9. kadencja, 51. posiedzenie, 2. dzień (24-03-2022)

15., 16., 17., 18. i 19. punkt porządku dziennego:

  15. Pierwsze czytanie przedstawionego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2011).
  16. Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2012).
  17. Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o ochronie niezawisłości sędziowskiej i szczególnych zasadach odpowiedzialności karnej i dyscyplinarnej sędziów (druk nr 2013).
  18. Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zniesienia Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego (druk nr 2049).
  19. Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o Sądzie Najwyższym (druk nr 2050).

Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Małgorzata Paprocka:

    Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie inicjatywę ustawodawczą prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej pana Andrzeja Dudy, projekt ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw.

    Celem projektu jest zapewnienie rzeczywistej możliwości dochodzenia odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów oraz przedstawicieli zawodów wskazanych w projekcie w postępowaniach prowadzonych przed Sądem Najwyższym. Dla realizacji tego celu pan prezydent przewiduje i proponuje Wysokiej Izbie następujące rozwiązania.

    Po pierwsze, projekt zakłada likwidację Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego wraz ze stosownymi przepisami przejściowymi.

    Po drugie, proponuje się utworzenie nowej izby w Sądzie Najwyższym - Izby Odpowiedzialności Zawodowej. Sprawy, które ma rozpatrywać Izba Odpowiedzialności Zawodowej, co do zasady pozostaną tożsame ze sprawami, które dzisiaj są w kognicji Izby Dyscyplinarnej. Pan prezydent proponuje, aby w skład Izby Odpowiedzialności Dyscyplinarnej wchodziło 11 sędziów Sądu Najwyższego wyznaczonych przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej spośród 33 sędziów orzekających w Sądzie Najwyższym. Do wyłonienia tych 33 sędziów miałoby dochodzić na posiedzeniu Kolegium Sądu Najwyższego w drodze losowania. Z losowania tego wyłączeni byliby z mocy ustawy pierwszy prezes Sądu Najwyższego, prezesi Sądu Najwyższego, rzecznik prasowy, rzecznicy dyscyplinarni i, co istotne, sędziowie, którzy w okresie 5 lat poprzedzających losowanie zostali ukarani karą dyscyplinarną. Tak ukształtowany sposób losowania w praktyce gwarantuje, że de facto każdy sędzia w czasie swojej kariery orzeczniczej w Sądzie Najwyższym na jakimś jej etapie orzekałby w sprawach dyscyplinarnych. Sędziowie pełniący swoje funkcje w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej pełniliby je przez okres wspólnej 5-letniej kadencji. Sędzia Sądu Najwyższego, co również chciałabym podkreślić, orzekałby jednocześnie w swojej macierzystej izbie, do której został powołany, i w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej. Podział spraw pomiędzy izbami nie mógłby przekraczać 50%.

    W świetle projektu ustawy Izbie Odpowiedzialności Zawodowej nie będzie przysługiwała szeroka autonomia finansowa i organizacyjna, jaka dzisiaj przysługuje Izbie Dyscyplinarnej. Projekt zakłada również likwidację Kancelarii Prezesa Sądu Najwyższego kierującego Izbą Dyscyplinarną wraz ze stosownymi przepisami przejściowymi, w szczególności dotyczącymi pracowników.

    Z uwagi na uwarunkowania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie dopuszczalności złożenia sędziego z urzędu lub przeniesienia w stan spoczynku projekt zakłada, że pierwszy prezes Sądu Najwyższego zaproponuje sędziom orzekającym w Izbie Dyscyplinarnej przeniesienie na stanowisko w innej izbie Sądu Najwyższego z wyjątkiem Izby Odpowiedzialności Zawodowej, gdzie sędziowie będą losowani. Pierwszy prezes Sądu Najwyższego przy składaniu tych propozycji w szczególności ma się kierować racjonalnym wykorzystaniem kadr i dotychczasowym doświadczeniem zawodowym, czyli obiektywnymi kryteriami. Jeżeli w ciągu 7 dni od przedstawienia propozycji przez pierwszego prezesa Sądu Najwyższego sędzia jej nie zaakceptuje, przejdzie w stan spoczynku.

    W związku z likwidacją Izby Dyscyplinarnej projekt ustawy zawiera konieczne regulacje związane ze sprawami w toku oraz prawomocnymi rozstrzygnięciami. Przede wszystkim sprawy rozstrzygnięte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy przejmuje i prowadzi Izba Odpowiedzialności Zawodowej. Izba Odpowiedzialności Zawodowej z urzędu na pierwszym posiedzeniu w sprawie zbada adekwatność zastosowanych środków tymczasowych. W przypadku stwierdzenia, że środki te są niezasadne, dojdzie do ich uchylenia.

    Projekt ustawy przewiduje również rozwiązania dotyczące wyrównania składników wynagrodzenia.

    Z uwagi na praktykę obrotu i wątpliwości interpretacyjne projekt wskazuje również okoliczności związane z orzekaniem, które nie będą stanowiły przewinienia dyscyplinarnego. Są trzy: w pierwszym rzędzie, że orzeczenie sądowe wydane z udziałem sędziego Sądu Najwyższego (Dzwonek) obarczone jest błędem w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa krajowego lub prawa Unii Europejskiej, kwestie związane z zadaniem pytania prejudycjalnego czy spełnianie przesłanki niezawisłości i bezstronności sądu.

    Panie marszałku, jeszcze dosłownie dwa zdania, jeśli mogę poprosić.

    Na koniec, Wysoka Izbo, chciałabym jeszcze omówić nową instytucję, którą proponuje projekt prezydencki, nazywaną testem niezawisłości i bezstronności. Proponowane rozwiązania mają swoją podstawę w art. 45 konstytucji mówiącym o prawie do sądu. Projekt bardzo jasno podkreśla, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy ani do podważania orzeczenia wydanego przez tego sędziego, ani do kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. To wynika z unormowań konstytucyjnych omawianych szeroko w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, jak również w orzeczeniach TSUE.

    Tak jak wspomniałam, w celu zagwarantowania praw stron postępowania w projekcie przewiduje się możliwość uruchomienia przez stronę postępowania specjalnej procedury mającej służyć wykazaniu, że sędzia w konkretnej sprawie - z uwagi na okoliczności towarzyszące jego powołaniu oraz jego postępowanie po powołaniu, jak również okoliczności w konkretnej sprawie - nie spełnia przewidzianych wymagań.

    W projektowanej ustawie przewiduje się również uregulowania dotyczące spraw już zakończonych.

    Proponuje się ponadto, aby vacatio legis wynosiło 30 dni.

    Przedstawiając omawianą inicjatywę, pan prezydent podkreślił, że jest to projekt, który jest także narzędziem służącym do zakończenia sporu z Komisją Europejską w kwestii przepisów sądowych. Pan prezydent, odnosząc się do sytuacji międzynarodowej, o której powadze Wysokiej Izby przekonywać nie trzeba, wskazał, że Polska potrzebuje w tej chwili spokoju, solidarności i zgodnej współpracy na arenie zarówno krajowej, jak i międzynarodowej.

    A zatem w imieniu prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się do Wysokiej Izby o poparcie przedstawionej propozycji, skierowanie projektu do dalszych prac i możliwie jak najszybsze jego uchwalenie. Dziękuję uprzejmie. Dziękuję bardzo, panie marszałku. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia