9. kadencja, 4. posiedzenie, 1. dzień (22-01-2020)

Oświadczenia.

Poseł Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony):

    Oświadczenie w sprawie rocznicy koronacji Władysława Łokietka na króla Polski

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 700 lat temu, 20 stycznia 1320 r., Władysław Łokietek został koronowany na króla Polski. To wydarzenie przyjmuje się za oficjalny koniec rozbicia dzielnicowego. Uroczystość po raz pierwszy odbyła się w katedrze na Wawelu i Kraków otrzymał wtedy status stolicy.

    Książę i król Polski z dynastii Piastów urodził się jako syn księcia dzielnicowego Kazimierza I kujawskiego. Odziedziczył po nim Kujawy brzeskie i Dobrzyń. Początkowo w jego imieniu władzę sprawowała matka, od 1275 r. dzielił ojcowiznę ze swoimi braćmi. Swoją karierę polityczną rozpoczął pod koniec lat 80., przejął wtedy Sieradz, nawet podjął próbę opanowania Krakowa i poślubił wielkopolską księżniczkę Jadwigę Bolesławównę. Po śmierci Przemysła II w 1296 r. przejął władzę w Wielkopolsce. W 1299 r. został przegnany przez czeskiego króla Wacława II, który następnie ogłosił się królem Polski.

    Władysław Łokietek do kraju powrócił w 1304 r. i stopniowo jednoczył prowincje pod swoim panowaniem. Starania o koronę swych przodków rozpoczął w 1314 r. W ówczesnej stolicy papiestwa, Awinionie, jego roszczenia do korony popierał arcybiskup gnieźnieński Borzysław. Zanim książę zdobył błogosławieństwo papieża, musiał pokonać opozycję wewnętrzną i zewnętrzną. Przeciwni koronacji byli możni, którzy obawiali się wzmocnienia władzy centralnej i utraty wpływów. Podobnie myśleli pozostali książęta dzielnicowi. Łokietkowi sprzyjało jednak szczęście. Wielkopolska ani Małopolska nie miały władców naturalnych, a na Kujawach inowrocławskich rządzili bratankowie księcia, których udało mu się pozyskać. W czerwcu 1318 r. podczas zjazdu możnych i dostojników w Sulejowie opracowano program starań o koronę. Do Awinionu z supliką do papieża wysłano biskupa kujawskiego Gerwarda. Jego misja była wyjątkowo trudna, gdyż przeciw koronacji opowiadał się król Czech i sukcesor Przemyślidów Jan Luksemburski, powołujący się na prawa swych poprzedników do korony polskiej. Gerward przekonał jednak papieża do planów Łokietka. W 1319 r. Jan XXII wyraził zgodę na koronację.

    Uroczystość odbyła się 20 stycznia 1320 r. na Wawelu. Władysław otrzymał koronę z rąk arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława. Była to pierwsza koronacja władcy Polski w katedrze na Wawelu. Od tej pory to właśnie Kraków stał się miejscem koronacji królów Polski, przejmując tę rolę od Gniezna. Koronacja Łokietka jest uznawana za koniec rozbicia dzielnicowego.

    Kolejne lata panowania upłynęły na wojnach z Brandenburgią, Krzyżakami i próbach odzyskania części Mazowsza. Mimo symbolicznego zwycięstwa nad wojskami krzyżackimi pod Płowcami Polska utraciła Kujawy i ziemię dobrzyńską. Mimo zabiegów dyplomatycznych nie udało się odzyskać Pomorza.

    Władysław Łokietek zmarł 2 marca 1333 r. na Wawelu. Pochowany został w budowanej wówczas katedrze. Pozostawił swojemu synowi Kazimierzowi III państwo składające się z dwóch najważniejszych dzielnic - Małopolski i Wielkopolski. Przydomek Łokietek - ukuty od słowa ˝łokieć˝ - otrzymał z uwagi na swój niski wzrost.

Przebieg posiedzenia