9. kadencja, 33. posiedzenie, 2. dzień (24-06-2021)

Oświadczenia.

Poseł Grzegorz Lorek:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Zelów w powiecie bełchatowskim to miejsce specyficzne. Specyfika ta wynika z faktu, iż jego mieszkańcy to prawdziwa mieszanka wyznań i kultur. Historia tej niewielkiej miejscowości jest przykładem, że przez całe wieki mogą obok siebie egzystować pokojowo społeczności wyznające Pana Boga na swój własny sposób. Zelów był, a w niektórych przypadkach nadal jest domem dla katolików, luteran, kalwinów, babtystów, a także wyznawców religii mojżeszowej. Truizmem jest zatem stwierdzenie, że powyższy fakt znacząco odcisnął się na historii tego miasta. Szczególny ryt pozostawili czescy protestanci, bracia czescy mieszkający w Zelowie. Wygnańcy religii z Cesarstwa Austriackiego w XVI w. stworzyli prężnie działającą społeczność. Utworzona na początku XIX w. parafia do dziś jest miejscem bardzo ważnym. W niewielkim muzeum na jej terenie znajduje się izba szkolna będąca odwzorowaniem takowej z czasów jednego z założycieli braci czeskich Jana Amosa Komeńskiego z prawdziwym wyposażeniem z XVII w. Bardzo ważna dla miasta i regionu jest rodzina Jelinków, której nestorem był pastor Jan Jelinek urodzony i wychowany w Zelowie, bohater II wojny światowej. Działał na Wołyniu, pomagał Polakom prześladowanym przez Niemców, Rosjan, i Ukraińców, a także Żydom. Brał udział w walkach I korpusu czechosłowackiego o Przełęcz Dukielską. Po wojnie zdecydował się pozostać w Czechosłowacji. Zdecydowanie odrzucał i nie zgadzał się z reżimem komunistycznym, przez co został skazany i osadzony w więzieniu na 2 lata.

    Zelów to nie tylko Czesi. Z tym miejscem związanych jest wiele innych znanych osób, jak choćby zmarły w 2006 r. malarz Waldemar Krygier, bliski współpracownik Jerzego Grotowskiego, pochowany na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Zelowie.

    Wspomnieć należy o innych duchownych protestanckich, jak pastor Robert Liersch czy Roman Lipiński, współautor ekumenicznego przekładu Biblii.

    Chciałbym także wymienić prof. Emiliana Klemensa Nowickiego, który urodził się w 1781 r., polskiego lekarza zwanego ojcem polskiej chirurgii. Zmarł 5 marca 1876 r. w Przeczni, gmina Zelów, pochowany na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Zelowie.

    Należy również powiedzieć o prof. Józefie Jersaku urodzonym w Zelowie w 1929 r., geografie, geologu, jednym z najlepszych polskich paleontologów. założycielu Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego na Spitsbergenie. Zmarł w 1991 r. i został pochowany na cmentarzu ewangelickim w Zelowie.

    Paweł Wondraczek. Urodził się 13 sierpnia 1897 r. we wsi Ignaców, gmina Zelów. Linia rodzinna Wondraczka wywodzi się z pierwszej migracji braci czeskich do Zelowa. Po wybuchu I wojny światowej zostaje wcielony do wojska i służy w 10. Kaniowskim Pułku Artylerii Lekkiej wchodzącym w skład 10. Dywizji Piechoty. 4 lipca 1920 r. w pierwszym dniu ofensywy sowieckiej bierze udział w bitwie pod miejscowością Ulin, obecnie na północy Białorusi. Odznacza się niezwykłą walecznością i bohaterstwem. Gdy jego bateria zostaje zmuszona do odwrotu, walczy do końca. Schodzi z pola walki jako ostatni, jednocześnie ratując rannego żołnierza. Za swój czyn zostaje odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy. Numer rozkazu 2806, rozkaz z 17 kwietnia 1921 r. Po II wojnie światowej powrócił do Czechosłowacji. Zmarł 19 lutego 1978 r. w wieku 81 lat.

    Paweł Hulka-Laskowski, 1881-1946. Polski pisarz, tłumacz, działacz, publicysta społeczny, a przede wszystkim religijny. Urodził się 25 czerwca 1881 r. w Żyrardowie w rodzinie czeskich ewangelików, potomków braci czeskich.

    Szanowni Państwo! Zelów to niewielki punkt na mapie, ale przez jego historię warto o nim pamiętać. Zwyczajne i niezwyczajne małe miasteczko. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia