9. kadencja, 35. posiedzenie, 2. dzień (22-07-2021)
12., 13. i 14. punkt porządku dziennego:
12. Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych w sprawie sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2020 r. wraz z przedstawioną przez Najwyższą Izbę Kontroli analizą wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2020 r. oraz komisyjnym projektem uchwały w przedmiocie absolutorium (druki nr 1234, 1273 i 1392).
13. Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o przedstawionej przez Prezesa Rady Ministrów ˝Informacji o poręczeniach i gwarancjach udzielonych w 2020 roku przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego˝ (druki nr 1232 i 1337).
14. Sprawozdanie z działalności Narodowego Banku Polskiego w 2020 roku (druk nr 1246) wraz ze stanowiskiem Komisji Finansów Publicznych (druk nr 1391).Poseł Henryk Kowalczyk:
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panowie Ministrowie! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawię ocenę wykonania budżetu za roku 2020.
Rok 2020 był rzeczywiście rokiem wyjątkowym. Myślę, że nikt z nas nie pamięta tak specyficznego roku, jakim był rok 2020. Przypomnę, że uchwalony budżet był budżetem zrównoważonym. Pewnie już o tym zapomnieliśmy w tej sytuacji, ale tak rzeczywiście było. Dług publiczny na początku liczony według metodologii unijnej - podkreślam, według metodologii unijnej, bo według krajowej liczył trochę mniej - wynosił 45,6% PKB, a według metodologii krajowej było to niewiele więcej niż 42% PKB. Przypomnę, że w latach 2013-2015 dług zbliżał się do 60% PKB, czyli był bardzo blisko progu konstytucyjnego. Wtedy m.in. pieniądze z OFE odsunęły to widmo przekroczenia progu konstytucyjnego. Ale skąd to wszystko się wzięło? Oczywiście tak niski poziom długu publicznego wziął się przede wszystkim z bardzo odpowiedzialnej polityki rządów Prawa i Sprawiedliwości - pani premier Beaty Szydło i pana premiera Mateusza Morawieckiego. Właśnie to pozwoliło na zmniejszenie długu w stosunku do PKB.
Myślę, że ta polityka rządów Prawa i Sprawiedliwości w ostatnich latach była zbawienna dla tej sytuacji, którą zastaliśmy w roku 2020, bo mieliśmy znaczny margines bezpieczeństwa wynoszący ponad 17% PKB. A więc w takim stopniu mogliśmy sobie pozwolić na zwiększenie długu i ratowanie gospodarki w roku 2020 - bo specyfika roku 2020 to była właśnie konieczność ratowania gospodarki.
Jeszcze w I kwartale 2020 r. był notowany wzrost o 2%, chociaż pamiętajmy, że już od 15 marca mieliśmy twardy lockdown. Czyli właściwie pół miesiąca z tego kwartału już było, można powiedzieć, zmarnowane, a jeszcze wypracowany został wzrost PKB. Niestety II kwartał to już rzeczywiście skutki tego bardzo twardego lockdownu i spadek PKB o 8,3%. W III kwartale lekki oddech, a więc spadek tylko o 1,7%. W IV kwartale znów kolejne zamknięcie gospodarki, druga fala pandemii, spadek o 2,7%. W skali roku spadek PKB o 2,7%. Można powiedzieć, że jak na warunki europejskie był to spadek naprawdę minimalny. W Unii Europejskiej ten spadek był dużo, dużo większy i w skali roku wyniósł 6,4%, a więc był prawie 2,5 razy większy.
I teraz tak. Właściwie można powiedzieć, że przy ocenie budżetu państwa powinniśmy analizować, jak to się mogło stać, że w Polsce był tak mały spadek w stosunku do Unii Europejskiej, a przecież pandemia koronawirusa nie oszczędziła Polski, tak jak zresztą i innych krajów europejskich. Nie był to przypadek. Podkreślam jeszcze raz: nie był to przypadek. Niezwykle sprawna pomoc rządu premiera Mateusza Morawieckiego dla gospodarki uchroniła przed głębszą recesją, ale przede wszystkim ta pomoc uratowała miejsca pracy, a miejsca pracy uratowano dzięki szybkości tej pomocy. Pamiętamy wszyscy, że nawet przedsiębiorcy byli mocno zdziwieni, że oto wysyłają wniosek, a za 2 dni mają pieniądze na koncie, oczywiście pod warunkiem utrzymania miejsc pracy, i bardzo słusznie, bo utrzymanie miejsc pracy spowodowało, że gospodarka w Polsce się nie załamała. Było tąpnięcie, jeśli chodzi o bezrobocie, ale niezwykle małe, ok. 1 punktu procentowego. To jest naprawdę nic w porównaniu z Europą.
Tak więc to te środki i szybkość przekazywania tych środków finansowych, niezwykle szybka reakcja instytucji rządu, ale też instytucji nie tylko rządowych. Przed chwilą słyszeliśmy o ich ogromnych zasługach. Wielkie słowa podziękowania dla Narodowego Banku Polskiego za bardzo szybką reakcję, dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który błyskawicznie zareagował i zwolnił, zawiesił wpłaty ZUS, ale też dla Polskiego Funduszu Rozwoju, który bardzo sprawnie uruchomił tarcze antykryzysowe.
Środki, które zostały przeznaczone w roku 2020 na przeciwdziałanie skutkom pandemii, oczywiście były znaczące. Tak jak już tu mówiono, to ok. 140 mld zł. Część środków pochodziła bezpośrednio z budżetu państwa - ponad 23 mld zł. To były również środki z PFR, z NBP, z ZUS. Myślę, że te kwoty... Na Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 przeznaczono ponad 92 mld zł, w tym m.in. 32 mld zł na ratowanie miejsc pracy przez Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych czy ponad 28 mld zł ze strony ZUS. Minister zdrowia też był beneficjentem tych środków budżetowych, i to znaczącej ilości - ponad 8 mld zł. No i przede wszystkim, jeśli chodzi o pomoc przedsiębiorcom, PFR, który w sposób błyskawiczny przeznaczył ponad 63 mld zł dla przedsiębiorców.
Oczywiście ta sytuacja, która się wydarzyła, wymusiła nowelizację budżetu, co dokonało się w październiku 2020 r. W tej nowelizacji przyjęto bardzo ostrożne założenia, czyli zmniejszenie dochodów o 36,7 mld zł i zwiększenie wydatków o 72,7 mld zł, co sumarycznie spowodowało założenie deficytu budżetowego do 109 mld zł. Przypomnę, że przed nowelizacją budżet miał być budżetem zrównoważonym.
Ostatecznie, jeśli dzisiaj patrzymy na realizację tego budżetu, dochody wyniosły 420 mld zł i okazały się wyższe o 21 mld zł w stosunku do nowelizacji, a co ważne, podkreślam, one były wyższe o 19 mld zł niż zrealizowane dochody w roku 2019. A więc to nie jest tak, że rzeczywiście tych pieniędzy ubywało, tylko może zakładany wzrost nie był aż taki. Ale podkreślam jeszcze raz: w roku 2020, mimo tak trudnego roku, dochody były wyższe o 19 mld zł niż zrealizowane dochody w roku 2019. Wydatki wyniosły ok. 505 mld zł i były trochę niższe od planu po nowelizacji. Realizowane były wszystkie programy społeczne, choć wszyscy się obawiali, że nie będą realizowane. 500+ - ponad 40 mld zł, trzynasta emerytura - ponad 11 mld zł. To też pozwoliło na zachowanie wielkości konsumpcji, to też pozwoliło na utrzymanie stabilizacji w gospodarce. Było zwiększenie, trochę samoczynnie, można by powiedzieć, bo w czasie pandemii COVID zostały przeznaczone dużo większe środki finansowe na ochronę zdrowia. Przeznaczono na to ponad 116 mld zł, co już stanowiło 5,5% PKB. Przypomnę, że ustawa zakładająca 6% PKB na służbę zdrowia jeszcze nie w tym roku ani nie w następnym miała to przybliżać, czyli tu przekroczyliśmy założenia tej ustawy, oczywiście w sposób może trochę wymuszony, zgodnie z potrzebami leczenia COVID czy przeciwdziałania COVID.
Tutaj padły zastrzeżenie i uwagi dotyczące wydatków niewygasających, że one były ogromne, że jest to jakieś oszustwo. Przypomnę tylko, że wydatki niewygasające to faktycznie 11 mld zł. Ale jakiż dobry gospodarz nie oszczędza i nie przekłada tych pieniędzy na następny rok, jeśli widzi, że założenia zostały przekroczone, że ma oszczędności w roku 2020? Każdy dobry gospodarz takie wydatki niewygasające zabezpiecza sobie na rok następny. Nie jest to wada, a wręcz odwrotnie, jest to zaleta. Jeśli ktoś zarządzał finansami samorządowymi, to wie, że samorządowcy wręcz przekazują ogromne ilości środków pieniężnych. Tam nie są to wydatki niewygasające...
(Poseł Krystyna Skowrońska: Ale nie dają podatków.)
...tam się to nazywa: nadwyżka budżetowa, która jest do podziału w roku następnym, bo inna jest nomenklatura tych środków, ale każdy dobry gospodarz takie środki przestawia na następny rok. Nie uważam, że jest to wada, wręcz odwrotnie, jest to zaleta, myślenie perspektywiczne o tym, żeby w roku 2021, który... Tak naprawdę nie wiemy do końca, jaki on będzie, wiosna była trudna, bardzo trudna, teraz mamy oddech, ale nie wiadomo, jaka będzie jesień. A zatem te wydatki niewygasające są wręcz zaletą, a nie wadą. Myślę więc, że budżet...
(Poseł Krystyna Skowrońska: Nowa teoria.)
Wicemarszałek Piotr Zgorzelski:
Szanowna pani poseł...
Poseł Henryk Kowalczyk:
Nie teoria, tylko praktyka. Może dla pani poseł teoria jest zupełnie inna, ale praktyka pokazuje skuteczność tego typu polityki gospodarczej i finansowej. Budżet w tym niezwykle trudnym czasie pozwolił, dzięki odpowiedzialnej polityce rządu premiera Mateusza Morawieckiego, ogromnemu zaangażowaniu takich instytucji pozarządowych jak Narodowy Bank Polski, PFR czy ZUS, przejść suchą nogą przez ogromny kryzys. Dużo lepiej przeszliśmy przez ten kryzys niż inne kraje europejskie, więc porównanie jest dość jednoznaczne.
Bezrobocie w Polsce praktycznie nie wzrosło, w przeciwieństwie do bezrobocia w innych krajach europejskich. Tam wzrosło ono znacznie bardziej. To jest mądra polityka rządu. Tarcze finansowe dla przedsiębiorców, dla samorządów zostały bardzo szybko uruchomienie. Zapewniliśmy środki na utrzymanie, ochronę miejsc pracy, środki na ochronę zdrowia. To wszystko pokazuje, że w tym trudnym czasie rząd znakomicie zdał egzamin. Jesteśmy z tego dumni. Strach pomyśleć, co by się stało, gdyby taka pandemia zastała rząd w roku 2013, 2014. Wtedy pewnie Polacy nie byliby tak bezpieczni jak teraz, po realizacji budżetu na rok 2020. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia