9. kadencja, 46. posiedzenie, 2. dzień (13-01-2022)

Oświadczenia.

Poseł Grzegorz Lorek:

    Szanowna Pani Marszałek! Panie i Panowie! Wysoka Izbo! Styczeń 1863 r. w Piotrkowie i okolicach. Powstanie styczniowe, które wybuchło w 1863 r., przez wielu historyków osądzane jest bardzo surowo, jednak są to badacze, którzy popełniają błąd prezentyzmu, przykładając współczesną miarę do wydarzeń i okoliczności, które doprowadziły do rozpoczęcia tego zrywu. Czynników, które je wywołały, szukać należy w kontekście historycznym, do którego należy choćby polityka Aleksandra Wielopolskiego w Królestwie Polskim, nabrzmiewająca sytuacja buntu wobec wielu rosyjskich represji, a także, o czym nie można zapomnieć, młode pokolenie, które dorosło do noszenia szabli, śladem swych ojców i dziadów chcące walczyć przeciwko zaborcy z bronią w ręku.

    Piotrków Trybunalski był ważnym miejscem na mapie konspiracji przedstyczniowej. Po pierwsze, mieściła się tu stolica guberni piotrkowskiej. Po drugie, pierwsze komórki oporu zaczęły organizować się już latem 1861 r. wśród urzędników niższych szczebli oraz nauczycieli i uczniów piotrkowskiego gimnazjum. Zgodnie z zachowanymi dokumentami w piotrkowskim archiwum na czele podziemnej powstańczej administracji stanął kanonik Wawrzyniec Cent, którego głównym zadaniem było gromadzenie środków finansowych na wyekwipowanie powstańczej siły zbrojnej.

    Znając skalę nastrojów rewolucyjnych w kraju, Aleksander Wielopolski, aby je wytłumić, zarządził tzw. brankę, czyli pobór rekruta do carskiego wojska. Służba trwała wiele lat. Chroniąc się przed branką, młodzież uciekła do lasu w nocy z 14 na 15 stycznia. Zima wtedy była, jak mówią przekazy, wyjątkowo mroźna. Sytuacja ewidentnie eskalowała.

    Wreszcie władze narodowe ustaliły wybuch powstania na noc z 22 na 23 stycznia 1963 r. Symboliczną chwilą było odczytanie nad grobem poległego 19-letniego piotrkowianina Walentego Wosińskiego na piotrkowskim cmentarzu manifestu Rządu Narodowego wzywającego do powstania. Siłami powstańczymi w powiecie piotrkowskim dowodził Ignacy Szmidt. Nie udało się opanować Piotrkowa, stacjonowały tu zbyt duże oddziały carskie. W Radomsku na powstańców czekała zasadzka. Powstanie rozpoczęło się od niepowodzeń. Później niestety było jeszcze gorzej.

    Powstanie styczniowe było najbardziej desperackim zrywem narodowym. Doskonale jego atmosferę oddaje jeden z wierszy Jerzego Czecha pt. ˝Margrabia Wielopolski˝. Chyba najmocniej przemawiają do świadomości wersety, w których zimne polityczne wyrachowanie Wielopolskiego przeciwstawia się walce o niepodległość. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia