostatnich lat. 2016 r. - 19 mld zł, 2019 r. - 23 mld zł, 2020 r. - 29 mld zł. Ten ostatni rok jest szczególny ze względu na COVID. Jeśli chodzi o zasiłki chorobowe - tutaj liczby robią wrażenie - to w 2016 r. przeznaczyliśmy ponad 10 mld zł na zasiłki chorobowe wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, mówimy o tej części, którą opłacają również pracodawcy, w 2020 r. - 14 mld zł. To są dane, które wskazują, że musimy w tym systemie dokonywać zmian. Jeśli chodzi o absencję chorobową, to od 2017 r. liczba dni absencji chorobowej opłacanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynosi rocznie prawie 150 mln. W 2016 r. - 146 mln dni, w 2019 r. - 143 mln dni, w 2020 r. - 154 mln dni. To jest olbrzymi przyrost. Z ciekawych danych, o których warto tutaj powiedzieć, wynika, że w 2020 r. zwolnienia lekarskie wystawiano przeważnie na okres od 11 do 30 dni, dotyczyło to prawie 40% ogółu zwolnień. Czyli tutaj też we wspomnianym okresie wydłużany był okres zwolnienia lekarskiego. To jest jedna z informacji, z których musimy wyciągać wnioski.

    W pytaniach pojawiła się kwestia zwolnień lekarskich z tytułu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania, m.in. z tytułu depresji. W tym zakresie też jest ogromny przyrost w stosunku do poprzednich lat, okres zwolnienia również się wydłuża, stąd też zmiany, które wynikają z różnych względów. W tym zakresie także próbujemy dokonać zmian.

    Jeśli chodzi o kwestię spółek komandytowych, to tutaj nie dokonujemy zmian. Te zmiany są podyktowane też orzecznictwem Sądu Najwyższego i wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który w swoim orzecznictwie mówi, że musimy doprecyzować przepisy, żeby były jasne przy rozstrzyganiu różnego rodzaju sporów. Takie rozwiązania tutaj w tym zakresie są.

    Pani poseł Bartuś pytała o kwestię całej nowelizacji ustawy czy nowego projektu ustawy. Oczywiście będziemy systematycznie przekazywać do parlamentu kolejne projekty ustaw dotyczących choćby automatyzacji, czyli tych działań, które mają w znaczny sposób poprawić funkcjonowanie po stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ale też przedsiębiorców i płatników, żeby te działania były spójne i żeby ukrócić nieprawidłowości, o których tutaj mówimy.

    Sytuacja z przechodzeniem na emeryturę jest taka, że jeżeli ktoś spełnia dzisiaj w Polsce warunki, czyli gdy kobieta ma skończone 60 lat, a mężczyzna 65 lat, to w obecnym systemie emerytalno-rentowym jest tak, że nie ma możliwości odmówienia przydzielenia emerytury i renty. Wystarczy przepracować jeden dzień i tak jest w tym przypadku.

    (Poseł Grzegorz Rusiecki: ...w warunkach szczególnych.)

    Chyba że są warunki szczególne, to jest inna sytuacja, tutaj pan poseł ma rację. W takim przypadku trzeba sprawdzić, czy ten okres np. 15 lat w warunkach szkodliwych jest udokumentowany. W takich sytuacjach może dochodzić do różnych niejasności, stąd też w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych są tzw. doradcy emerytalni, którzy mogą pomóc, bo wiemy, że w takim przypadku, żeby przejść na emeryturę, trzeba rozwiązać umowę o pracę i stąd robią się czasami problemy, które później są rozstrzygane na drodze sądowej.

    Pan poseł też pytał o świadczenie ZUS-owskie i KRUS-owskie. To są dwa świadczenia. Świadczenie z ZUS-u może być nabywane zawsze, a z KRUS-u po spełnieniu określonych warunków.

    Jeśli chodzi o kwestie związane z radą nadzorczą, to tu nie ma żadnego zamachu na stronę pracodawców. Do tej pory w radzie nadzorczej był zachowany konsensus, czyli jest równowaga, jeśli chodzi o przedstawicieli związków zawodowych i organizacji pracodawców, plus zawsze jest organizacja emerytów i rencistów i strona rządowa. Taki był układ rady nadzorczej. Ale przez te lata w Polsce powstały już cztery dodatkowo spełniające warunki reprezentatywne organizacje pracodawców, stąd również zgodnie z ustawą organizacje pracodawcy mają swojego przedstawiciela, organizacje związkowe są na tym samym poziomie, czyli organizacje związkowe są reprezentatywne.

    Były dwa rozwiązania, żeby wyrównać - że tak powiem - jednakowy poziom reprezentacyjny pracodawców i związków zawodowych. Można albo podnieść liczbę członków organizacji związkowych, ale to jest droga donikąd, bo mogą powstawać kolejne organizacje, albo po prostu wprowadzić równą liczbę. Postanowiliśmy, że dla wszystkich stron będzie równa liczba, a więc będzie trzech przedstawicieli strony związkowej, trzech przedstawicieli pracodawców, czyli z tego grona muszą siebie wyłonić, strona emerytów i rencistów zawsze miała jednego reprezentanta i tak pozostanie, i trzech przedstawicieli strony rządowej, to będzie łącznie 10 osób. Wprowadziliśmy też przepis mówiący o tym, że obecna rada w starym składzie działa do końca października 2022 r., a więc nie będziemy tutaj dokonywać zmian w trakcie.

    Podsumowując, tak jak już powiedziałem, głównym celem jest racjonalizacja wydatków, ale też poprawa sytuacji osób, które korzystają z usług Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie ma tutaj żadnych zakusów na to, żeby komuś cokolwiek utrudniać czy wręcz - jak tu padały ostre słowa - żeby komuś coś zabierać. Nie zabieramy, tylko racjonalizujemy ten system.

    Jeśli chodzi jeszcze o stary i nowy system, to oczywiście utrzymujemy tu, że będzie możliwość przeliczania emerytur. Wyrównujemy, tak że w starym i nowym systemie przeliczanie emerytur będzie się odbywało na tych samych zasadach. Poprzednio było tak, że w starym systemie były korzystniejsze warunki przeliczania niż w obecnym, stąd też ta kwestia jest uporządkowana.

    Starałem się tutaj odpowiedzieć państwu na te pytania. Jeden z posłów pytał o dane dotyczące stanu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. O funduszu chorobowym mówiłem, a jeśli chodzi o Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, to wydatki i fundusz są na poziomie ok. 300 mld zł - to dwieście dziewięćdziesiąt kilka mld zł - a dotacja z budżetu państwa jest na poziomie ponad 40 mld zł. Corocznie przy okazji omawiania budżetu państwa te dane są podawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wczoraj również Zakład Ubezpieczeń Społecznych przedstawiał te informacje z wykonania budżetu na rok 2020 na posiedzeniu Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Tam są też dokładne, szczegółowe dane, które przedstawiał Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

    To tyle. Jeszcze raz bardzo dziękuję za tę dyskusję i proszę o uchwalenie ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia