9. kadencja, 37. posiedzenie, 1. dzień (15-09-2021)
6. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o wsparciu jednostek samorządu terytorialnego w związku z Programem Polski Ład (druk nr 1531).
Poseł Jacek Protas:
Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska przedstawiam nasze stanowisko dotyczące projektu ustawy o wsparciu jednostek samorządu terytorialnego w związku z programem Polski Ład.
Na początku chcę się zgodzić z tezą zawartą w uzasadnieniu projektu, że ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z 2003 r. wymaga gruntownych zmian, a właściwie trzeba ją napisać od nowa, bowiem nie uwzględnia nowej sytuacji oraz nowych zadań, jakie przez 17 lat zostały powierzone samorządom. Jednakże, panie ministrze, prace ministerstwa przez ostatnie 6 lat nie zakończyły się oczekiwanym projektem, a oczekują tego i samorządowcy, i chyba my wszyscy.
W międzyczasie natomiast rząd zaproponował, a większość sejmowa uchwaliła, szereg zmian ustawowych destabilizujących finanse samorządu. Ustawy z sierpnia 2019 r. i listopada 2020 r. dotyczące rozwiązań podatkowych, głównie obniżek PIT-u i CIT-u, uszczupliły dochody jednostek samorządu terytorialnego w latach 2019-2021 o łączną kwotę 12 399 mln zł. Tego pan chyba nie zazdrości, panie pośle. Dodatkowo samorządy obarczane były, i są, większymi wydatkami na utrzymanie oświaty. W 2014 r. subwencja oświatowa pokrywała 66% wydatków na utrzymanie szkół i placówek, w 2019 r. już tylko 60%.
Te ubytki w dochodach stoją w sprzeczności z zapisaną w art. 167 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą adekwatności zasilania finansowego do zakresu zadań. Tymczasem zgodnie z rządowymi danymi zmiany podatkowe w Polskim Ładzie mają skutkować spadkiem dochodów jednostek samorządu terytorialnego o dalsze 12 mld zł rocznie. Natomiast propozycje zrekompensowania tych ubytków zawarte w omawianym przez nas dzisiaj projekcie ustawy są dalece niewystarczające. Po pierwsze, nie uwzględniają one dotychczasowego spadku dochodów JST w latach 2019-2021. Stosowne projekty dotyczące tych rekompensat były składane przez nas w Sejmie i uchwalone przez Senat. Niestety trafiły do zamrażarki pani marszałek.
Po drugie, przedstawione w projekcie propozycje nie zwiększają udziału samorządów w podatkach PIT i CIT, o czym wspominał pan minister, mimo szacowanego na ponad 12 mld zł rocznie zmniejszenia tych dochodów w konsekwencji wprowadzenia Polskiego Ładu. Po trzecie, komplikują i tak już nieprosty system finansowania zadań realizowanych przez samorządy. Wprowadzane są nowe algorytmy, nowe rodzaje subwencji. Samorządy oczekują natomiast stabilizacji dochodów własnych.
Dla parlamentarzystów Koalicji Obywatelskiej, ale też dla samorządów projekt ustawy w tym kształcie jest nie do przyjęcia. Nie został też uzgodniony przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego, panie pośle. Dlaczego, skoro chcecie tak dobrze zrobić samorządom? Jego przyjęcie skutkowałoby dalszym drastycznym obniżeniem dochodów samorządów terytorialnych, a co za tym idzie - zahamowaniem inwestycji oraz pogorszeniem jakości usług publicznych. Szkoły, przedszkola, żłobki, pomoc społeczna, służba zdrowia, transport publiczny, jakość dróg i chodników - na to wszystko łożą przecież samorządy. Dlatego na jutrzejszym posiedzeniu połączonych komisji Koalicja Obywatelska po konsultacjach z przedstawicielami samorządów złoży poprawki, które pozwolą zrekompensować jednostkom samorządu terytorialnego dotychczasowe straty i zapewnią im stosowny do zadań poziom dochodów poprzez procentowy wzrost udziałów w podatkach PIT i CIT. Zakładając dobrą wolę rządu i większości sejmowej, liczymy na poparcie naszych merytorycznych propozycji. Od poziomu i stabilności finansowania samorządów zależy bowiem wprost jakość życia Polek i Polaków, dostępność do służby zdrowia, oświaty, kultury, sportu i rekreacji (Dzwonek), transportu publicznego, jakość powietrza, stan dróg, chodników i obiektów użyteczności publicznej. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia