9. kadencja, 37. posiedzenie, 1. dzień (15-09-2021)
6. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o wsparciu jednostek samorządu terytorialnego w związku z Programem Polski Ład (druk nr 1531).
Poseł Urszula Nowogórska:
Pani Marszałek! Panowie Ministrowie! Wysoka Izbo! W imieniu klubu Koalicji Polskiej - PSL, Unii Europejskich Demokratów, Konserwatystów mam zaszczyt przedstawić stanowisko naszego klubu parlamentarnego w odniesieniu do projektu ustawy o wsparciu jednostek samorządu terytorialnego w związku z Programem Polski Ład, zawartego w druku sejmowym nr 1531.
W uzasadnieniu przedłożenia czytamy, że podstawowym celem projektu jest zapewnienie jednostkom samorządu terytorialnego optymalnych warunków prowadzenia przez nie gospodarki finansowej w związku z programem Polski Ład. Zapis brzmi dumnie, pod warunkiem że wszystkie samorządy będą miały możliwość równego rozwoju, a podział środków będzie pobudzał ich aktywność i nie będzie uznaniowy.
Szanowna Pani Marszałek! Samorządność lokalna jest wielkim osiągnięciem demokratycznej transformacji Polski, budząc przez trzy dekady poczucie zaufania Polaków i podkreślając fundamentalną zasadę i rolę samorządów w ustroju terytorialnym kraju. Wola polityczna wzmocnienia wspólnot lokalnych gmin, powiatów, miast i województw była źródłem siły całego państwa i wszyscy byśmy chcieli, żeby tak dalej pozostało.
Po-covid-owa codzienna rzeczywistość pokazuje ogromną niepewność, przed jaką stanęły samorządy. Przykładem takiego stanu rzeczy i nieprzemyślanych czasem decyzji o zmianach granic administracyjnych miast i gmin może być gmina Dobrzeń Wielki, której przedstawiciele na wczorajszym posiedzeniu komisji samorządu terytorialnego podkreślali i pokazywali problemy finansowe, z którymi gmina boryka się sama, ale te problemy finansowe w niedługiej przyszłości mogą dotyczyć również innych samorządów. Tę niepewność potęguje również brak zapewnienia ze strony państwa rekompensaty ubytków w dochodach bieżących jednostek samorządu, brak udziału samorządów w podatku VAT, brak systemu zwolnień z podatku VAT, brak zapewnienia udziału w PIT.
W ostatnich latach dość powszechną zasadą stało się również dociążanie jednostek samorządu terytorialnego przez rząd nowymi zdaniami, z pominięciem mechanizmu rekompensaty finansowej.
(Poseł Barbara Bartuś: Jakie?)
Samorządy pracy się nie boją. Są bardzo blisko ludzi, znają ich potrzeby, chcą realizować inwestycje, ale obawiają się, że nawet subwencja inwestycyjna określona w projekcie ustawy, która będzie dochodem majątkowym, nie uzupełni ubytków udziałów we wpływach z PIT, które są zmniejszeniem dochodów bieżących.
Według wyliczeń Ministerstwa Finansów na zmianach podatkowych określonych w Polskim Ładzie w ciągu 10 lat budżet centralny zyska ok. 27 mld zł, natomiast samorząd terytorialny straci ok. 1/4 doczasowych wpływów z tytułu udziału w podatku PIT - to ok. 150 mld zł. To spowodować może, że 1/3 jednostek samorządu terytorialnego utraci od razu płynność finansową, ich nadwyżka operacyjna netto spadnie poniżej zera. Znaczna część pozostałych samorządów będzie miała kłopoty ze sfinansowaniem wydatków bieżących związanych np. z oświatą, pomocą społeczną, utrzymaniem dróg. Nieliczni tylko utrzymają możliwość rozwoju. Wspomnę, że nadwyżka operacyjna netto wszystkich samorządów, która w 2020 r. wynosiła 12 mld zł, spadnie do ok. 1-2 mld zł.
Biorąc powyższe pod uwagę, zasadne staje się wprowadzenie mechanizmu rekompensaty ubytku w dochodach bieżących przez np. zwolnienie z podatku VAT od towarów i usług nabywanych do realizacji przez samorządy projektów inwestycyjnych. To zresztą np. zostało mocno wyartykułowane przez Śląski Związek Gmin i Powiatów, który jest największą regionalną korporacją samorządową w Polsce. Takie działania na pewno pobudziłyby inwestycyjną aktywność samorządową i bezpośrednio wpłynęłyby na utrzymanie bądź podwyższenie jakości życia mieszkańców.
Poza tym wpisałoby się to w zasadę subsydiarności, decentralizacji i samodzielności jednostek samorządu terytorialnego w decydowaniu o wykonywaniu własnych zadań i kształtowaniu rozwoju lokalnego i regionalnego.
Wysoka Izbo! Po szczegółowej analizie projektu, która będzie miała miejsce jutro na posiedzeniu połączonych komisji, przedstawimy stosowne poprawki do tego projektu ustawy i określimy swoje stanowisko w tej sprawie. Bardzo dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia