9. kadencja, 53. posiedzenie, 2. dzień (28-04-2022)

22. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Głównego Inspektora Pracy z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2020 roku wraz ze stanowiskiem Rady Ochrony Pracy w sprawie działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2020 r. oraz ze stanowiskiem Komisji do Spraw Kontroli Państwowej oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (druki nr 1356 i 1550).

Główny Inspektor Pracy Katarzyna Łażewska-Hrycko:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo! W pierwszej kolejności chciałabym serdecznie podziękować za te wszystkie słowa uznania dotyczące merytorycznej pracy instytucji, którą mam zaszczyt kierować. Myślę, że nawet pojawiające się wątpliwości dotyczące funkcjonowania inspekcji nie wpływają na odbiór ciężkiej pracy inspektorów.

    To, co państwo podkreślaliście, a od czego chciałabym zacząć i za co też dziękuję: dostrzegacie konieczność wzmocnienia Państwowej Inspekcji Pracy. Tak jak mówili w wystąpieniach niektórzy z państwa, na całą instytucję składa się wysiłek ok. 2700 pracowników, z czego 1500 osób to inspektorzy pracy. Mamy 16 okręgowych inspektoratów pracy, Główny Inspektorat Pracy i ośrodek szkolenia. To jest ogromne docenienie też wkładu pracy każdego pracownika Państwowej Inspekcji Pracy. Za to serdecznie dziękuję.

    Oczywiście borykamy się z naborem kadr. Myślę, że nie jesteśmy jedyną instytucją państwową, która ma z tym problem. Potrzebujemy wzmocnienia finansowego, szczególnie w zakresie naboru pracowników z wykształceniem technicznym. Zaproponowaliśmy pewne rozwiązania również legislacyjne. Mam nadzieję, że one spotkają się w perspektywie niedługiego czasu z państwa pozytywną reakcją.

    Natomiast odnosząc się bardziej szczegółowo do pytań, które tutaj padły, wybrałam tak naprawdę temat, który się pojawia w większości wypowiedzi państwa, którzy zabierali głos, a mianowicie kwestię tego, jak Państwowa Inspekcja Pracy przygotowała się do napływu uchodźców z Ukrainy i ich wpływu na rynek pracy w Polsce. Państwowa Inspekcja Pracy, proszę pamiętać, od wielu lat już kontroluje zagadnienia dotyczące legalności zatrudnienia, o czym mówiłam też dzisiaj w kontekście sprawozdania za 2020 r., niemniej jednak skala, z którą mamy w tym momencie do czynienia, skala napływu uchodźców, jest zdecydowanie niewspółmierna do tego, co mieliśmy w latach ubiegłych. Na ten moment z danych zgromadzonych na portalu praca.gov.pl wynika, że w Polsce zarejestrowano w systemie jako zatrudnionych 90 tys. pracowników, którzy podjęli zatrudnienie na nowych zasadach, obowiązujących już od momentu przekroczenia przez nich granicy w związku z wojną w Ukrainie. 71% to są kobiety, 74% zatrudniono na podstawie umów cywilno-prawnych. Większość to jest zatrudnienie przy prostych pracach, część znalazła zatrudnienie w przetwórstwie, część poprzez agencje pracy tymczasowej. To są wstępne dane.

    Natomiast jeśli chodzi o to, jak Państwowa Inspekcja Pracy odnosi się do tego tematu, to po pierwsze, opracowaliśmy strategię mającą na celu długofalowe działania mające skutkować wsparciem tego sektora rynku pracy i tych pracowników, ale również przedsiębiorców.

    Podzieliliśmy nasze działania na dwa etapy. Pierwszy, ten, który dzieje się w tym momencie, jest związany z odnajdywaniem się obywateli Ukrainy tutaj, w polskiej rzeczywistości. Chodzi tu głównie o kampanię informacyjno-edukacyjną, którą kierujemy do przedsiębiorców, żeby wiedzieli, jak prawidłowo, jak zgodnie z przepisami zatrudnić pracownika z Ukrainy. I tutaj mamy webinaria, podcasty, szkolenia we współpracy również z urzędami pracy, z lokalnymi podmiotami, które na rynku pracy zajmują się zatrudnieniem. A druga część tej kampanii informacyjno-prewencyjnej dotyczącej obywateli Ukrainy jest skierowana bezpośrednio do obywateli Ukrainy poprzez poradnictwo prawne, które jest dostępna również w języku ukraińskim i rosyjskim. Tutaj pani poseł m.in. o to pytała. W każdym okręgowym inspektoracie pracy mamy możliwość udzielania porad, jest też infolinia dla cudzoziemców, ale głównie dla obywateli Ukrainy. Umieściliśmy też na swojej stronie internetowej w specjalnym panelu skierowane właśnie do obywateli Ukrainy informacje nie tylko na temat przepisów specustawy, ale też na temat ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a także informację na temat tego, jak poruszać się w gąszczu przepisów prawa polskiego, tłumaczoną na język ukraiński, dostępną również w takiej wersji bardziej wizualnej. Tak więc tutaj rzeczywiście pod tym kątem inspekcja pracy przygotowała materiały informacyjne, które dostarczamy pracownikom, ale też zainteresowane osoby na bieżąco mogą zasięgać porad i informacji bezpośrednio w okręgowych inspektoratach pracy i w Głównym Inspektoracie Pracy w sekcji Centrum Poradnictwa Państwowej Inspekcji Pracy.

    Natomiast na bazie naszych doświadczeń spodziewamy się też tego, że im dłużej to będzie trwało, tym większe będzie prawdopodobieństwo, że mogą się pojawiać sytuacje, w których rzeczywiście uprawnienia pracowników z Ukrainy będą łamane. W związku z tym jesteśmy przygotowani też na to, żeby reagować na takie sytuacje w momencie, kiedy zostaną do nas zgłoszone wnioski o interwencje, zwane przez nas skargami.

    Mamy też tutaj uruchomioną taką procedurę, że jeżeli będzie trzeba, to w ramach posiadanych środków i etatów będziemy zatrudniali dodatkowych pracowników, którzy będą w stanie nas wesprzeć w zakresie tłumaczenia i prowadzenia czynności kontrolnych również w przypadku tej grupy pracowników.

    Myślę, że to, co warte jest podkreślenie, bo padały też takie pytania w tym kontekście, to fakt, że pracownicy, którzy są cudzoziemcami, mają prawo do takiego samego traktowania jak pracownicy, obywatele polscy. Wynika to wprost z przepisów Kodeksu pracy: w przypadku zatrudnienia nie ma możliwości różnicowania sytuacji pracowników ze względu chociażby na narodowość czy inne kryteria, które są wymienione w k.p. Tak więc jak najbardziej w przypadku zatrudnienia na podstawie stosunku pracy uprawnienia pracowników Ukrainy muszą być analogiczne do tych, które mają obywatele polscy.

    Myślę, że to w takim dużym skrócie te najważniejsze informacje. Urząd podjął zdecydowane działania. Od początku, od razu, już w momencie, kiedy sytuacja zaistniała, przygotowywaliśmy się. Tutaj zwracam się do pani poseł Mrzygłockiej: konferencja, o której pani wspomniała, była m.in. poświęcona przygotowaniu Państwowej Inspekcji Pracy do napływu zwiększonej liczby pracowników z Ukrainy.

    Natomiast tutaj pojawiło się też jeszcze takie pytanie dotyczące kwestii, która mnie niezwykle interesuje, którą inspekcja pracy zajmuje się tak naprawdę od momentu wybuchu pandemii, ale też w związku z trwaniem prac legislacyjnych. Pan poseł Śnieżek pytał o pracę zdalną i o to, jakie warunki z punktu widzenia Państwowej Inspekcji Pracy powinny być spełnione, żeby praca mogła być wykonywana w sposób zgodny z przepisami, bezpieczny dla pracowników. Prace legislacyjne nad tą kwestią trwają, one się toczą głównie w Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej, my jako inspekcja też zaangażowaliśmy się w nie bardzo aktywnie. To, co podnosimy z punktu widzenia Państwowej Inspekcji Pracy, to to, że musi być uwzględniony aspekt bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracy nawet w sytuacji, kiedy ona jest wykonywana w domu, dlatego że, jak państwo pewnie słyszeliście w międzyczasie, zdarzają się również wypadki przy pracy podczas pracy zdalnej. Niestety były to zdarzenia trudne w skutkach, ciężkie dla tych pracowników, którzy ulegli w swoim własnym domu wypadkowi podczas wykonywania pracy zdalnej. W związku z tym apelujemy też o to, żeby przepisy, które są tworzone, obejmowały aspekt związany z zapewnieniem bezpieczeństwa i higieny pracy. To jest niezwykle trudne, bo poruszamy się w przestrzeni, która jest przestrzenią własnego mieszkania pracownika, i wymaga to rzeczywiście nowego podejścia, takiego, w ramach którego szkolimy, informujemy, edukujemy pracowników tak, żeby ich przygotować do tego, jak zorganizować stanowisko pracy w sposób bezpieczny.

    Pojawiał się dzisiaj też temat - patrzę w lewą stronę - tego, że mamy dzisiaj Międzynarodowy Dzień Pamięci Ofiar Wypadków przy Pracy i Chorób Zawodowych. Wspominam o tym dlatego, że rzeczywiście nie zdajemy sobie sprawy z tego, również w odniesieniu do pracy zdalnej, jak nasze zachowania wpływają na to, w jaki sposób nasze zdrowie jest później rujnowane, krótko mówiąc, bo np. trzymamy laptop na kolanach.

    Inspekcja pracy postuluje włączenie w zakres regulacji dotyczącej pracy zdalnej niezbędnych regulacji związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy, w tym również kwestii dotyczących zdrowia psychicznego w pracy. Pierwsze badania, które się pokazują po okresie pracy zdalnej w trakcie pandemii, ujawniają dodatkowe psychospołeczne zagrożenia związane z pracą zdalną, na co inspekcja pracy również zwraca uwagę.

    To w dużym skrócie, bo rzeczywiście temat jest niezwykle ciekawy. Zakładamy, że praca zdalna będzie formą, która z nami zostanie, aczkolwiek bezpieczniejsza dla pracowników będzie na pewno forma hybrydowa, czyli taka, która umożliwia kontakt z grupą współpracowników, adaptację społeczną, wsparcie w ramach danego zakładu pracy.

    To, o czym chciałabym wspomnieć, może nie wprost, odpowiadając na pytania, o czym państwo też mówiliście, dotyczy tego, że inspekcja pracy, tak jak wszystkie obszary związane z pracą, będzie się musiała w najbliższym czasie zmierzyć z nowymi wyzwaniami. Nie tylko będzie to praca zdalna, ale będą to też wyzwania związane ze sztuczną inteligencją, zmianami technologicznymi, pracą 4.0, transformacją, która w tym momencie zachodzi też na rynku technologicznym, na rynku pracy. To wszystko wpływa na kształtowanie relacji między pracownikiem a pracodawcą i inspekcja pracy do tego już w tym momencie się przygotowuje. Dlatego że to nie jest kwestia tylko wsparcia finansowego, wsparcia kadrowego, ale również odpowiedzi na nowe wyzwania, z którymi wszyscy będziemy musieli się zmierzyć, bo rynek pracy się zmieni. W związku z tym uczestniczymy też jako Państwowa Inspekcja Pracy w pracach międzynarodowych i stowarzyszeń inspekcji pracy w ramach Unii Europejskiej. Będziemy organizowali dużą międzynarodową konferencję również poświęconą temu, jak Państwowa Inspekcja Pracy, jak inspekcje z różnych krajów mają się odnaleźć w nowej rzeczywistości.

    Dużo też było mówione o naszych działaniach prewencyjnych i myślę, że to jest kierunek dla nas niezwykle istotny. Bardzo chciałabym w tym miejscu podziękować wszystkim komisjom i Radzie Ochrony Pracy, ale też partnerom społecznym, którzy nas wspierają, którzy angażują się w nasze przedsięwzięcia prewencyjno-promocyjne.

    Odnośnie do pytań, które padły, bardziej szczegółowych - oczywiście odpowiemy na nie na piśmie, tak żebyście państwo mogli uzyskać wszyscy odpowiedź na interesujące was kwestie.

    Jeżeli chodzi o nadzór nad rynkiem, to w zakresie środków ochrony indywidualnej i wstrzymanych przez nas towarów w ramach transportu celnego jest to niezwykle trudna praca. Potrzebujemy do tej pracy fachowców i rzeczywiście też odpowiemy na to na piśmie, bo to jest bardzo szczegółowe zagadnienie. Myślę, że to są rzeczy, które chciałabym w tym względzie wyeksponować.

    Dziękuję państwu za te wszystkie przychylne słowa. Do pytań w pozostałym zakresie odniesiemy się na piśmie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia