9. kadencja, 47. posiedzenie, 1. dzień (26-01-2022)

Oświadczenia.

Poseł Anna Paluch:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W swoim pierwszym oświadczeniu w tej kadencji pragnę uczcić 90. rocznicę śmierci Piotra Borowego, która minęła 18 stycznia tego roku.

    Apostoł Orawy Piotr Borowy urodził się w 1858 r. w Rabczycach na Górnej Orawie, obecnie na Słowacji, w wielodzietnej rodzinie małorolnego rolnika, a zatem jego dzieciństwo było ubogie, ciężkie i trudne. Był jednak człowiekiem wielkich zdolności i talentów, samoukiem, wędrownym katechetą, apostołem trzeźwości umiejącym niezwykle logicznie i sugestywnie przedstawiać swoje racje. Przez wiele lat prowadził działalność czytelniczą i oświatową.

    Po rozpadzie monarchii austro-węgierskiej Polska odzyskała niepodległość, a o Orawę powstał spór pomiędzy Polską i Słowacją co do przynależności tych terenów. Piotr Borowy opowiedział się jednoznacznie po stronie polskiej.

    W dniu 11 marca 1919 r. w Poznaniu polska delegacja w składzie: ks. Ferdynand Machay, prof. Kazimierz Rouppert, gazda Wojciech Halczyn ze Spisza, z Lendaku i Piotr Borowy z Orawy została przyjęta przez misję koalicyjną ambasadora Noulensa. Piotr Borowy wystąpił tam z prośbą o usunięcie wojsk czeskich z Orawy i Spisza, które weszły tam w styczniu 1919 r. Jednakże misja nie była upoważniona do podejmowania takich decyzji i delegacja udała się do Warszawy.

    16 marca z Warszawy przez Wiedeń i Szwajcarię delegacja dojechała do Paryża. W stolicy Francji przebywała prawie miesiąc, od 19 marca do 15 kwietnia 1919 r., odwiedzając wielu dyplomatów i przedstawiając swoją sprawę.

    Gazdowie bardzo zręcznie poruszali się w świetle i w świecie wielkiej polityki, robiąc swoim regionalnym góralskim strojem, gorącym temperamentem oraz szczerą religijnością i chłopską mądrością życiową wokół siebie klimat zainteresowania, uznania, szacunku i podziwu. Pomagała im również oczywiście znajomość języka angielskiego wyniesiona dzięki zarobkowym wyjazdom do Stanów Zjednoczonych.

    Punktem kulminacyjnym działalności delegacji było uzyskanie audiencji u prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona, przez którego zostali przyjęci 11 kwietnia 1919 r. Piotr Borowy przemówił wówczas następująco: My tu przybyli z dwóch małych krajów tatrzańskich, ze Spisza i Orawy. Ludność tych ziem jest czysto polska. Przyszliśmy prosić konferencję pokojową, aby nas wyswobodziła spod jarzma czeskiego, a przyłączyła nas do Polski, do tego państwa, które do nas ma jedyne prawo.

    Niestety Rada Ambasadorów 25 września 1919 r. orzekła, że plebiscyt ma się odbyć tylko w połowie powiatów z tych, które Polska proponowała, a rok później, w 1920 r. pod naporem sowieckiej agresji rząd polski podpisał układ z Czechosłowacją, na mocy którego podzielono (Dzwonek) Spisz i Orawę między Polskę i Słowację, a Rabczyce, rodzinna wieś Piotra Borowego, zostały przyznana Czechosłowacji. Piotr Borowy sprzedał swój majątek i przeniósł się na drugą stronę granicy. Najpierw zamieszkał w Jabłonce, a następnie w Lipnicy Wielkiej przy rabczyckiej drodze, która prowadziła do jego rodzinnej wsi.

    Głęboka skromność nie pozwoliła mu przyjąć od Rzeczpospolitej godności senatora. Był już słabego zdrowia i zmarł 18 stycznia 1932 r. Został odznaczony Medalem Niepodległości i Krzyżem Polonia Restituta, a jego pogrzeb z udziałem przedstawicieli rządu w Lipnicy Wielkiej był wielką manifestacją narodową i religijną.

    Piotr Borowy, apostoł Orawy, człowiek wielkiej rozwagi i mądrości dobrze zasłużył się Polsce. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia