9. kadencja, 48. posiedzenie, 2. dzień (09-02-2022)

11. punkt porządku dziennego:

Pytania w sprawach bieżących.

Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Izabela Antos:

    Dzień dobry.

    Szanowny Panie Marszałku! Szanowne Panie Posłanki i Panowie Posłowie! Szanowni Państwo! W lutym 2020 r. do Polski powrócił bezcenny dla polskiego dziedzictwa zabytek - młodzieńcza zbroja zaręczynowa króla Zygmunta Augusta, którą otrzymał w wieku 13 lat od cesarza Ferdynanda I. Jest to jedna z dwóch najlepiej rozpoznawalnych zbroi dziecięcych na świecie, jak również jedyna pełna zbroja króla polskiego w obecnych zbiorach Rzeczpospolitej. W wyniku zawirowań historycznych znalazła się ona w Budapeszcie, jednak dzięki osobistym staraniom premiera Mateusza Morawieckiego, który zwrócił się do premiera Węgier Viktora Orbána z oficjalną prośbą o przekazanie renesansowej zbroi, powróciła ona na Zamek Królewski na Wawelu.

    Węgrzy nie byli prawnie zobligowani do przekazania nam zbroi. Nie byli zobligowani do zmiany przepisów zakazujących wywożenia dóbr kultury poza granice kraju. Nie byli również zobligowani do uszczuplenia swoich zbiorów. Byli za to silnie przekonani, że miejsce tego cennego zabytku, a warto tutaj wspomnieć, że jego wartość rynkowa szacowana jest na ok. 12 mln zł, jest w Polsce, dlatego przekazali go Polsce w formie darowizny, bezkosztowo.

    Gest premiera Orbána był widocznym znakiem przyjaźni łączącej oba narody, a także wyrazem szacunku dla naszego wspólnego dziedzictwa kulturowego. Przekazanie dzieła ˝Kodeks Macieja Korwina˝ Węgrom będzie wyrazem wdzięczności za to, że zdecydowali się zwrócić nam unikatowy zabytek bez względu na koszty i wysiłek, do jakich byli zobligowani.

    Manuskrypt w zbiorach Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu to renesansowy poemat o bibliotece króla węgierskiego Macieja Korwina żyjącego w II połowie XV w. Była to jedna z pierwszych humanistycznych bibliotek królewskich w Europie. Jej ogromne zbiory zostały prawie doszczętnie zniszczone podczas najazdów wojsk tureckich na Węgry w 1526 r., a jej fragment trafił do Polski. Manuskrypt zapisany na 62 kartach jest ważnym źródłem do badania historii biblioteki Korwina. Dzięki niemu można odtworzyć zawartość kolekcji utraconej przez Węgrów. Wartość historyczna i symboliczna, jaką kodeks przedstawia dla narodu węgierskiego, odzwierciedla wartość, jaką ma dla nas zbroja Zygmunta Augusta. Towarzyszy nam przekonanie podobne do tego, jakie mieli Węgrzy, oddając nam zbroję, że ten zabytek związany jest z tożsamością narodową Węgrów i powinien wrócić do ich ojczyzny.

    Muzeum Narodowe w Budapeszcie nie otrzymało rekompensaty finansowej za zbroję, którą otrzymała Polska. Jesteśmy jednak świadomi, że przekazanie Węgrom ˝Kodeksu Macieja Korwina˝ uszczupli zasoby Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu, dlatego podmiot będący właścicielem manuskryptu otrzyma z części budżetu państwa, której dysponentem jest szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, środki finansowe, rekompensatę w wysokości 25 mln zł. Kwota ta odzwierciedla nie tylko cenę rynkową kodeksu, ale także jego wartość historyczną i symboliczną. Kwota rekompensuje także uszczerbek, jaki spowoduje utrata własności kodeksu i wyodrębnienie go z kolekcji bogato iluminowanych rękopisów Książnicy Kopernikańskiej. Rekompensata finansowa uwzględnia także koszty utrzymania, konserwacji i pieczy, jaką Książnica sprawowała nad dziełem.

    Przez kraje Europy Środkowowschodniej przez stulecia przetaczały się wojny, przez które utraciliśmy wiele dóbr kultury. Polska, Węgry i inne państwa regionu utraciły sporą część swojego dziedzictwa, bez którego nie jest możliwe budowanie tożsamości narodowej. Dziś robimy wszystko, aby je odzyskiwać. Staramy się także wspierać w tym dziele inne narody. Nasz gest wobec Węgier jest tego najlepszym wyrazem. Dziękuję bardzo za uwagę.

    (Poseł Krystyna Skowrońska: Nie zgadzamy się z pani stanowiskiem.)

Przebieg posiedzenia