9. kadencja, 34. posiedzenie, 1. dzień (07-07-2021)

Oświadczenia.

Poseł Dariusz Olszewski:

    Szanowna Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Józef Piłsudski, nasz marszałek, mówił: Naród, który nie szanuje swej przeszłości, nie zasługuje na szacunek teraźniejszości i nie ma prawa do przyszłości. Dlatego, jeżeli państwo pozwolicie, z kart polskiej historii.

    1 lipca 1569 r. na mocy porozumienia zawartego z inicjatywy Zygmunta Augusta podczas Sejmu walnego w Lublinie podpisano akt unii lubelskiej, na mocy którego powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów, państwo złożone z Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, które łączyła osoba wybieranego w wolnej elekcji króla, wspólny Sejm i Senat. Ujednolicono politykę zagraniczną i obronną. Osobne pozostały: skarb, wojsko, kancelaria i urzędy. Zniesiono granice celne, wprowadzono wspólną monetę i system administracyjny.

    Dążono również do unifikacji prawodawstwa. Unia lubelska zakończyła również proces unifikacji Korony Polskiej, ostatecznie włączono do niej księstwo oświęcimskie i zatorskie, a także Podlasie, Wołyń, Podole Wschodnie i kijowszczyznę oraz zniesiono autonomię Prus Królewskich.

    Ustrój Rzeczypospolitej Obojga Narodów określany jest jako monarchia mieszana: organami władzy były król, Senat składający się z najwyższych dostojników duchownych i świeckich oraz szlachecka izba poselska wybierana na lokalnych sejmikach. Zgodnie z założeniami władza należała do ogółu szlachty, która mogła wpływać na politykę kraju poprzez uczestnictwo w sejmikach i sejmach.

    Do końca istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narodów Kraków zachował wiele cech stołeczności, wyłączność na koronację i pochówki monarchów. Rola Warszawy rosła od XVI w., kiedy stała się ona głównym miejscem obrad sejmów walnych oprócz sejmu koronacyjnego, który odbywał się w Krakowie. W Warszawie od 1573 r. odbywały się również wolne elekcje, a w latach 1596-1611 przeniesiono tutaj dwór monarszy oraz siedziby najwyższych urzędów.

    Na szczeblu wojewódzkim istniały sejmiki ziemskie, w których miała prawo uczestniczyć cała szlachta danego regionu. Sejmiki te wybierały posłów na sejm walny.

    Pozycja króla w Rzeczypospolitej nie była silna, co dobrze wyrażały słowa kanclerza Jana Zamojskiego: król panuje, ale nie rządzi. Każdy nowo wybrany monarcha miał obowiązek podpisać artykuły henrykowskie potwierdzające nienaruszalność zasad ustroju państwa i zapewnienie tolerancji religijnej. W okresie tym wytworzył się ustrój nietypowy w skali całej ówczesnej Europy. Podczas gdy w innych krajach następowała centralizacja władzy i wzrost pozycji monarchów zmierzających do absolutyzmu, w Rzeczypospolitej władza była zdecentralizowana, a szlachta dominowała nad królem pod względem kompetencji.

    Rzeczpospolita Obojga Narodów przetrwała do roku 1795, do czasu traktatów rozbiorowych. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia