9. kadencja, 49. posiedzenie, 1. dzień (23-02-2022)

Oświadczenia.

Poseł Grzegorz Lorek:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wraz z rozbiorami Rzeczypospolitej zaczął się dla Kościoła greckokatolickiego czas wielkich prześladowań. Na terenie Cesarstwa Rosyjskiego znalazły się archieparchia kijowska oraz eparchie: pińska, łucka, włodzimierska, połocka oraz część lwowskiej i chełmskiej. W ramach represji caryca Katarzyna II zlikwidowała eparchie unickie oraz skonfiskowała ich majątek z wyjątkiem arcybiskupstwa połockiego.

    Po upadku powstania listopadowego w Cesarstwie Rosyjskim przystąpiono do ostatecznej likwidacji unii. Najpierw unicestwiono ją w 1839 r., a Kościół greckokatolicki mógł jeszcze tylko istnieć w Królestwie Polskim na Chełmszczyźnie i Podlasiu, ale i tu w 1875 r. brutalnie go zlikwidowano w ramach represji po upadku powstania styczniowego, które to grekokatolicy popierali. Ponadto carat odbierał istnienie unii jako odszczepieństwo religijne. Nakazywał przyjmowanie prawosławia.

    Przejmowanie parafii unickich dokonywało się niejednokrotnie przy użyciu wojska i policji. Opornych mordowano lub zsyłano na Sybir. Część wiernych nadal, choć w ukryciu, uczestniczyła w życiu religijnym wspólnoty katolickiej. Kościół unicki zszedł do katakumb. Brutalne traktowanie mieszkańców Podlasia przyczyniło się do ich zbliżenia z obrządkiem łacińskim i Królestwem Polskim. Opór stawiali przede wszystkim mieszkańcy wsi i małych miasteczek, którzy obrzędem manifestowali swoją łączność z Kościołem powszechnym. Według departamentu wyznań po ukazie tolerancyjnym z 1905 r. Cerkiew greckokatolicka na terenach podległych Rosji nadal nie mogła działać. Władze rosyjskie chcąc przeciwdziałać masowemu exodusowi z prawosławia, 18 sierpnia 1905 r. wydają okólnik wprowadzający skomplikowaną procedurę dotyczącą przechodzenia na katolicyzm. Wprowadzone zmiany podnosiły znacznie koszty związane z urzędowymi opłatami. Wydaje się, że przepisów tych nie przestrzegano ściśle. Unitów wspierało duchowieństwo katolickie. W tym celu przybywali tu także jezuici z Galicji, jak również ziemianie. W celu wspierania unitów Liga Polska powołała do istnienia Komitet Obrony Byłych Unitów. O tym wszystkim mówię dzisiaj ze względu na działania, które podejmuje Kreml, zarzucając Ukrainie brak własnej tożsamości i historii. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia