9. kadencja, 50. posiedzenie, 1. dzień (08-03-2022)

2. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (druki nr 2069 i 2069-A).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Wąsik:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu polskiego rządu mam ogromny zaszczyt zaprezentować Wysokiej Izbie projekt ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.

    Ta ustawa jest ustawą o naszej solidarności, o solidarności wobec Ukrainy, kraju, który doznał bezprecedensowej napaści ze strony swojego sąsiada - putinowskiej Rosji. Ta ustawa w mojej ocenie to nie tylko nasz moralny obowiązek, ale to także polska racja stanu, bo polską racją stanu jest wolna, niepodległa Ukraina. Nie mamy co do tego wątpliwości. Dzisiaj, kiedy Ukrainy bronią mężczyźni, żołnierze, ochotnicy, musimy zadbać o tych, którzy uciekają spod okropieństw wojny, uciekają, gdyż na ich domy spadają bomby. To są głównie starcy, kobiety i dzieci. To jest nasz obowiązek, aby poczuli się w Polsce bezpiecznie, aby znaleźli w naszym kraju schronienie, tak jak i my wielokrotnie w swojej historii znajdowaliśmy schronienie, gdy dotykały nas nieszczęścia.

    Ustawa określa szczególne zasady dotyczące zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy - podkreślam: obywateli Ukrainy - którzy wjechali na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Ustawa legalizuje pobyt tych osób w Polsce na okres 18 miesięcy. Legalizacja jest dokonywana na podstawie rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną. W przypadku gdy rejestr ten będzie niekompletny, bo były sytuacje, kiedy odprawa została przyspieszona wobec kobiet i dzieci, będzie można go uzupełnić via organy samorządu. Ustawa daje prawo nadania tym osobom specjalnego numeru PESEL, w ramach którego będzie zapisane, że jest to obywatel Ukrainy, nie obywatel Polski, natomiast numer PESEL da możliwość przyznania stosownych świadczeń, a także załatwiania pewnych spraw w formie elektronicznej. Te osoby będą mogły wyrobić sobie profil zaufany, będą mogły korzystać z aplikacji mObywatel.

    Ustawa zapewnia także finansowanie pobytu obywateli Ukrainy w Polsce. Zdajemy sobie sprawę, że sytuacja, która trwa od 12 dni, wiąże się z wielkim wysiłkiem zarówno państwa, jak i samorządów. To jest ogromny wysiłek samorządów, a także osób fizycznych. Ta ustawa umożliwia sfinansowanie kosztów poniesionych przez te organy, instytucje, a także osoby prywatne, które dzielą się swoim majątkiem, swoimi środkami finansowymi z obywatelami Ukrainy uciekającymi przed wojną. Wedle tej ustawy rząd Polski zapewni zakwaterowanie i wyżywienie obywateli Ukrainy przez co najmniej 60 dni w ramach posiadanych sił i środków i w zależności od sytuacji, w jakiej są te osoby. Przez 60 dni poprzez wojewodów, samorządy będziemy zapewniać im dach nad głową, jedzenie, wikt i opierunek. Będziemy działać za pomocą specjalnie utworzonego Funduszu Pomocy, który jest funduszem otwartym, do którego oprócz środków pochodzących z obligacji, Banku Gospodarstwa Krajowego będą mogły wpływać środki w postaci darowizn czy wpłat z instytucji zagranicznych, na których pomoc oczywiście liczymy.

    Ustawa określa następujące uprawnienia obywateli Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej jest uznawany za legalny: prawo do pracy, prawo do prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do świadczenia rodzinnego, świadczenia wychowawczego, świadczenia w ramach programu ˝Dobry start˝ dla dzieci, rodzinnego kapitału opiekuńczego, prowadzenia rodzin zastępczych, prawo do pomocy społecznej. Jedynym bezpośrednim i powszechnym świadczeniem dla wszystkich osób jest jednorazowe świadczenie w kwocie 300 zł dla każdej osoby, która przyjedzie do Polski. (Dzwonek)

    Ustawa przewiduje dostęp do służby zdrowia, refundacji leków na zasadach określonych w ustawach dla obywateli Polski. Ustawa daje też możliwość obywatelom polskim studiującym na Ukrainie - podkreślam: obywatelom polskim studiującym na Ukrainie - dokończenie tych studiów w sposób bezpłatny na terenie Polski. Daje też możliwość samorządom stworzenia warunków do kontynuowania przez dzieci obywateli ukraińskich nauki w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych w Polsce, tak jak w przypadku polskich dzieci. Ustawa umożliwia także finansowanie tego procesu poprzez subwencję oświatową.

    Zapisy ustawy umożliwiają notyfikację niektórych zawodów, tak żeby te osoby szybciej mogły podjąć pracę w Polsce. W szczególności chodzi o lekarzy i pielęgniarki, których deficyt w naszym systemie ochrony zdrowia jest wiadomy. Będziemy chcieli, żeby te osoby szybciej wchodziły na rynek pracy. Ustawa daje także możliwość pomocy poprzez instytucje polskie instytucjom bliźniaczym na Ukrainie.

    Sądy mogą pomagać sądom, prokuratury prokuraturom, instytuty badawcze instytutom badawczym, tak żeby to było w ramach posiadanych środków, w ramach oszczędności, żeby ta pomoc mogła płynąć. Daje także tytuł samorządom do pomocy humanitarnej i do wysyłania pomocy także do instytucji samorządowych, zagranicznych. Oczywiście chodzi tutaj o Ukrainę.

    Szanowni Państwo! Ustawa daje kontratypy w szczególności dla samorządowców i wojewodów w kwestiach dyscypliny finansów publicznych, przekroczenia uprawnień, jeśli chodzi o wydatkowanie środków czy gospodarowanie powierzonym mieniem, bo od 12 dni ci ludzie wydają środki samorządowe na pomoc uchodźcom, wydają środki niekoniecznie zgodnie z dyscypliną finansów publicznych. Oni czekają na te przepisy, które zdejmą z nich odpowiedzialność. My musimy zapewnić, w szczególności służbom wojewody, ale przede wszystkim samorządowcom bezpieczeństwo prawne i ta ustawa też to zapewnia. Ale jest jedna rzecz istotna, mianowicie te kontratypy nie obejmują przestępstw korupcyjnych. Wszędzie, gdzie dojdzie do defraudacji, korupcji, przywłaszczenia mienia, tam będziemy ścigać z całą stanowczością.

    Szanowni Państwo! Podkreślę jeszcze raz: ta ustawa to wyraz naszej solidarności z Ukrainą. Ta ustawa to bezpieczeństwo dla starców, kobiet i dzieci, którzy wjeżdżają do Polski, uciekając od okropieństwa wojny. To ustawa, która wspiera Ukraińców broniących swojej ojczyzny. Podkreślę jeszcze raz: wolna, niepodległa Ukraina to polska racja stanu, to także bezpieczeństwo Polski i Polaków. Bardzo proszę Wysoki Sejm o zrozumienie tej sytuacji, tego naszego ogromnego obowiązku, w którym jesteśmy.

    Przy okazji chciałbym wyrazić podziękowania wszystkim państwu, którzy już wykazaliście się ogromną solidarnością, którzy pomagacie w tym ogromnym exodusie, żeby zapanować nad tą sytuacją, wszystkim urzędnikom państwowym, samorządowcom, urzędnikom samorządowym, posłom i senatorom, wszystkim zwykłym ludziom, którzy na co dzień pracują, żeby zapewnić dach nad głową, wyżywienie uciekającym przed wojną Ukraińcom. Bardzo wam za wszystko dziękuję i chylę głowę, bo to wielkie dzieło polskiego narodu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia