9. kadencja, 37. posiedzenie, 1. dzień (15-09-2021)

5. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1530).

Minister Rodziny i Polityki Społecznej Marlena Magdalena Maląg:

    Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci została wprowadzona do polskiego systemu prawnego i wprowadziła nowe świadczenie ˝Rodzina 500+˝, potocznie nazywane 500+. Było to 1 kwietnia 2016 r. Program ˝Rodzina 500+˝ jest jednym z flagowych programów rządu stanowiący fundament wsparcia polskich rodzin. Ale jest przede wszystkim dowodem troski naszego rządu o rodzinę, o inwestycje w rodzinę.

    Program ˝Rodzina 500+˝ stanowi największy transfer finansowy od 1989 r. Stał się przede wszystkim programem, który wspiera polskie rodziny, został odebrany bardzo pozytywnie przez polskie rodziny i do dziś realizacja tego programu jest wsparciem rodzin. W ramach programu ˝Rodzina 500+˝ rodzice otrzymują świadczenie na każde dziecko w rodzinie do ukończenia przez nie 18. roku życia. Warto przypomnieć, że kiedy w 2016 r. program był wprowadzany, było kryterium dochodowe na pierwsze dziecko, od lipca 2019 r. program stał się programem powszechnym i rocznie rodzina otrzymuje 6 tys. zł na jedno dziecko.

    Dzięki programowi ˝Rodzina 500+˝ rodziny stały się zamożniejsze, pojawiły się lepsze perspektywy rozwoju dla dzieci, inwestowania w rodzinę, a przede wszystkim, lepszego wykształcenia. Jest to jeden z czynników, który wspiera rodziny w podejmowaniu decyzji o tym, że rodzą się kolejne dzieci.

    Z programu ˝Rodzina 500+˝ do tej pory korzysta miesiąc w miesiąc blisko 6,5 mln dzieci. Od początku realizacji tego programu do polskich rodzin jako inwestycję w rodzinę przekazaliśmy ponad 156 mld zł. Obecnie ten program jest obsługiwany przez jednostki samorządu terytorialnego. Na potrzeby obsługi tego programu przekazujemy - na przykładzie roku 2020 - 0,85% wydatkowanych środków, czyli jest to kwota 326 800 tys. zł. Od początku na realizację obsługi tylko tego programu przeznaczyliśmy 1900 mln zł.

    Jakie i dlaczego proponujemy zmiany w tej ustawie? Przede wszystkim nadal program jest programem powszechnym, a więc rodzice, którzy mają dzieci do 18. roku życia, będą mogli ubiegać się o świadczenie ˝Rodzina 500+˝ w wysokości 500 zł. Natomiast proces optymalizacji, usprawniania realizacji zadania, który przerobiliśmy w tym roku w związku z programem rządowym ˝Dobry start˝ i innych programów w czasie pandemii koronawirusa, spowodował, że możemy ten program usprawnić, jeżeli chodzi o jego realizację. Planujemy, aby od 1 stycznia przyszłego roku operacjonalizację zadania wypłaty świadczenia ˝Rodzina 500+˝ przejął Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

    Tak jak państwu przed chwilą powiedziałam, koszty obsługi tego programu przez samorządy w roku 2020 wyniosły ponad 326 mln zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie otrzymywał za realizację tego programu 0,1%, a rocznie mamy zagwarantowanych ok. 40 mld zł na świadczenie 500+. Widzimy, jak relatywnie te środki będą mniejsze.

    Jak i dlaczego w ten sposób Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie realizował to świadczenie? Wprowadzamy w ramach optymalizacji możliwość składania wniosków tylko drogą elektroniczną, a więc poprzez Platformę Usług Elektronicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez system Emp@tia ministerstwa rodziny, poprzez bankowość elektroniczną.

    Patrząc na realizację - bo to chciałabym państwu właśnie pokazać - programu ˝Dobry start˝, który w tym roku wprowadziliśmy też tylko drogą elektroniczną, programu, w ramach którego rodzice mogli składać wnioski od 1 lipca i mogą składać do końca listopada tego roku, i wypłata świadczeń odbywa się też tylko drogą elektroniczną na konta, widać, że mamy przyspieszenie realizacji tego programu.

    Na 9 września tego roku, porównując do analogicznego okresu z roku ubiegłego, mamy przyspieszenie o 300 tys. złożonych wniosków na dzieci, czyli mamy ponad 4100 tys. złożonych wniosków, zrealizowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W zeszłym roku o tej samej porze było 300 tys. wniosków mniej.

    Zakład Ubezpieczeń Społecznych przygotowywał się do tego zadania przede wszystkim po to, żeby zniwelować wszystkie bariery w dostępie do usług elektronicznych. Podjęliśmy decyzję, że najpierw zrealizujemy to zadanie na przykładzie właśnie ˝Dobrego startu˝, aby wyeliminować w tym procesie jakiekolwiek ryzyka.

    Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawarł porozumienia z Pocztą Polską, z Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zorganizował mobilne punkty i rodzice dzieci, którzy mogą ubiegać się o świadczenie i ˝Dobry start˝, a więc to jest ta sama grupa rodziców, która będzie mogła ubiegać się o świadczenie 500+ drogą elektroniczną, nie mają problemu z dostępem do usług.

    Dlatego też to usprawnienie spowoduje, że w budżecie państwa z jednej strony będziemy mieli oszczędności, ale te oszczędności już planujemy, aby dalej były przekazywane na nowe programy, które będą dedykowane dla polskich rodzin. W piątek będziemy tutaj razem z panią minister prezentować państwu nową ustawę o rodzinnym kapitale opiekuńczym, która te pieniądze przekaże już na kolejne wsparcie dla polskich rodzin.

    W ustawie, którą państwu przedstawiamy, również wprowadzamy zmiany w ramach koordynacji świadczeń, czyli wypłaty świadczenia, jeżeli jest potrzebna koordynacja międzynarodowa, jeżeli rodzice migrują. Wielokrotnie państwo też jako parlamentarzyści zwracaliście się do nas o usprawnienie tego procesu, bo rodzice czekają długo na wypłatę tego świadczenia. Wprowadzamy też w ramach obowiązujących przepisów automatyzację wypłaty świadczeń koordynowanych, aby przede wszystkim wspierać jak najskuteczniej, jak najszybciej polskie rodziny, bo na tym nam bardzo zależy, bo na budowaniu silnej polskiej rodziny chcemy opierać przede wszystkim budowę silnego polskiego państwa.

    Będziemy wprowadzali, tak jak powiedziałam, od 1 stycznia automatyzację tego procesu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Będzie się to odbywało w odpowiednich krokach, czyli w nowym okresie rozliczeniowym wszystkie wnioski już będą składane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Te wnioski, które są obsługiwane przez samorządy do zakończenia obecnego okresu, będą realizowały jeszcze samorządy. Podobnie też jak w przypadku koordynacji, wojewodowie zamkną okres świadczeniowy i rozpocznie Zakład Ubezpieczeń Społeczny od nowego okresu świadczeniowego.

    Wnioski rodzice będą składali elektronicznie w okresach rozliczeniowych. Tak jak państwu tutaj przytoczyłam, przerobiony w tym roku program ˝Dobry start˝ na zasadzie automatyzacji, optymalizacji tych procesów usprawnienia przede wszystkim został przez rodziców dobrze przyjęty, mamy konkretne efekty szybkiego działania. Możemy też przytoczyć pozytywne działania. To jest tak naprawdę wyzwanie współczesnego czasu, a COVID jeszcze nam pokazał, że sprawne, funkcjonujące państwo, a więc wprowadzanie narzędzi szybkiego wsparcia poprzez elektroniczne składanie wniosków... Pamiętacie państwo, wprowadzaliśmy dodatek solidarnościowy dla osób, które traciły pracę, też była to tylko droga elektroniczna, szybko, sprawnie obsłużony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a także bon turystyczny, który był wsparciem zarówno dla polskich rodzin, jak i dla branży turystycznej.

    Dlatego też, szanowni państwo, przede wszystkim kierując się postępem czasu i sprawnością, państwo powinno realizować sprawnie swoje zadania, podjęliśmy taką decyzję jako rząd, aby przedstawić Wysokiej Izbie projekt ustawy o zmianie świadczenia ˝Rodzina 500+˝ w zakresie realizacji obsługi. Program jest nadal powszechny i bez kryterium dochodowego 500 zł na każde dziecko do 18 roku życia. Dlatego prosiłabym wysoką radę o przyjęcie tej ustawy. Dziękuję bardzo.

Przebieg posiedzenia