9. kadencja, 51. posiedzenie, 1. dzień (23-03-2022)

10. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji do Spraw Unii Europejskiej oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej o rządowym projekcie ustawy o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 (druki nr 2022 i 2065).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej Waldemar Buda:

    Pani Marszałek! Szanowni Państwo! Bardzo dziękuję przede wszystkim za pracę nad tym projektem, ponieważ, tak jak tutaj zostało już wskazane, ta praca była rzeczywiście względnie merytoryczna. Przez kilka godzin mocno pochylaliśmy się nad tymi przepisami i sporo uwag wysłuchaliśmy, w tym krytycznych. Analizowaliśmy wszystkie przypadki, które były zgłaszane przez trzeci sektor, przez parlamentarzystów opozycji. Rozmawialiśmy z każdym z państwa.

    Projekt, który wyszedł z komisji, w zasadzie niewiele odbiega od tego, który przedłożyliśmy jako strona rządowa. Ale też trzeba pamiętać dlaczego. Dlatego że on był poprzedzony bardzo szerokimi konsultacjami na etapie międzyresortowym, ale też z wszystkimi partnerami zainteresowanymi na wcześniejszym etapie. Nie chciałbym tego powtarzać, ale mieliśmy posiedzenie komisji wspólnej rządu i samorządu. Samorządy zaopiniowały pozytywnie projekt ustawy. Tutaj kilka osób stawiało się w roli obrońców samorządu. To komunikuje, że opinia w tym zakresie była pozytywna.

    Było szereg decyzji czy też forów, Rada Dialogu Społecznego, które wypowiadały się na temat projektu ustawy. My byliśmy bardzo elastyczni, staraliśmy się wychodzić naprzeciw tym propozycjom, jeżeli one wpisywały się w pewien system, który był na początku zaplanowany.

    Co do zgłoszonych poprawek to od razu chciałbym zwrócić uwagę na to, że my w przypadku części uwag, które padły na posiedzeniu komisji, sugerowaliśmy, żeby stały się przedmiotem potencjalnych poprawek, i takowe poprawki przedstawiciel, jak dostrzegłem, Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość złożył, więc one w części wychodzą naprzeciw tym oczekiwaniom, jak chociażby ta dotycząca terminu składania opinii o wytycznych, które w ramach procesu uzgodnieniowego mają miejsce i które są zapisane w ustawie.

    Przechodzę do poszczególnych pytań. Jest oczywiście jedno główne pytanie. Przygotowujemy całą nomenklaturę i system wdrażania środków europejskich, ale nie jest pewne, czy te środki się pojawią. Jest pewna wątpliwość, czy się pojawią, w jakiej kwocie. W takiej perspektywie dłuższej muszę państwa uspokoić - one muszą trafić do Polski, one trafią do Polski. Nie będę się spierał o termin, bo to nie jest moja rola, czy to będzie tydzień, dwa, miesiąc czy trzy. Ale one ostatecznie trafią do Polski, bo muszą trafić. Rozporządzenie jest jasne: żadnego kraju, który aplikuje o te środki, nie można ich pozbawić, to by przewróciło cały system finansowania, refinansowania i zwrotu tych środków, bo oczywiście one są pożyczkowe. W związku z tym nie ma takiej możliwości. Co do tego, kiedy to nastąpi, państwo pewnie pierwsi będą o tym wiedzieć. Na pewno w tej sprawie będziemy, pan premier Mateusz Morawiecki będzie komunikował się bardzo szeroko.

    Co do tej ustawy to pamiętajmy, że ona pokazuje instrumenty wykorzystania trzech różnych źródeł płynących ze środków europejskich. Jest to Krajowy Plan Odbudowy, ale to nie jest podstawowy instrument. Jest jeszcze cała polityka spójności, czyli nowa perspektywa na kolejne lata, 2021-2027, i rezerwa pobrexitowa. Czyli można powiedzieć, że w tej ustawie zawarte są trzy elementy.

    Jeśli chodzi o politykę spójności, te europejskie środki, które znamy, to nie ma żadnych najmniejszych wątpliwości, że te środki do nas trafią. One trafią terminowo. Muszę państwu powiedzieć, że dzisiaj mieliśmy przedstawicieli Komisji u nas w ministerstwie, gościliśmy ich, rozmawialiśmy na żywo i jesteśmy bardzo bliscy zawarcia porozumienia w ramach umowy partnerstwa, podczas gdy połowa krajów w ogóle tej umowy nie złożyła. A więc my jesteśmy tutaj, jeśli chodzi o dynamikę. Tak jak dość dynamicznie i jako jeden z pierwszych krajów złożyliśmy Krajowy Plan Odbudowy, to umowy partnerstwa nie złożyliśmy, ale mamy ją praktycznie całą przenegocjowaną. Więc tutaj żadnych opóźnień z naszej strony nie ma. Oczywiście był pewien problem po stronie Komisji z przygotowaniem rozporządzeń. Przypomnę, że one pojawiły się bardzo późno, w czerwcu, a w lipcu weszły w życie, czyli po rozpoczęciu perspektywy, i to opóźniło proces przygotowania umowy partnerstwa, a później programów. My natychmiast byliśmy gotowi, równolegle prowadziliśmy te prace i już 15 grudnia umowę złożyliśmy, a jesteśmy już u progu jej wynegocjowania końcowo.

    Szanowni Państwo! Co do szczegółowych uwag to tutaj pojawiło się pytanie, czy będą środki, ale już o tym mówiłem.

    Było pytanie o mechanizm praworządności, warunkowości. Szanowni państwo, mechanizm warunkowości czy praworządności się rozstrzygnął. Wiemy, w jakiej formule, w jakim kształcie będzie obowiązywał, i to jest formuła, którą od początku wskazywaliśmy. On będzie ograniczony, zredukowany do ryzyk związanych z naruszeniem interesów finansowych Unii Europejskiej. I z tego punktu widzenia tak rozumianego mechanizmu warunkowości się nie obawiamy (Dzwonek).

    Nawiązując do kolejnego pytania: poseł Dyduch pytał, ile środków było przedmiotem postępowań i nieprawidłowości w wydatkowaniu środków europejskich. Muszę państwu powiedzieć, że to nawet jest czwarta czy piąta liczba po przecinku 1%. My jesteśmy trzeci, czwarci od początku listy, jeśli chodzi o liczbę nieprawidłowości, najmniejszą liczbę nieprawidłowości. W związku z tym nasz system, który w dużej mierze tutaj powielamy, jest przykładowy, wzorowy, jeśli chodzi o wydatkowanie środków europejskich, dlatego chcieliśmy na nim bazować. To jest nasz wspólny dorobek, polski, od czasów wejścia Polski do Unii Europejskiej.

    Co do ochrony środowiska to tutaj padła informacja, jak będziemy dbali w tych projektach o ochronę środowiska. Szanowni państwo, na cały program jest nałożony marker klimatyczny, prawie 400-procentowy. Te środki w 400% muszą być wydatkowane na działania poprawiające jakość powietrza, klimat, środowisko, emisję, natomiast cała reszta projektów zgodnie z zasadą do no significant harm nie może szkodzić temu środowisku. Czyli żaden projekt, jeżeli nie przyczynia się do poprawy, to przynajmniej nie może szkodzić środowisku. W związku z tym nie mam żadnych wątpliwości, że te środki przysłużą się pozytywnie tym zmianom, na którym nam wszystkim zależy.

    Pani poseł Jachira... Ale może przejdę dalej.

    Wicemarszałek Małgorzata Kidawa-Błońska:

    Proszę zbliżać się do końca, panie ministrze, bo czas się kończy.

    Sekretarz Stanu w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej Waldemar Buda:

    Dobrze.

    Pani poseł Pępek wskazywała na uwagi NGOs. Szanowni państwo, naprawdę w dużym stopniu wykorzystaliśmy uwagi, które pojawiały się na wcześniejszym etapie. Wykorzystaliśmy je w projekcie ustawy. One są zaszyte już w projekcie ustawy. Oczywiście pragmatyka życia jest taka, że nie wszystkie, ale naprawdę duża część jest w ustawie.

    Jest tutaj bardzo poważna poprawka pana posła Protasa, który wskazał na posiedzeniu komisji na potrzebę procedury odwoławczej od mechanizmu audytowego, od procedury audytowej. Analizowaliśmy to już wstępnie, na posiedzeniu komisji mówiłem, że może być z tym rozwiązaniem problem z punktu widzenia przepisów europejskich. Rzeczywiście tak jest. Polega to na tym, że niestety te rozstrzygnięcia audytowe muszą być ostateczne i bezwzględne i nie może być procedury odwoławczej. To jest pewien materiał, który później Komisja Europejska ocenia. I ona może wysłać swoje służby, oceniając ten materiał audytowy. Nie może być podane w jakąś wątpliwość, czy jest ostateczny, czy nie. Wobec tego niestety nie będziemy mogli się przychylić do tej propozycji.

    Padło tu pytanie o to, i sporo uwag, skąd mechanizm, który pozwala na wcześniejsze finansowanie inwestycji z KPO jeszcze przed jego uruchomieniem. Tak, jest taki mechanizm, chcemy go zostawić bardzo świadomie. Nie jesteśmy zdani tutaj na decyzję szybszą czy powolniejszą ze strony Komisji Europejskiej, chcemy te inwestycje realizować, stąd prefinansowanie Polskiego Funduszu Rozwoju w tej sprawie. Natomiast to prefinansowanie przede wszystkim jest przewidziane na sytuacje już w trakcie wdrażania Krajowego Planu Odbudowy, ponieważ proszę pamiętać, że w ramach Funduszu Odbudowy finansowane są reformy, a nie inwestycje. I może być duży rozdźwięk między terminowością wprowadzania reform i inwestycji. My na to pozwolić sobie nie możemy. Jeżeli jest uruchomiona jakaś inwestycja kolejowa, to ona musi postępować. Wypłaty zaliczki muszą postępować zgodnie z umową zawartą z wykonawcą bez względu na reformy, które w międzyczasie niejako są procedowane. Często są to projekty ustaw, w związku z czym to prefinansowanie jest tutaj konieczne.

    Było pytanie o JTF, czyli środki na transformację energetyczną. Szanowni państwo, te środki mamy gwarantowane, prawie 4 mld, one będą dobrze spożytkowane. Pan poseł Sterczewski martwił się o Wielkopolskę. Tak, przewidujemy udział Wielkopolski również w JTF, nawet bardzo poważny, wynoszący kilkaset milionów euro. Mamy już plan, jak te środki wykorzystać. One na pewno przyczynią się do zrealizowania tych celów, o których pan poseł mówił.

    Odpowiedzi na resztę pytań - rozumiem, że mam ograniczony czas - udzielimy na piśmie.

    Bardzo dziękuję i wnoszę o procedowanie nad tym projektem z poziomu rządowego w kształcie po pracach w komisji z poprawkami zaprezentowanymi, złożonymi przez Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia