9. kadencja, 34. posiedzenie, 1. dzień (07-07-2021)

6. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Infrastruktury oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (druki nr 1266 i 1290).

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rozwoju, Pracy i Technologii Anna Kornecka:

    Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie i Panowie Posłowie! Na wstępie chciałabym bardzo serdecznie podziękować wszystkim członkom Komisji Infrastruktury oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej za wnikliwą analizę procedowanego projektu, owocną dyskusję nad projektowanymi rozwiązaniami oraz zgłoszone uwagi. W szczególności chciałabym podziękować legislatorom z Biura Legislacyjnego, których konstruktywne uwagi przyczyniły się do doprecyzowania przepisów projektu w sposób zgodny z zasadami techniki prawodawczej.

    Przedłożony projekt ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw został skonstruowany w oparciu o wnioski organów administracji rządowej i samorządowej wynikające z praktyki stosowania przepisów. Niektóre z proponowanych rozwiązań dotyczą nie tylko nieruchomości Skarbu Państwa, ale również mienia samorządów, więc stanowią przejaw dobrej współpracy i konsensusu, jaki udało się osiągnąć w uzgodnieniach z samorządami.

    Zdecydowana większość projektowanych regulacji dotyczy jednak stosunkowo niewielkiego zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, który szacuje się na co najwyżej kilka procent ogółu nieruchomości Skarbu Państwa. Projekt nie dotyka zatem gospodarowania większą częścią zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, którą stanowią grunty leśne, rolne, obronne lub zajęte przez wody. Zasady gospodarki tymi gruntami są uregulowane w innych ustawach.

    Jaki cel ma nowelizowana ustawa? Nowelizacja ustawy ma przede wszystkim na celu zracjonalizowanie oraz usprawnienie procesów gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa. Cel ten zostanie osiągnięty dzięki przewidzianym w projekcie instrumentom prawnym zakładającym, po pierwsze, wzmocnienie współpracy wojewodów i starostów w ramach procesu gospodarowania nieruchomościami publicznymi - jednym z proponowanych rozwiązań wzmacniających tę współpracę jest oparcie zarządzania zasobem Skarbu Państwa na planach wykorzystania zasobu sporządzanych przez starostów. Nastąpi usprawnienie procesu wymiany informacji dotyczących nieruchomości Skarbu Państwa - proponowane rozwiązania umożliwią szybkie pozyskiwanie przez ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa informacji o nieruchomościach Skarbu Państwa niezbędnych do efektywnego wykonywania zadań od różnych organów dysponujących tymi informacjami. Następnie projekt przyczyni się do odformalizowania procedury uzyskiwania przez starostów zgody wojewody na dokonanie czynności prawnej dotyczącej nieruchomości Skarbu Państwa oraz ustabilizowania sytuacji prawnej najemców, dzierżawców lub też podmiotów korzystających na podstawie umów użyczenia z nieruchomości oddanych w trwały zarząd.

    Ponadto projekt przyznaje wojewodom instrumenty, które umożliwią skuteczną realizację zadań w zakresie dbałości o prawidłowe gospodarowanie nieruchomościami Skarbu Państwa oraz spowodują optymalne wykorzystanie potencjału inwestycyjnego tych nieruchomości, a także przyczynią się do utrzymania nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa w należytym stanie.

    Podkreślenia wymaga, że projekt został pozytywnie zaopiniowany przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego, a zapisy projektu zostały ukształtowane w sposób kompromisowy, uwzględniający uwagi strony samorządowej, w tym Związku Powiatów Polskich.

    Odpowiadając na pytania, które padły w trakcie dzisiejszej debaty nad tym projektem, zacznę od kwestii związanych z celem darowizny. Uelastycznienie przepisów o darowiznach nieruchomości z zasobu Skarbu Państwa wzmocni celowy charakter wykorzystania tych nieruchomości. Przewidziana w projekcie decyzja organu o zmianie celu darowizny będzie podejmowana w ramach kompetencji właścicielskich i w głównej mierze będzie podyktowana faktycznym sposobem korzystania z nieruchomości. Zdarzają się bowiem sytuacje, gdy obdarowany nie może z różnych obiektywnych względów realizować wcześniej zakładanego celu, ale w ramach prowadzonej działalności np. pożytku publicznego mógłby realizować inny użyteczny społecznie cel. W takich przypadkach organ będzie mógł dokonać zmiany celu, aby optymalnie wykorzystać nieruchomość. Oczywiście do podjęcia takiej decyzji niezbędne będą informacje o nieruchomości, które będą w posiadaniu organu, ale też będzie można o nie wystąpić do innych podmiotów.

    Natomiast pomiędzy zasobami publicznymi, bo padło takie stwierdzenie, cel darowizny z natury rzeczy może być bardziej elastyczny, gdyż organy publiczne wykonują jedynie cele publiczne, więc nie ma tutaj ryzyka wykorzystania na jakiś inny, nieprzewidziany przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami cel.

    W odniesieniu do standardów zawodowych rzeczoznawców majątkowych wskazać należy, że obecnie już standardy opracowywane przez środowisko zawodowe nie są wiążące przy sporządzaniu wycen. Stanowią dobre praktyki, wskazówki metodyczne, które pomagają rzeczoznawcom w ich codziennej pracy, ale nie są obowiązkowe. Mimo to są od wielu lat powszechnie stosowane przez rzeczoznawców. Ta sytuacja się nie zmieni.

    Zaproponowana w noweli zmiana dotyczy jedynie organu, który ustala standardy, a którym obecnie jest minister. Chcemy zrezygnować z narzucania rzeczoznawcom warsztatu pracy przez organ państwowy. System prawa powszechnie obowiązującego nie powinien być miejscem na regulowanie tego typu zagadnień. Standardy zawodowe ze swej istoty stanowią bowiem normy branżowe o wysokim stopniu specjalizacji, dlatego optymalnym rozwiązaniem jest pozostawienie ich tworzenia oraz udoskonalania środowisku zawodowemu. W przeszłości przed 2004 r. takie rozwiązanie z powodzeniem funkcjonowało przez wiele lat. Chcemy w tym miejscu zaznaczyć, że nie zmieniamy zasad sporządzania wyceny. Zasady sporządzania wyceny są regulowane odrębnym rozporządzeniem i przedmiotowa ustawa w żaden sposób nie zmienia tego rozporządzenia.

    Jeśli chodzi o pytania dotyczące art. 58a i ewentualnej e-ingerencji w działania starostów, to zaproponowane regulacje nie modyfikują kompetencji w zakresie gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa przez starostów wykonujących je w ramach zadania zleconego. Zmiany jedynie doprecyzowują tryb postępowania w sytuacjach konfliktowych, które jak się okazało, w praktyce występują niekiedy na linii starosta - wojewoda i powodują impas. Rozwiązanie tego problemu stanowi wynik kompromisu ze stroną samorządową, który znalazł wyraz w pozytywnej opinii Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Przepisy te uwzględniają głosy powiatów optujące za zapewnieniem starostom możliwości wyrażania opinii i podejmowania działań wykonawczych wobec nieruchomości Skarbu Państwa. W przypadku sporu o sposobie zagospodarowania nieruchomości będzie ostatecznie rozstrzygał wojewoda, uwzględniając opinię starosty.

    Na potrzebę jasnego określenia zakresu i sposobu realizacji kompetencji nadzorczych wojewodów wskazywał NIK w trakcie kilku kontroli przeprowadzonych w tym obszarze, co szczegółowo omówiono w uzasadnieniu tego projektu. Należy przy tym stanowczo podkreślić, że przekazanie nieruchomości wojewodzie nie pociąga za sobą żadnych zmian w sferze właścicielskiej, a jedynie modyfikuje właściwość organu gospodarującego mieniem Skarbu Państwa.

    W odniesieniu do uwag dotyczących planu wykorzystania zasobów, w tym nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste, należy zauważyć, że nowelizacja dalej nie wprowadza żadnego nowego obowiązku w obszarze pozyskiwania informacji o gruntach oddanych w użytkowanie wieczyste. Już na gruncie aktualnie obowiązującego przepisu art. 23 ust. 1b ustawy o gospodarce nieruchomościami obowiązek ewidencjonowania nieruchomości Skarbu Państwa dotyczy również tych nieruchomości, które zostały oddane w użytkowanie wieczyste. Obecnie starostowie są zobowiązani do wykazywania powierzchni, przeznaczenia nieruchomości, a także daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej. Są to informacje niezbędne do prowadzenia celowej i racjonalnej gospodarki nieruchomościami Skarbu Państwa. W pojęciu racjonalnej gospodarki mieści się również podejmowanie czynności uzasadnionych ekonomicznie dla właściciela. Stąd wiedza o wysokości dochodów, jakie przynoszą nieruchomości oddane w użytkowanie wieczyste, jest organowi oczywiście niezbędna.

    Należy też wyjaśnić, że plany wykorzystania zasobu nieruchomości Skarbu Państwa będą sporządzane na wzór obecnie już sporządzanych planów wykorzystania zasobów nieruchomości gminnych, powiatowych i wojewódzkich. Obecnie w tych planach wykazuje się również powierzchnie nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste, mimo że są to nieruchomości nienależące do zasobu, gdyż zostały trwale zadysponowane na ogół na okres 99 lat.

    W odniesieniu do pytań związanych z ustawą o KZN, to ustawa o gospodarce nieruchomościami nie reguluje przekazywania gruntów dla KZN. Ten zmieniany przepis w ogóle nie dotyczy procedury darowizn na rzecz KZN-u, KZN jest regulowany odrębną ustawą.

    W odniesieniu do pytań i wątpliwości dotyczących stosowania art. 43 ust. 4b i stosowania nadmiernych obciążeń finansowych trwałych zarządców kolejnymi opłatami to nasze stanowisko jest takie, że przepis jedynie wyraża praktykę od lat stosowaną przez większość trwałych zarządców. Trwali zarządcy na mocy art. 17 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nabywają nieruchomości na własność lub w użytkowanie wieczyste Skarbu Państwa, uzyskując do tych nieruchomości trwały zarząd z mocy prawa. Trudno zatem przyjąć, że Skarb Państwa miałby ponosić opłatę za użytkowanie wieczyste w sytuacji, w której nie ma wpływu na decyzje o nabyciu tego prawa. Prawo użytkowania wieczystego nabywa jednostka na swoje cele statutowe, a zatem podejmując decyzję o jego nabyciu, przewiduje w swoim budżecie środki finansowe na pokrycie kosztów utrzymania nieruchomości, w tym także w zakresie ciężarów publiczno-prawnych.

    Jeśli chodzi o kwestie związane z tym, czy przyznajemy wojewodom zbyt szerokie kompetencje w sferze nadzoru nad starostami, to trzeba powiedzieć, że podstawą do regulacji relacji pomiędzy wojewodą a starostą w gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa są wielokrotne zalecenia pokontrolne Najwyższej Izby Kontroli, które wskazywały, że przede wszystkim nadzór wojewody nad nieruchomościami Skarbu Państwa jest iluzoryczny, a poza tym wielokrotnie wskazywano na to, że starostowie bardzo często nawet nie prowadzili ewidencji nieruchomości, którymi gospodarowali, w związku z czym bardzo wiele mankamentów było już wskazywanych w zaleceniach pokontrolnych Najwyższej Izby Kontroli. Wydatków wojewody nie uwzględnia ustawa, dlatego że zgodnie z proponowanym projektem one nie wzrosną.

    Trzeba pamiętać, że w aktualnym stanie prawnym rolą ustrojową wojewody jest sprawowanie nadzoru nad gospodarowaniem nieruchomościami Skarbu Państwa przez starostów. Jak wskazał NIK, nadzór do tej pory jest iluzoryczny i w tym zakresie nie zmieniamy zasad, tylko powodujemy, że jest on urzeczywistniony, urealniony i przede wszystkim usprawniony.

    Trzeba też pamiętać, że wraz ze wzmocnieniem roli wojewody nakłada się na niego większą odpowiedzialność, jeśli chodzi o gospodarowanie nieruchomościami Skarbu Państwa. A więc akurat ten argument, że odpowiedzialność jest przenoszona na starostę, jest nietrafiony, bo ona jest nakładana właśnie na wojewodę i to na wojewodzie ciąży większa odpowiedzialność w związku z wydawaniem poleceń w tym zakresie.

    Wydaje mi się, że odpowiedziałam na wszystkie pytania, dlatego że niektóre z pytań padły kilkukrotnie. W takim razie bardzo dziękuję za uwagę. Dziękuję państwu.

    Wicemarszałek Ryszard Terlecki:

    Dziękuję bardzo.

    Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rozwoju, Pracy i Technologii Anna Kornecka:

    Może jeszcze tylko zwrócę się z prośbą o przyjęcie ustawy, ewentualnie z tymi poprawkami redakcyjnymi. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia