9. kadencja, 53. posiedzenie, 2. dzień (28-04-2022)

20. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (druk nr 2183).

Poseł Tomasz Zimoch:

    Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Panie Ministrze! Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich: 417 artykułów, 7 działów, 257 stron uzasadnienia, a cały druk to 913 stron. Potężna, poważna bateria uregulowania prawa, ważnego uregulowania. 417 artykułów poprzedza preambuła. Czyżby stawała się stałą częścią wnoszonych przez Zjednoczoną Prawicę projektów? Przecież preambuła pojawia się w czasie pracy komisji nad projektem dotyczącym Sądu Najwyższego, a właściwie arenga, bo takiego określenia używa sympatyczny poseł Sak i jego koledzy, uznający za konieczne opisanie powodów uchwalenia, przyjęcia przez Sejm ustawy.

    Czy rzeczywiście jest coś wyjątkowego, by włączać do tego projektu opis okoliczności przedstawiania celów, jakim ma służyć, czy rzeczywiście ta preambuła jest konieczna? Pan minister wspomniał, ale warto przypomnieć, że prace legislacyjne nad tym projektem rozpoczęły się wiele lat temu, a projekt powstał w dużej mierze w wyniku wykonania wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Grabowski przeciwko Polsce.

    W maju 2012 r., by przypomnieć, Maksymilian Grabowski został umieszczony na 3 miesiące w schronisku dla nieletnich w związku z podejrzeniem popełnienia kilku rozbojów, a także uzasadnioną obawą matactwa. Po upływie okresu, na który zastosowano umieszczenie skarżącego w schronisku dla nieletnich, obrońca wniósł o jego natychmiastowe uchylenie. Okazało się, że kiedy skierowano sprawę do postępowania poprawczego, sądy nie wydawały już decyzji na podstawie art. 27 § 4 i 5 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, tj. decyzji przedłużających pobyt w schronisku dla nieletnich, taka była bowiem praktyka sądów rodzinnych.

    W styczniu 2013 r. sąd orzekł w stosunku do skarżącego umieszczenie w zakładzie poprawczym, zawieszając wykonanie tego środka na okres 2 lat. I tego samego dnia skarżący został zwolniony ze schroniska dla nieletnich. W skardze do Trybunału zarzucił naruszenie konwencji praw człowieka, bo 5 miesięcy był przetrzymywany w schronisku dla nieletnich bez decyzji sądu.

    Polskie prawo nie gwarantowało procedury kwestionowania pozbawienia wolności. Trybunał uwzględnił skargę, stwierdził, iż pozbawienie skarżącego wolności w schronisku dla nieletnich nie było zgodne z prawem w rozumieniu art. 5 konwencji. Każdy ma prawo do wolności.

    Sprawą zajmował się także rzecznik praw obywatelskich. Ówczesna pani rzecznik zwróciła się w tej sprawie do ministra sprawiedliwości, który uważał, że sprawą koniecznie trzeba się zająć, bo dotychczasowa praktyka była niezadowalająca.

    Czy obecny projekt rzeczywiście wspiera nieletnich? To jest podstawowe pytanie, które musimy sobie tutaj zadać. Projektowana ustawa wprowadza kilka zmian w kilkudziesięciu innych ustawach, mających duże znaczenie w zakresie praw wolności obywatelskich.

    Kwestią dyskusyjną jest, o czym już tu mówiono, wprowadzenie dolnej granicy wieku nieletniego co do którego ustawę można zastosować, tj. 10 lat. Sporo zastrzeżeń może budzić również katalog sankcji wobec małoletniego, dla przykładu określone prace porządkowe na rzecz szkoły. Mogą pojawiać się pytania o zgodność tego rodzaju sankcji z konstytucyjnymi prawami i wolnościami. Dużo zastrzeżeń będzie budził sposób wykonania kary. Kto by miał ją nadzorować? Nauczyciel? Na jakich zasadach? To będą specjalnie wprowadzone godziny dydaktyczne? Niektóre zapisy dają możliwość również, tak nam się wydaje, niemalże kilkukrotnego ukarania za ten sam czyn. A czy nie sprzeczne z konstytucją wydawać się mogą przepisy wprowadzające chociażby katalog z art. 14 projektowanej ustawy w zakresie postanowień, od których można wnosić apelację? Czy wspierając małoletnich, dbając o ich niedemoralizację, zachowano ich konstytucyjne prawa procesowe, w tym prawo do dwuinstancyjności postępowania i jawności postępowania?

    417 artykułów. Nie pędźmy, pani marszałek, panie ministrze w Sejmie z procedowaniem tego projektu, pracujmy spokojnie. Najprawdopodobniej jest potrzeba, by ten projekt omawiać w kilku komisjach, a może nawet wstępnie w podkomisjach. Pamiętajmy, że chcemy rzeczywiście uregulować prawo, które dotyczyć ma nieletnich. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia