9. kadencja, 38. posiedzenie, 3. dzień (01-10-2021)

37. punkt porządku dziennego:

Informacja dla Sejmu i Senatu RP o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w pracach Unii Europejskiej w okresie styczeń-czerwiec 2021 r. (przewodnictwo Portugalii w Radzie Unii Europejskiej) wraz z komisyjnym projektem uchwały (druki nr 1528 i 1572).

Poseł Sprawozdawca Andrzej Grzyb:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedkładam w imieniu Komisji do Spraw Unii Europejskiej projekt uchwały, w którym to komisja zwraca się do Wysokiego Sejmu o przyjęcie informacji przedłożonej przez rząd w sprawie polskiej aktywności w okresie przewodnictwa Portugalii w Radzie Unii Europejskiej. Taka jest konkluzja po debacie i takie było głosowanie w Komisji do Spraw Unii Europejskiej.

    Prezydencja odbywała się w czasie bardzo istotnych zmian, jeżeli chodzi o otoczenie międzynarodowe. Przede wszystkim doszło do zmiany na fotelu prezydenta Stanów Zjednoczonych. Przez to też otwarła się pewna nowa możliwość, jeżeli chodzi o szczyt Unia - Stany Zjednoczone, który otwiera, wydaje się, drogę do pewnej nowej ery w relacjach pomiędzy Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi. Ponadto mieliśmy do czynienia ze wspomnianym kryzysem powyborczym na Białorusi i systemem sankcji, który został uruchomiony. Nie będę szerzej do tego wracał, ponieważ mówił o tym pan minister Szymański. Ale to, co było najważniejsze, co najbardziej oczywiście interesowało wszystkie państwa członkowskie i wszystkie instytucje unijne, to oczywiście kryzys pandemiczny czy postpandemiczny. To zajmowało najwięcej czasu. Oczywiście w tym otoczeniu też należy wspomnieć o tym, że kwestie presji migracyjnej nie zostały w żaden sposób, w szczególności ze strony kontynentu afrykańskiego, w jakiś sposób rozpatrzone. Nie znaleziono nowych instrumentów, które by w tych relacjach mogły cokolwiek pomóc, dlatego że ten szczyt Unia - Afryka po prostu się nie odbył w okresie prezydencji, a to było jedno z takich priorytetowych założeń, jeżeli chodzi o Europę globalną ze strony prezydencji. Porażką jest też kwestia dalszego postępu, jeżeli chodzi o umowę z Mercosur. My oczywiście mamy pewne zastrzeżenia do umowy Unia - Mercosur. Jest to jeden z tych elementów.

    Europa odporna, cyfrowa, zielona, socjalna i globalna - takie były generalne zawołania, które prezydencja portugalska założyła sobie w trakcie swojego półrocznego przewodnictwa w Unii Europejskiej. 20 stycznia premier Portugalii António Costa przedstawił w Parlamencie program prezydencji. Powiedział o głównych celach. Odbudowa gospodarki po pandemii. Szczepienia przeciw COVID-19, ale to jeszcze w tym kontekście pełnego zaopatrzenia wszystkich państw członkowskich w szczepionki. Wydaje mi się, że w tym mieściła się też kwestia pomocy dla krajów trzecich, bo przecież Unia Europejska jest jednym z najważniejszych donatorów finansujących akurat te szczepionki dla krajów trzecich. Bez rozwiązania tej kwestii w sensie globalnym, a w szczególności w sąsiedztwie Unii Europejskiej, trudno będzie mówić o jakimś istotnym otwarciu. I oczywiście transformacja cyfrowa i klimatyczna oraz wzmocnienie filaru praw socjalnych oraz relacji ze Stanami Zjednoczonymi i Wielką Brytanią, Wielką Brytanią, która już jest poza Unią Europejską. Wzywał jednocześnie do współpracy w celu osiągnięcia tych celów. Wezwanie było adresowane nie tylko do Parlamentu Europejskiego i Komisji, ale też do wszystkich państw członkowskich. Lapidarnie zaś zawarł to w stwierdzeniu, które było hasłem prezydencji: Czas działać dla sprawiedliwej, ekologicznej i cyfrowej odbudowy. Te cele były również prezentowane w Komisji do Spraw Unii Europejskiej przez ambasadora Portugalii.

    Jednym z najważniejszych wydarzeń prezydencji, co podkreślał też w swoim przedstawieniu w Wysokiej Izbie pan minister Szymański, był szczyt społeczny, który był głównym przedsięwzięciem w kwestiach społecznych ze strony prezydencji portugalskiej. Odbył się w Porto 7 i 8 maja. I tutaj trzeba dodać, że ten szczyt de facto nie tylko dotyczył kwestii społecznych w sensie dosłownym, ale dotyczył również sytuacji epidemiologicznej oraz cyfrowej, ekologicznej i sprawiedliwej transformacji Europy.

    W przyjętej deklaracji wskazano przede wszystkim na kwestię ochrony miejsc pracy i rolę w tym procesie małych i średnich przedsiębiorstw oraz na kwestię ubóstwa społecznego, w szczególności wśród najsłabszej, że tak powiem, części społeczeństw Unii Europejskiej, jaką stanowią rodziny niepełne oraz dzieci. Państwa członkowskie, w tym Polska, w czasie szczytu w Porto zaakceptowały plan działań, który de facto jest aprobatą agendy, która została przyjęta w ramach europejskiego filaru praw socjalnych, przyjętego jeszcze w trakcie prezydencji szwedzkiej.

    Ważnym elementem były ustalenia - oraz debata na ten temat - dotyczące wspólnotowej polityki rolnej na lata 2023-2027, które zostały sfinalizowane w ramach długo ciągnących się negocjacji, które trwały od poprzedniej kadencji parlamentu i zostały sfinalizowane porozumieniem Rady i Parlamentu Europejskiego 28 czerwca 2021 r. To porozumienie de facto było oczekiwane już w roku 2018, co może poświadczyć pan poseł Siekierski, który przewodniczył komisji rolnictwa Parlamentu Europejskiego w poprzedniej kadencji, ale nie było wtedy woli politycznej ani ze strony państw członkowskich, ani w Parlamencie, żeby zatwierdzić ten pakiet rozporządzeń dotyczących wspólnotowej polityki rolnej. Teraz zostało to przyjęte, ale spowodowało to, że jest opóźnienie we wdrożeniu nowej polityki rolnej, które zostało przełożone na rok 2023.

    Dlatego podkreślam ten element działań prezydencji, ponieważ zawarte porozumienie de facto określa podstawowe reformy w ramach WPR, a to m.in. dotyczy wprowadzenia planów strategicznych wspólnotowej polityki rolnej. W chwili obecnej te prace toczą się m.in. w polskim rządzie, odbyła się również pierwsza runda konsultacji społecznych. Konsultacje społeczne są przekładane na zapisy zawarte w planie strategicznym dla WPR, który będzie musiał zostać zatwierdzony przez Komisję Europejską, podobnie jak Krajowy Plan Odbudowy. A zatem to jest całkowita nowość. Drugi element stanowi wspólna horyzontalna organizacja rynków rolnych.

    Ponadto w dniu 28 czerwca zatwierdzone zostało prawo klimatyczne, które wyznacza cele średnioterminowe do roku 2030, określane jako Fit for 55. Dotyczy to ograniczenia emisji netto do roku 2030 w odniesieniu do roku 1990 oraz osiągnięcia neutralności klimatycznej do roku 2050. Z tym pakietem będziemy mieli jeszcze wiele do czynienia, bo za tym pójdzie cały pakiet legislacyjny, który zostanie przedłożony w tej połowie roku.

    Sukcesem została również zakończona ratyfikacja Funduszu Odbudowy. Toczyliśmy emocjonalną dyskusję w tej Izbie. Ta ratyfikacja otworzyła oczywiście cały proces zatwierdzania przez Komisję Europejską krajowych programów odbudowy i niejako następuje walidacja tego zatwierdzenia przez Radę Unii Europejskiej, czyli został uruchomiony proces dwukrotnego zatwierdzania krajowych planów. W tej materii Polska jest jeszcze przed tą decyzją.

    Jak wyglądała aktywność Polski w obszarach priorytetowych? Mówił o tym pan minister Szymański, ale pozwolę sobie zwrócić uwagę na to, że w zakresie kwestii odporności Europy polska aktywność dotyczyła m.in. uczestnictwa w pracach nad mechanizmami ochrony granic, w tym związanymi z ograniczeniami wynikającymi z epidemii, z kwestią tzw. zielonego paszportu, jak również tego, co nazwalibyśmy wykluczeniem z powodu wprowadzenia zielonego paszportu, kwestiami dotyczącymi WRF, wieloletnich ram finansowych, funduszu Next Generation EU, weryfikacji zasobów własnych, Funduszu Odbudowy oraz instrumentu SURE, którego celem jest finansowanie zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem wywołanym kryzysem postepidemicznym.

    W zakresie Europy zielonej głównym priorytetem była oczywiście dyskusja nad kwestiami neutralności klimatycznej, wielokrotnie obecna też w naszej Izbie, czy też przyszły pakiet legislacyjny związany ze wspomnianym już wcześniej zadaniem, jakim jest Fit for 55, który ma umożliwić zbudowanie architektury wdrożenia tego celu do roku 2030. Myślę, że będziemy toczyli na ten temat bardzo szeroką i zróżnicowaną dyskusję dotyczącą tych celów.

    No i oczywiście wymienię tu wspólną politykę rolną, o czym wstępnie mówiłem.

    W zakresie Europy cyfrowej chcę wskazać na zarządzanie danymi oraz rozpoczęcie prac nad aktem dotyczącym usług cyfrowych oraz regulacji rynków cyfrowych w zakresie tego, jak powinny kształtować się sprawiedliwe relacje pomiędzy platformami cyfrowymi a korzystającą z nich sferą usług, przy jednoczesnym zapewnieniu otwartości i przejrzystości tych relacji. Oczywiście wymienię tu również kwestie dotyczące sztucznej inteligencji, tego, jakie prawa przydać sztucznej inteligencji - nad czym toczyła się dyskusja w poprzedniej kadencji Parlamentu Europejskiego - kto będzie odpowiadał, jeżeli sztuczna inteligencja spowoduje negatywne skutki: właściciel sztucznej inteligencji czy ona sama będzie miała, że tak powiem, odpowiedzialność prawną. To są szalenie skomplikowane sprawy.

    O Europie socjalnej powiedziałem.

    Chcę wspomnieć dla porządku o tym - za każdym razem o tym mówimy - jakie były transfery finansowe. Wysoka Izbo, mamy zawarte w sprawozdaniu, które otrzymaliśmy, dane za okres 5 miesięcy i są one korzystne dla Polski, ponieważ netto za ten okres 5 miesięcy kwota wyniosła 4170 mln euro, przy czym przepływy z wszystkich tytułów były na kwotę przeszło 9 mld euro, składka członkowska - 2,9 mld euro. Stąd saldo za okres 5 miesięcy wynosi ponad 4 mld.

    Przyjęto też w tym okresie - i o tym należy wspomnieć - 22 projekty ustaw wdrażających prawo Unii Europejskiej do polskiego systemu prawnego - są to oczywiście projekty rządowe, które w tej chwili są na etapie prac sejmowych. Jednocześnie Polska przedstawiła 53 stanowiska w sprawie różnych aktów prawnych, które znajdują się w procesie legislacji, a my jako Komisja do Spraw Unii Europejskiej dokonaliśmy w imieniu Wysokiej Izby ich oceny, również w kontekście zaleceń i oczekiwań, jeżeli chodzi o rząd.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Konkludując, chcę stwierdzić, że komisja po bardzo zróżnicowanej dyskusji, po różnych postulatach, o czym tylko nadmieniam i co anonsuję, przyjęła sprawozdanie większością głosów, uznając za pozytywne działania w okresie prezydencji, choć, tak jak powiedziałem, w pracach komisji i w tej debacie głosy ze strony poszczególnych klubów były różne. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia