9. kadencja, 38. posiedzenie, 2. dzień (30-09-2021)

17. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Polityki Społecznej i Rodziny o rządowym projekcie ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym (druki nr 1509 i 1601).

Poseł Katarzyna Kotula:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Zacznę od złożenia poprawek, o których mówiłam na posiedzeniu komisji. Dotyczą one przede wszystkim tego, żeby dzieci w pieczy zastępczej też mogły otrzymywać rodzinny kapitał opiekuńczy, ale także abyśmy zastanowili się nad tym, żeby w rodzinach, w których jest dziecko z niepełnosprawnością, ten rodzinny kapitał opiekuńczy przysługiwał na pierwsze dziecko od urodzenia. Dobrze wiemy, że niestety te rodziny, gdzie są dzieci z niepełnosprawnościami, najczęściej matki, nie decydują się tak szybko na drugie dziecko. To jest oczywiście związane z tą sytuacją rodzinną, z sytuacją zdrowotną, ale tak naprawdę to dotyczy też sytuacji w ochronie zdrowia, tego, jak długo czeka się na specjalistów, jak bardzo kosztowne są wizyty u lekarzy, szczególnie w czasie kiedy poszukuje się jeszcze diagnozy bądź kiedy ta diagnoza zapada i potrzebna jest np. rehabilitacja.

    Jesteśmy zdania, że jeśli faktycznie obsługa tego programu zostanie przeniesiona do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, to powinniśmy nadal zachować możliwość składania wniosków w postaci elektronicznej. Składam więc poprawki.

    Wicemarszałek Małgorzata Gosiewska:

    Dziękuję.

    Poseł Katarzyna Kotula:

    A wracając do omówienia projektu, jako klub parlamentarny Lewicy deklarowaliśmy oczywiście, że będziemy ten projekt popierać, ponieważ uważamy, że jest dobry, że jest krokiem zdecydowanie w dobrą stronę. Chciałabym dzisiaj w ramach drugiego czytania przytoczyć uwagi do projektu opublikowane przez Katarzynę Roszewską, profesor z wydziału prawa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, współtwórczynię Centrum Badań nad Niepełnosprawnością, głównie dlatego, że są one zgodne z tym, o czym mówiłam podczas pierwszego czytania, a także z tymi uwagami, które prezentowałam w czasie posiedzenia komisji.

    Przede wszystkim piszecie, w projekcie wskazuje się, iż celem kapitału jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Wiemy, że jest to pewnego rodzaju określenie, które wprowadza w błąd, ponieważ dotyczy tylko sytuacji, gdy w rodzinie jest drugie i kolejne dziecko, a głównym celem nie jest zaspokojenie potrzeb życiowych każdego dziecka, lecz pewnego rodzaju premia za urodzenie lub wychowanie kolejnego dziecka, co potwierdzacie na str. 12 uzasadnienia projektu ustawy.

    Jest to do pewnego stopnia powielanie też pierwotnej koncepcji świadczenia wychowawczego, które przysługiwało na kolejne dziecko. Na pierwsze tylko po spełnieniu kryterium dochodowego, ale spotkało się to z krytyką i doprowadziło to faktycznie do zmiany. Na marginesie też warto wykazać, że świadczenie wychowawcze 500+, a nie kapitał, pełniej realizuje cel częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

    Wracamy oczywiście do tematu demografii, która jest ogromnym problemem. Problem dzietności, który w istocie jest celem ustawy, związany jest nie tylko z niższym wskaźnikiem dzietności, a jego poprawa nie jest uzależniona wyłącznie od transferów socjalnych. Mówiłam to także przy pierwszym czytaniu. Niestety nie wystarczy dać, żeby rodziło się więcej dzieci. Tak to nie działa, choć wiem, że bardzo byście chcieli.

    Wskaźnik dzietności wzrósł jeszcze przed wprowadzeniem świadczenia wychowawczego, co też pokazuje, że wasze świadczenie wychowawcze również nie było skuteczne, jeśli chodzi o problem demografii. Zbiegło się przede wszystkim w czasie ze zmianami na rynku pracy. Utrzymująca się jednak niska dzietność wynika przede wszystkim ze zmniejszenia się populacji kobiet w wieku adekwatnym do posiadania dzieci, to jest echo spadku urodzeń, począwszy od okresu transformacji ustrojowej, oraz z odraczania decyzji o urodzeniu pierwszego dziecku. Tak mówią wszyscy specjaliści. Ciągle wzrasta ten średni wiek kobiet decydujących się na urodzenie pierwszego dziecka i strona społeczna w toku konsultacji projektów wielokrotnie zwracała uwagę na konieczność oddziaływania właśnie na ten wskaźnik, czyli na decyzję o posiadaniu pierwszego, a nie kolejnego dziecka. Powinniście więc dążyć do skutecznego projektowania ustaw, do poprawy dzietności może nie poprzez nagradzanie tylko przez innego rodzaju działania, które skłaniałyby kobiety do tego, żeby wcześniej rodzić pierwsze dzieci.

    Przede wszystkim cieszy mnie oczywiście to, że dzisiaj odbędzie się posiedzenie Komisji Polityki Społecznej i Rodziny i będziemy omawiać projekt dotyczący tzw. matek z EWK, bo o tym też mówiłam przy pierwszym czytaniu, punktując boleśnie niestety politykę społeczną Prawa i Sprawiedliwości. W tej sprawie mówimy jednym głosem. Na tym naprawdę nam bardzo zależy. Czyli dobra, skuteczna polityka społeczna, która ukierunkowana jest na osoby z niepełnosprawnościami, na ich rodziny, bo to pokazuje tak naprawdę siłę państwa. Dobra polityka społeczna nie zostawia nikogo poza marginesem i tak naprawdę dba o wszystkich.

    Wracam więc do tego jeszcze raz, odnosząc się do naszej poprawki, i proszę o zastanowienie się, czy nie byłoby dobrym pomysłem, żeby rodzinny kapitał opiekuńczy został poszerzony o rodziny osób z niepełnosprawnościami, gdzie często jest tylko jedno dziecko, tym bardziej że nie dajecie rodzicom prawa wyboru. Przypomnę, że w Sejmie leży mój projekt - ma już numer druku - który umożliwia zarobkowanie rodzicom pobierającym świadczenie pielęgnacyjne. Są takie rodziny, są tacy rodzice, którzy opiekując się dziećmi, mogliby podjąć pracę (Dzwonek) zarobkową. Proszę się nad tym zastanowić. To rozwiązałoby wiele problemów wielu matek, wielu ojców, wielu rodziców, którzy muszą ciułać pieniądze na rehabilitację, żeby przeżyć, żeby ich dzieci miały godną opiekę. Dziękuję bardzo.

Przebieg posiedzenia