9. kadencja, 37. posiedzenie, 2. dzień (16-09-2021)

19. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Polityki Społecznej i Rodziny o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (druki nr 1530 i 1561).

Poseł Iwona Maria Kozłowska:

    Szanowny Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu klubu Koalicja Obywatelska zaprezentować stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, druki nr 1530 i 1561.

    Klub Koalicja Obywatelska jest zdecydowanie przeciwko przeniesieniu obsługi programu ˝Rodzina 500+˝ do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W swoim wczorajszym wystąpieniu zwracałam uwagę na fatalną sytuację ZUS, zarówno pod kątem niskich wynagrodzeń, negatywnych nastrojów wśród pracowników, nadmiaru nakładanych na nich obowiązków, niedostatecznego wyposażenia biur, złych warunków pracy, jak i niewydolnego systemu informatycznego. Obecna sytuacja tej instytucji nie została w żaden sposób przeanalizowana, a mimo to podejmujecie ważne, kluczowe decyzje, wprowadzacie daleko idące zmiany dla pracowników, a przede wszystkim dla odbiorców świadczeń. Czy ministerstwo nie obawia się, że w wyniku dodatkowych nałożonych zadań może dojść do zapaści chociażby systemu wypłat emerytur i rent? Zwłaszcza że liczba osób korzystających z tych świadczeń co roku wzrasta.

    Rząd tą ustawą zrzuca odpowiedzialność za ludzkie losy, za zwolnienie blisko 12 tys. pracowników na samorządy, które dotąd swoją rolę dotyczącą realizacji programu ˝Rodzina 500+˝ wypełniały bez zarzutu. Przecież to samorządy zrekrutowały, przeszkoliły tysiące osób, które na terenie całego kraju zajmują się obsługą tego programu. To gminy poniosły ogromne koszty organizacyjne i wdrożeniowe związane z jego realizacją. Odebranie gminom obsługi programu obniży ich zdolność do zadłużania się, a to będzie równać się uszczupleniu możliwości realizacji planów inwestycyjnych. Środki, które w ramach tego zadania jeszcze otrzymują, są bardzo istotnym elementem ich budżetu. Jest to przecież stała kwota, która ma ogromne znaczenie dla dochodu samorządów.

    W sprawozdaniu z działalności RIO i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego za 2020 r. czytamy, iż w ubiegłym roku budżety gmin w 56% opierały się na dochodach przekazywanych z budżetu państwa, w postaci dotacji celowych i subwencji. Dochody własne to 44%. Kolejny rok z rzędu zdecydowanie większe środki w grupie dotacji celowych wpłynęły na wykonanie zadań zleconych w związku z przekazaniem samorządom dotacji na wypłatę świadczeń wychowawczych ˝Rodzina 500+˝, a wpływy z tego tytułu stanowiły prawie 68% dotacji na zadania zlecone i przekroczyły połowę ogólnej kwoty otrzymanych dotacji celowych.

    Wątpliwości budzi także efektywność badania przez ZUS przesłanek przysługiwania świadczenia. Teraz weryfikacją wniosków zajmują się wykwalifikowani pracownicy socjalni, którzy mają większe rozeznanie w sytuacji poszczególnych rodzin. Dbają o to, aby środki mogły efektywnie trafiać do osób uprawnionych. Poza tym gminy części odbiorców 500+ przyznają, że dobrze ich znają, ponieważ pracownicy socjalni nadzorują te środki, które otrzymują świadczeniobiorcy. Zapytać można, po co to wszystko, po co zmieniać coś, co działa dobrze. Ma być po prostu taniej.

    Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej w uzasadnieniu nowelizacji ustawy tłumaczy, że dzięki bonom turystycznym wprowadzonym rok temu, które można było dostać, składając wnioski tylko drogą elektroniczną, czy realizacji programu ˝Dobry start˝ dziś prawie wszyscy beneficjenci 500+ mają już konta i mogą składać wnioski przez Internet. Ale ministerstwo doskonale wie, że zasięg świadczenia 500+ jest znacznie szerszy i obejmuje więcej rodzin. Jednocześnie w ocenie skutków regulacji czytamy, że w tym roku elektronicznie złożono 84% wniosków, a 16% w sposób, który po nowelizacji nie będzie już dostępny. Zmiany uderzą przede wszystkim w rodziny, które świadczenia potrzebują najbardziej. To są rodziny ubogie, z mniejszych ośrodków miejskich lub wsi oraz rodziny wykluczone cyfrowo. Według pracowników socjalnych nie jest to margines, a 84% to nie są prawie wszyscy. 16% wniosków złożonych w formie papierowej oznacza, że z tej formy skorzystała prawie 1/5 beneficjentów. Można zatem wnioskować, iż te 16% to przede wszystkim rodziny, dzieci, których być może nie stać na komputer, które są wykluczone cyfrowo i komunikacyjnie.

    Pracownicy ośrodków pomocy społecznej zwracają uwagę, że wiele osób składających obecnie wnioski w formie papierowej ma nawet z tym problem. Potrzebują one wsparcia, pomocy, aby je wypełnić. Co się stanie w sytuacji, gdy formularz będzie trzeba wypełnić przy pomocy komputera? Należy pamiętać także o tym, że świadczenie 500+ mogą otrzymać rodzice (Dzwonek), opiekunowie prawni, wśród których są również dziadkowie, którzy z uwagi na swój wiek mogą mieć kłopoty z nową formą składania wniosków i odczuwać obawy przed przymusem wypełniania dokumentów tylko drogą elektroniczną.

    Skoro jest tyle wątpliwości, taka masa głosów krytycznych, obaw, należy po prostu utrzymać system hybrydowy, dać możliwość składania wniosków w formie zarówno elektronicznej, jak i papierowej i przygotować się bardziej solidnie do tak daleko idących zmian, wydłużając chociażby czas wejścia ustawy.

    Pani Minister! Niech pani da szansę tym odbiorcom, którzy są w najtrudniejszej sytuacji.

    Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Pytań jest wiele, kwestii do wyjaśnienia jeszcze więcej. Jak zwykle odnosimy wrażenie, że rząd coś wymyślił, ale najbardziej zainteresowani, czyli rodziny, pracownicy ZUS, na których będzie ciążyła teraz duża odpowiedzialność, najmniej wiedzą i są jakby trochę obok tego całego zamieszania.

    W związku z tym w imieniu klubu Koalicja Obywatelska składam trzy poprawki. Pierwsza poprawka dotyczy pozostawienia wypłaty świadczenia ˝Rodzina 500+˝ w takiej formie, jak jest, a więc w samorządach, druga poprawka pozostawienia formy składania wniosków w postaci papierowej i elektronicznej, a trzecia wejścia ustawy w 2023 r. Dziękuję bardzo. Przekazuję poprawki. (Oklaski)

    (Głos z sali: Brawo!)

Przebieg posiedzenia