9. kadencja, 55. posiedzenie, 2. dzień (26-05-2022)
15. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o finansowaniu społecznościowym dla przedsięwzięć gospodarczych i pomocy kredytobiorcom (druk nr 2269).
Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Piotr Patkowski:
Tak, jasne. Dziękuję bardzo, pani marszałek.
Wicemarszałek Małgorzata Gosiewska:
Halo, szanowni państwo, naprawdę bardzo proszę o przeniesienie rozmów w kuluary.
Proszę, panie ministrze.
Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Piotr Patkowski:
Dziękuję.
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Projekt, który przedstawiamy Wysokiej Izbie, składa się z dwóch dużych komponentów wdrażających prawo unijne, ale także zawierających realizację zapowiedzi pana premiera odnośnie do pomocy kredytobiorcom.
Pierwsza rzecz: ustawa odnosi się do uregulowania tzw. finansowania społecznościowego nazywanego crowdfundingiem. Tutaj warto wyjaśnić, że regulacja wynikająca z przepisów prawa unijnego i wdrażająca to do przepisów krajowych nie dotyczy wszystkich zasad finansowania społecznościowego, ale jedynie tzw. crowdfundingu udziałowego i pożyczkowego, czyli tego najbardziej skomplikowanego. Przepisy unijne zobowiązują mianowicie państwa członkowskie do uregulowania finansowania społecznościowego, które polega albo na nabywaniu udziałów w podmiocie oferującym swoje akcje bądź udziały, albo na udzielaniu temu podmiotowi szukającemu finansowania pożyczki przez inwestora detalicznego.
Dlaczego Komisja Europejska uznała za zasadne uregulowanie tej kwestii? Jest tutaj mianowicie ryzyko dla inwestorów detalicznych, często konsumentów, którzy nie są profesjonalnymi uczestnikami obrotu, wiążące się z zainwestowaniem swoich własnych, prywatnych pieniędzy w przedsięwzięcia ryzykowne.
W związku z tym rozporządzenie reguluje udzielanie zgód na finansowanie takich przedsięwzięć, natomiast państwa członkowskie zostały zobowiązane do uregulowania pewnych pojedynczych kwestii w ustawie. Stąd, gdy spojrzy się na tą ustawę, ona wydaje się dość blankietowa, ale ona jest blankietowa, bo tak wynika z przepisów unijnych. Większość kwestii jest uregulowana w unijnym rozporządzeniu.
To, co regulujemy na poziomie krajowej ustawy, to są kwestie dostępu do tajemnicy zawodowej, to są kwestie nadzoru KNF-u i możliwości karania przez KNF podmiotów, które nie przestrzegają przepisów ustawy i nie zapewniają dostatecznej ochrony inwestorom indywidualnym.
A więc z jednej strony regulacja ta udrażnia, usprawnia coraz bardziej popularny mechanizm finansowania społecznościowego, z drugiej strony zapewnia odpowiednią ochronę inwestorom indywidualnym, czyli konsumentom, tak aby nie byli narażeni na utratę swoich prywatnych pieniędzy.
Istotną zmianą, którą jeszcze wprowadzamy w tym projekcie - ona wejdzie w życie od 10 listopada 2023 r. - jest podniesienie progu, do którego nie trzeba będzie sporządzać prospektu, a wystarczy sporządzenie memorandum. W tym momencie to jest próg 2,5 mln euro, który zostanie podniesiony do 5 mln euro. To jest regulacja obowiązująca na terenie całej Unii Europejskiej. To jest bardzo deregulacyjna kwestia, przedsiębiorcy tego oczekują, czyli podnosimy ten próg dwukrotnie.
Drugi filar tego projektu ustawy, to, jak już wspomniałem, pomoc kredytobiorcom. Po pierwsze, ten projekt właściwie od samego początku, a został skonsultowany już kilka tygodni temu, zawierał kwestie wyznaczania zamiennika WIBOR-u i procedury jego wyznaczania. I tutaj kilka słów. Mówiłem o tym w Wysokiej Izbie przy okazji odpowiedzi na pytania bieżące, ale nie zaszkodzi powtórzyć. Kwestia sposobu wyznaczania zamiennika WIBOR-u, jak już wspomniałem, jest realizacją przepisów unijnych. Zamiennik WIBOR co do zasady dotyczy umów, które już obowiązują. W związku z tym jest tym wskaźnikiem, który niejako ingeruje, chociaż ˝ingeruje˝ jest tutaj słowem na wyrost - istotne jest to, żeby wartość ekonomiczna tej umowy pozostała taka sama - ale jednak ingeruje w umowy już zawarte. Ten projekt ustawy reguluje tylko i aż procedurę wyznaczania zamiennika WIBOR, natomiast nie wskazuje, jaki to będzie zamiennik. On będzie ustalony dopiero w toku negocjacji z sektorem bankowym, z GPW Benchmark, z NBP, z KNF-em i z BFG, i dopiero potem będzie nadany drogą rozporządzenia Rady Ministrów. Natomiast teraz wyznaczamy tylko formalną procedurę jego wyznaczenia. Jaki on będzie merytorycznie, to się pewnie rozstrzygnie w najbliższych tygodniach.
Osobną kwestią jest wskaźnik alternatywny wobec WIBOR-u. On obowiązuje w przypadku umów, które będą dopiero zawarte. I tutaj procedura jego zawierania nie jest regulowana z tej przyczyny, że on nie jest wyznaczany decyzją administracyjną rządu. To jest już wtedy decyzja GPW Benchmark, który jest podmiotem do tego wyznaczonym. To też oczywiście się odbywa w konsultacjach z sektorem, natomiast do tego nie potrzebne już jest wydanie rozporządzenia przez Radę Ministrów. Co istotne, to, że wydamy wskaźnik alternatywny i zamiennik w dwóch różnych procedurach, chcę bardzo jasno podkreślić, nie zmieni faktu, że ten wskaźnik będzie taki sam. Taki jest nasz zamiar. Chcemy, żeby to był taki sam wskaźnik. Natomiast objęcie nim umów już obowiązujących i umów przyszłych po prostu wymaga wyznaczenia tych dwóch procedur. To chciałbym zaznaczyć, żeby było jasne.
Jednocześnie w projekcie ustawy zawieramy niejaki motywator dla sektora bankowego, ale także dla GPW Benchmark. Mamy nadzieję, że GPW Benchmark też się bardzo poczuje do obowiązku uczestnictwa w tej ważnej, oczekiwanej przez kredytobiorców misji. Ponadto gdyby w najbliższych miesiącach nie były jednak wyznaczone zamiennik i wskaźnik alternatywny wobec WIBOR-u, wtedy jest możliwość wyznaczenia tzw. wskaźnika awaryjnego. Będzie nim wskaźnik POLONIA, który opracowuje NBP. Natomiast to jest plan awaryjny, plan B. Mamy nadzieję, chcielibyśmy - i tutaj gorąca prośba, którą powtarzamy w rozmowach z sektorem bankowym, ale też z GPW Benchmark - żeby ten wskaźnik był jak najlepszy, żeby był wybrany w drodze konsensusu. Chodzi o to, po pierwsze, żeby był jak najbardziej korzystny dla kredytobiorców, co jest dla nas istotne, po drugie, żeby pozwolił zachować stabilność sektora bankowego, i dopiero gdzieś na końcu, żeby był wygodny dla GPW Benchmark i administracji publicznej. Mamy nadzieję, że ten proces dokona się w takim sam sposób. To jest pierwszy punkt, o którym mówił pan premier, jeśli chodzi o wsparcie dla kredytobiorców.
Drugi punkt, który wprowadzamy przedmiotową ustawą, to wakacje kredytowe. To był punkt, który był najbardziej dyskutowany zarówno w trakcie krótkich, ale jakże owocnych konsultacji publicznych, jak również w ramach rządu, Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów. Chcemy, żeby te wakacje kredytowe obejmowały umowy zawarte na własny cel mieszkaniowy, i to jest ten jeden warunek, który wprowadzamy. Natomiast uważamy, i tego pewnie będziemy się trzymać podczas dalszych prac parlamentarnych, że niezasadne jest wprowadzanie dalszych warunków, czy to wysokości dochodów rodziny, czy to wielkości mieszkania. Takimi warunkami moglibyśmy doprowadzić do sytuacji, w której wyłączymy np. rodziny wielodzietne bądź rodziny, które z różnych przyczyn, tak wydaje się na papierze, takiej pomocy nie potrzebują, a ich sytuacje życiowe są inne. W związku z tym nie chcielibyśmy takich dalszych przesłanek zaostrzających wprowadzać.
Wakacje kredytowe będą obejmowały kredyty złotowe, co jest warte podkreślenia, i będą mogły być stosowane do dwóch umów miesięcznie w III i IV kwartałach trwającego roku oraz w jednym miesiącu przypadającym na każdy kwartał przyszłego roku. Łącznie to osiem rat, które będą przełożone na koniec okresu kredytowania, przy czym ten okres kredytowania nie będzie podlegał naliczaniu dalszych odsetek, nie będzie podlegał dodatkowym opłatom, czyli to będzie przeniesienie raty bez żadnych dodatkowych kosztów dla kredytobiorców. W tym elemencie bardzo istotne jest to, że tym rozwiązaniem pomagamy tym rodzinom, które już na ten moment, bardzo szybko z różnych przyczyn potrzebują pomocy i uzyskania ulgi w obsłudze swoich kredytów.
Ostatnia rzecz, którą udrażniamy, to Fundusz Wsparcia Kredytobiorców. Po pierwsze, wprowadzamy możliwość elektronicznego składania wniosku. Tak jak już też wielokrotnie mówiłem w Wysokiej Izbie, ciągle mamy przekonanie... Chociaż tutaj akurat także opozycja bardzo dużo mówi o możliwości wsparcia z Funduszu Wsparcia Kredytobiorców, za co dziękuję. Warto, aby kredytobiorcy wiedzieli o takiej możliwości. Naprawdę naszym zdaniem jest dużo kredytobiorców, którzy już teraz spełniają warunki do skorzystania z tej pomocy, ale po prostu z braku wiedzy kredytobiorców i, też nie ma co ukrywać, prawdopodobnie z tego powodu, że banki nie do końca czują się w obowiązku informować - i to w tym projekcie też regulujemy - klientów o takiej możliwości pomocy, ten fundusz jest wykorzystywany ciągle na niskim poziomie.
Natomiast biorąc pod uwagę to, że może być duże zainteresowanie w zakresie skorzystania z tego wsparcia, wprowadzamy takie rozwiązanie, w ramach którego do końca tego roku bank ma również dodatkową składkę w wysokości 1400 mln zł. Łącznie w tym roku będą zaparkowane w funduszu 2 mld zł na wsparcie dla kredytobiorców potrzebujących pomocy. Po drugie, gdyby się okazało, że ta kwota jest niewystarczająca, wprowadzamy możliwość zastosowania bardzo szybkiej procedury podwyższenia tej składki, tak żeby objąć tymi środkami wszystkich potrzebujących i kwalifikujących się do tej pomocy kredytobiorców.
Warto także podkreślić, że w odróżnieniu od wakacji kredytowych jest to także pomoc częściowo bezzwrotna. Jeśli kredytobiorca będzie regularnie spłacał raty, 1/3 tych rat może być umorzona. Tak że jest to pomoc w 1/3 bezzwrotna, co zwiększa atrakcyjność tego rozwiązania.
I trzecia kwestia, o której już mówiłem, zamiennik WIBOR. Wakacje kredytowe są pomocą doraźną, Fundusz Wsparcia Kredytobiorców jest pomocą celowaną, kierowaną do najbardziej poszkodowanych czy najbardziej potrzebujących pomocy, natomiast kwestia zamiennika WIBOR jest pomocą systemową, bo należy myśleć o tym, co dalej, co po 1 stycznia, co w kolejnych latach. I myślę, że ta pomoc systemowa w dłuższej perspektywie będzie najistotniejsza, czyli wypracowanie wskaźnika, który będzie, po pierwsze, najbardziej rynkowo odzwierciedlał procesy, które dzieją się w sektorze bankowym, ale też będzie gwarantował, na tyle, na ile to jest możliwe w świecie zmieniających się stóp procentowych, stabilność kredytobiorcom. Tak że każda z tych form pomocy trafia do ludzi w trochę innej sytuacji, ale łącznie składają się one na naszym zdaniem kompleksowy program. I rzeczy regulowane w pojedynczych artykułach, ale zgodnie z zasadą przedstawienia możliwie kompleksowego projektu...
Chciałbym także podkreślić, że w tym projekcie wdrażamy przepisy unijne usprawniające działanie firm inwestycyjnych, funduszy inwestycyjnych, wprowadzamy możliwość komunikowania się elektronicznie klientów tych funduszy z funduszami, ale także zdejmujemy pewne nadmiarowe obowiązki z tych funduszy inwestycyjnych i na prośbę KNF-u w związku z sytuacją i wojną na Ukrainie wprowadzamy kompetencje KNF-u z zakresu cyberbezpieczeństwa, tj. np. przyznanie KNF-owi kompetencji do podejmowania działań mogących przeciwdziałać zagrożeniom w zakresie bezpieczeństwa systemów teleinformatycznych, umożliwienie KNF weryfikacji akcjonariatu spółek emitentów - to jest bardzo ważne w kontekście realnego wdrażania sankcji, które są nakładane na państwa europejskie - czy wprowadzenie wyłączenia z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej w zakresie umożliwiającym przekazywanie i aktualizację informacji stanowiących taką informację przez podmioty wskazane w ustawie. Chodzi też o to, żeby nie można było się zasłaniać przed KNF tajemnicą bankową, gdy KNF będzie podejmował działania mające na celu przeciwdziałanie unikaniu i omijaniu sankcji nałożonych na Federację Rosyjską.
To tyle, jeśli chodzi o najważniejsze założenia. Pewnie na posiedzeniu komisji i podkomisji będzie czas, żeby się temu przyjrzeć szczegółowo. Na ten moment bardzo proszę Wysoką Izbę o zgodę na dalsze procedowanie nad tą ustawą na łamach Wysokiej Izby. Dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia