9. kadencja, 52. posiedzenie, 2. dzień (07-04-2022)
27. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie przedstawionego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o Akademii Kopernikańskiej (druk nr 2070).
Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Małgorzata Paprocka:
Pani Marszałek! Panowie Ministrowie! Wysoka Izbo! Panie i Panowie Posłowie! W imieniu prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej pana Andrzeja Dudy mam zaszczyt przedstawić inicjatywę ustawodawczą głowy państwa - projekt ustawy o Akademii Kopernikańskiej.
Celem przedłożonego przez pana prezydenta projektu jest zwiększenie konkurencyjności i rozpoznawalności polskiej nauki w świecie. Projekt odwołuje się do historii polskiej nauki poprzez upamiętnienie jednego z najsłynniejszych i najwybitniejszych polskich naukowców Mikołaja Kopernika, którego 550. rocznicę urodzin obchodzić będziemy 19 lutego przyszłego roku. Zgodnie z projektem w tym dniu planowany jest pierwszy światowy kongres kopernikański w Toruniu. Upamiętnienie tego wybitnego naukowca nie ma charakteru pomnika, ale ma służyć polskiej nauce, szczególnie na niwie współpracy międzynarodowej, w wybranych, kojarzonych z Mikołajem Kopernikiem dziedzinach, takich jak: matematyka, fizyka, astronomia czy medycyna.
Projekt ustawy o Akademii Kopernikańskiej proponuje utworzenie nowej, odmiennej od dotychczas funkcjonujących instytucji naukowej, czyli Akademii Kopernikańskiej. Głównym zadaniem akademii będzie realizacja Narodowego Programu Kopernikańskiego, który zgodnie z projektem ma obejmować finansowanie badań naukowych, w tym przyznawanie stypendiów kopernikańskich i grantów Mikołaja Kopernika, wspieranie Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika, przyznawanie nagród kopernikańskich. Te nagrody w znacznej kwocie 500 tys. zł, wskazanej w projekcie, będą przyznawane w drodze konkursu za wybitne osiągnięcia naukowe o przełomowym znaczeniu.
Planuje się, aby była to jedna nagroda rocznie, kolejno w dziedzinach: astronomia, ekonomia, medycyna, filozofia lub teologia i prawo. Laureaci z dniem otrzymania nagrody stawać się będą członkami akademii. Planowane jest, że pierwsza nagroda zostanie przyznana w 2023 r. Planuje się, że pozostałymi zadaniami w ramach Narodowego Programu Kopernikańskiego będą: powołania ambasadorów Akademii Kopernikańskiej, organizacje kolejnych światowych kongresów kopernikańskich, przygotowanie konferencji i sympozjów oraz współpraca międzynarodowa.
Akademia jest nową instytucją naukową, charakteryzować się będzie relatywnie prostą strukturą organizacyjną oraz stosunkowo niewielkim zapleczem organizacyjnym. Zgodnie z projektem ustawy akademię tworzyć będzie sześć izb w dziedzinach tradycyjnie wiązanych z tymi, w których działalność naukową prowadził Mikołaj Kopernik.
Planuje się, że organami akademii będzie zgromadzenie ogólne, sekretarz generalny oraz prezydium akademii. W skład każdej z izb wchodzić będzie od 10 do 20 członków powoływanych przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek zgromadzenia.
Projekt ustawy reguluje status i zakres kompetencji akademii, ale co warte podkreślenia, jego uszczegółowienia, dalsze podstawy funkcjonowania znajdować się będą w statucie, który uchwali zgromadzenie ogólne akademii.
Tak jak wspomniałam wcześniej, projekt ustawy przewiduje utworzenie strukturalnie powiązanej z akademią uczelni publicznej - Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika. Szkoła będzie uczelnią publiczną funkcjonującą zgodnie z przepisami Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Choć siedzibą szkoły będzie Warszawa, pan prezydent proponuje, aby zintegrowane jednostki funkcjonowały na terenie całego kraju, i tak odpowiednio: Kolegium Astronomii i Nauk Przyrodniczych w Toruniu, Kolegium Nauk Medycznych w Olsztynie, Kolegium Nauk Ekonomicznych i Zarządzania w Warszawie, Kolegium Filozofii i Teologii w Krakowie oraz Kolegium Nauk Prawnych w Lublinie.
Zgodnie z projektowanym przepisem końcowym przewiduje się, że ustawa wejdzie w życie 1 września 2022 r. z wyjątkiem przepisów dotyczących szkoły głównej, których wejście w życie zaplanowane jest na dzień 1 marca 2023 r.
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu pana prezydenta wyrażam nadzieję, że zaproponowane rozwiązania spotkają się z poparciem Wysokiej Izby i zostaną przekazane do dalszych prac. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia