9. kadencja, 58. posiedzenie, 2. dzień (07-07-2022)

18. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o usprawnieniu procesu inwestycyjnego Centralnego Portu Komunikacyjnego (druk nr 2400).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Infrastruktury Marcin Horała:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie rządowy projekt ustawy o usprawnieniu procesu inwestycyjnego Centralnego Portu Komunikacyjnego.

    Proces inwestycyjny CPK, czyli budowa nowego systemu transportowego Polski, systemu na miarę XXI w., systemu transportowego, który będzie realizował potrzeby transportowe polskiego społeczeństwa, polskiej gospodarki i będzie jednym z kluczowych czynników domknięcia tego ostatniego kroku, jaki brakuje nam do państw wysoko rozwiniętych czy, powiedzmy, do tego celu, jakim jest przekroczenie średniej unijnej, jeżeli chodzi o produkt krajowy brutto, czy też, mówiąc bardziej potocznie, poziom zamożności.

    Tenże projekt, tenże program inwestycyjny, niezwykle ważny, posuwa się do przodu. Kolejne prace są realizowane w tempie rekordowym lub bliskim rekordów w warunkach polskich. Dość wspomnieć, że prace nad studium techniczno-ekonomiczno-środowiskowym na odcinku kolei dużych prędkości Warszawa - Łódź udało się zamknąć, wybrać wariant inwestorski w rok, podczas gdy w przypadku innych inwestycji infrastrukturalnych o analogicznej skali w warunkach polskich takie prace czasem trwały 2 czy 3 lata.

    Przedstawiony dzisiaj projekt zawiera cały szereg rozwiązań, które pozwolą to tempo kontynuować, a nawet jeszcze podkręcić, które będą również podwaliną pod uporządkowanie przyszłego rynku, zwłaszcza biznesu lotniskowego w Polsce, i pozwolą na utworzenie struktury holdingowej, koncernu infrastrukturalnego, który będzie instrumentem polskiego państwa w zarządzaniu tym rynkiem. Wreszcie realizują cały szereg postulatów strony społecznej, jak również precyzują czy wyjaśniają przepisy, które, jak wynika z dotychczasowej praktyki, z działań z minionych lat, mogą budzić jakieś wątpliwości, jakieś niedomówienia, w przypadku których zachodzi potrzeba, żeby je sprecyzować. I tak też się stanie.

    Przykład tego rodzaju działań to chociażby usprawnienie procesu dobrowolnego nabywania nieruchomości i wprowadzenie szeregu rozwiązań, które pozwolą na osiągnięcie bardziej korzystnych warunków tego nabywania, na oferowanie mieszkańcom, obywatelom korzystniejszych warunków tego dobrowolnego zakupu nieruchomości, to chociażby jednoznaczne wyjaśnienie, że spółka CPK może być beneficjentem decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, to kwestie związane z zagospodarowaniem przestrzennym wokół inwestycji czy wreszcie połączenie państwowych Portów Lotniczych i CPK, obecnie formalnie dwóch zupełnie niezależnych państwowych podmiotów, które zarządzają infrastrukturą lotniskową czy projektem inwestycyjnym z zakresu infrastruktury lotniskowej, w jedną silną grupę kapitałową.

    Szczególną uwagę państwa posłów chciałbym zwrócić właśnie na polepszenie pozycji mieszkańców, którzy chcieliby dobrowolnie zbyć swoje nieruchomości na rzecz inwestora. To również bardzo ważny postulat strony społecznej, który realizujemy: wprowadzenie większej elastyczności, jeżeli chodzi o termin wydania nieruchomości. Do tej pory, co jest zresztą standardem w przypadku inwestycji celu publicznego, jest to 120 dni, natomiast w przypadku tak dużej inwestycji nie ma takiej potrzeby, żeby po 120 dniach od decyzji ustalającej lokalizację będącą podstawą wywłaszczenia na inwestycję celu publicznego pozyskać wszystkie nieruchomości, więc dzięki tej zmianie będzie tutaj możliwość, żeby mieszkańcy dłużej korzystali ze swoich nieruchomości. To szczególnie ważne dla rolników prowadzących działalność rolniczą, którzy będą mogli np. zebrać zasiane plony, będą mieli więcej czasu, żeby przenieść swoją produkcję w inne miejsce. Wreszcie zwiększenie wartości zaliczki na poczet odszkodowania, tak żeby nawet osoba, która ewentualnie nie godzi się z wysokością wypłaconego odszkodowania, chciałaby je kontestować w sądzie, jednocześnie mogła całkiem sporą część w formie zaliczki i tak otrzymać i dzięki temu już móc urządzić sobie swoje życie, swoją życiową aktywność w innym miejscu.

    Szanowni Państwo! Po kolei w szczegółach. Pierwsza sprawa, czyli konsolidacja przedsiębiorstw sektora lotniskowego w Polsce. Obecnie głównym państwowym podmiotem w tym sektorze jest Przedsiębiorstwo Państwowe ˝Porty Lotnicze˝, jak sama nazwa wskazuje, bardzo reliktowa forma prawna przedsiębiorstwa państwowego. To jedno z ostatnich przedsiębiorstw państwowych w Polsce. To już samo w sobie wywołuje cały szereg problemów w działalności tego przedsiębiorstwa, a jednym z problemów, który je dotyka, jest również cała mozaika stanów prawnych nieruchomości, na których ono operuje. Dzięki ustawie z mocy prawa będzie można te stany prawne uregulować, wyposażyć przedsiębiorstwo po prostu we własność gruntów, które obecnie użytkuje z różnych, nieraz bardzo skomplikowanych tytułów prawnych. Wprowadzi to też mechanizmy, dzięki którym będzie to można robić w przyszłości, gdyby wymagane było przeprowadzenie jakichś bardziej skomplikowanych postępowań. To wszystko będzie możliwe i ta sytuacja prawna nieruchomości zostanie wreszcie zabezpieczona i uregulowana.

    Kolejnym etapem będzie przekształcenie PPL w spółkę akcyjną. Tak jak mówiłem, przedsiębiorstwo państwowe to już bardzo reliktowa forma prowadzenia działalności gospodarczej. Nie ma żadnego ratio legis, żadnego uzasadnienia, żeby w tej formie tę działalność kontynuować. Natomiast wprowadzenie normalnego ładu korporacyjnego spółki akcyjnej, obudowanego bardzo bogatym orzecznictwem, praktyką, pozwoli w sposób bardziej racjonalny tą firmą zarządzać.

    Co więcej - to ważne - podstawą jest pełne następstwo prawne, czyli zabezpieczenie przyszłości pracowników, zabezpieczenie majątku, zabezpieczenie wierzycieli. Ta przyszła spółka akcyjna PPL będzie całkowicie wstępować w całość praw przedsiębiorstwa państwowego PPL i oczywiście te wszystkie prawa będą w 100% zagwarantowane.

    Co też warto powiedzieć, ponieważ jest to nasze dobro narodowe, jest to niezwykle wartościowy majątek, wprowadzone zostanie ustawowe zabezpieczenie przed zbyciem go w obce ręce. Tak że gdyby tutaj ktoś zwłaszcza z opozycji już zacierał ręce, że po ewentualnej zmianie władzy będzie można gdzieś tam sprzedać ten majątek za granicę...

    (Głos z sali: Jak Lotos.)

    ...to mam złą wiadomość: będzie to z mocy prawa zabronione.

    I ostatnim etapem będzie wniesienie udziałów, czyli połączenie w grupę kapitałową, czyli podwyższenie kapitału zakładowego spółki CPK, to nowe udziały, które Skarb Państwa obejmie, wnosząc udziały w nowo powstałej spółce PPL SA. Tym samym powstanie duży, silny koncern, zdolny do konkurowania, zdolny do ekspansji na rynku Europy Środkowo-Wschodniej. Zostaną zabezpieczone wszystkie interesy nie tylko pracowników, ale całego ekosystemu wokół PPL-u, wokół zwłaszcza Lotniska Chopina, lotniska na Okęciu, bo to przecież jest też cały szereg firm prywatnych, żyjących na lotnisku, żyjących z lotniska, z obsługi w różnych aspektach pasażerów na lotnisku. Ten cały ekosystem stanie się w przyszłości częścią ekosystemu Centralnego Portu Komunikacyjnego i dzięki temu nie tylko pracownicy, nie tylko firmy będą mogli nie obawiać się swojej przyszłości w kontekście powstania CPK, ale wręcz przeciwnie, w CPK znajdą ogromne pole do rozwoju, do ekspansji, nieporównywalne z tym, które jest na Lotnisku Chopina z powodu jego oczywistych, fizycznych wręcz ograniczeń.

    Kolejnym ważnym elementem tej ustawy jest usprawnienie procesów inwestycyjnych. Generalnie przyjęliśmy pewną analogiczną zasadę, tzn. żeby spółka CPK, spółka celowa jako inwestor publiczny miała wszystkie te uprawnienia i wszystkie te możliwości, jakie mają w Polsce inni inwestorzy celu publicznego, chociażby, żeby mogła - to jednoznacznie przesądzamy, bo tu była pewna wątpliwość - jednoznacznie stać się beneficjentem decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowych, żeby definicja inwestycji w zakresie CPK została doprecyzowana, tak żeby nie było wątpliwości, że obejmuje też multimodalny węzeł transportowy. Tu chodzi również o doprecyzowanie, bo wokół tego też były wątpliwości, kwestii czasowego zajmowania nieruchomości na potrzeby badań i pomiarów i odszkodowania czy odpowiedzialności odszkodowawczej z tego tytułu. Wreszcie możliwość realizacji przygotowawczych prac budowlanych na podstawie decyzji środowiskowej. Wprowadzenie instytucji miejscowego planu Centralnego Portu Komunikacyjnego. To rzecz niezwykle ważna, bo tak jak pokazują przykłady na całym świecie, budowa tej skali hubu transportowego powoduje proces przyspieszonej urbanizacji. To staje się miejscem, w którym lokowane są różne inwestycje, w którym następuje też zabudowa mieszkaniowa. Ład przestrzenny to nie jest to, co nam przez ostatnie 30 lat w Polsce najlepiej wychodziło. Bardzo ważne, żeby tego rodzaju zabudowa nie odbywała się w sposób chaotyczny, ale by odbywała się z poszanowaniem zasad dobrego planowania, stąd wprowadzenie instytucji planu miejscowego pozwoli na zagwarantowanie, żeby tak właśnie się działo.

    Z istotnych spraw, o których tu już wspominałem, zwiększenie zaliczki na odszkodowanie dla osób wywłaszczanych na inwestycje celu publicznego czy wydłużenie terminu wydania nieruchomości. Termin 120 dni budził dużo obaw społecznych. On jest niepotrzebny, nie jest niezbędny dla inwestycji. Przy tej skali inwestycji nie rozpoczyna się prac wszędzie w jednym miejscu, więc będzie można spokojnie z dłuższym horyzontem czasowym, przynajmniej w znacznej części nieruchomości, pozwolić mieszkańcom, żeby spokojniej sobie zaplanowali przeprowadzkę i zaplanowali przyszłość w innym miejscu. Wreszcie cały szereg rozwiązań będzie się również odnosił do inwestycji towarzyszących, a więc przede wszystkim inwestycji w budowę systemu kolei dużych prędkości w Polsce, którego nie mamy, a chcemy go właśnie sprawnie budować z wykorzystaniem tych instytucji prawnych.

    Cały szereg zachęt, cały obszar dotyczący programu dobrowolnych nabyć w tej sytuacji, w której mieszkańcy dobrowolnie negocjują ze spółką i na zasadzie normalnej umowy cywilnoprawnej, jeżeli odpowiada im zaproponowana cena, jeżeli im odpowiadają zaproponowane warunki, to jeżeli chcą, mogą taką umowę podpisać. Chodzi o to, ażeby spółka mogła oferować warunki nie gorsze niż w przypadku wywłaszczenia na inwestycje celu publicznego. Byłoby ogromnym paradoksem, gdyby było tak, jeżeli chodzi o zasadę dobrowolności, która jest przecież zdecydowanie lepszą formą nabywania gruntów na inwestycje celu publicznego, żeby te warunki miały być gorsze niż w przypadku późniejszego wywłaszczenia, które i dla mieszkańca, i dla inwestora rodzi cały szereg problemów i jest znacznie bardziej kłopotliwe.

    Stąd chociażby bonusy takie, jakie proponujemy w ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami, która też jest po pierwszym czytaniu, dla osób wywłaszczanych. Tutaj dokonujemy recepcji dla programu dobrowolnych nabyć. Ponieważ nawet tak po twarzach poznaję, że większość z państwa była przy tamtej dyskusji, więc już dla oszczędności państwa czasu nie będę ich szczegółowo powtarzał. W każdym razie spółka będzie miała możliwość oferowania mieszkańcom znacznie lepsze dla nich warunki niż do tej pory.

    Warto wspomnieć w sposób szczegółowy co najmniej o jednym elemencie, czyli on jest szczególnie ważny również właśnie dla osób prowadzących działalność rolniczą, dla których zbycie nieruchomości to nie tylko zbycie nieruchomości, ale również zbycie warsztatu pracy i źródła utrzymania. To zwłaszcza w przypadku osób nieco starszych, które w perspektywie kilku lat widzą zakończenie swojej aktywności zawodowej i być może niekoniecznie chciałyby ponosić koszt, wysiłek odtwarzania działalności rolniczej w innym miejscu. Stąd wprowadzamy możliwość oferowania przez spółkę celową renty w rozumieniu cywilnoprawnym, która byłaby źródłem utrzymania na przejściowy okres kilku lat do nabycia uprawnień emerytalnych. Jednocześnie pozwoli nam to uniknąć zjawiska, które mogłoby być niekorzystne, tzn. bardzo dużego nagromadzenia potencjalnych nabywców, szukających nowego gospodarstwa rolnego w jednym miejscu. Chodzi o to, żeby część tych nabywców właśnie zaspokoić w formie renty, żeby nie było tak, że np. znacząco wzrosną w okolicy ceny ze względu na nagromadzenie osób jednocześnie szukających jakiegoś gospodarstwa do nabycia, więc to będzie dodatkowy cel. Ta instytucja renty będzie korzystna nie tylko dla tych, którzy ją otrzymają, ale też dla innych, bo właśnie będą mogli łatwiej, przy mniejszej konkurencji nabyć sobie nowe gospodarstwo, gdzie będą prowadzili działalność gospodarczą.

    Ważnym elementem jest również koordynacja rozwoju społecznogospodarczego obszaru otaczającego CPK. Ustawa pozwoli na wprowadzenie partnerstwa terytorialnego na obszarze otoczenia CPK, co z kolei pozwoli na przyjmowanie strategii ponadlokalnej i co za tym idzie, bardziej efektywne pozyskiwanie funduszy, zwłaszcza nie tylko krajowych, ale też unijnych. W kluczowej perspektywie do roku 2027 Rada Ministrów będzie uchwalać strategię rozwoju ponadlokalnego na wniosek pełnomocnika, będzie on obejmował powstawanie zwartych struktur przestrzennych. To niejako można powiedzieć, druga noga poza tym aspektem planowania przestrzennego, która pozwoli na racjonalne zagospodarowanie terenów wobec przyszłego, nie największego, ale najbardziej nowoczesnego węzła komunikacyjnego w Europie, i właśnie na to, żeby nie działo się to, co dzieje się w wielu polskich, w wielu miejscach, które były urbanizowane w poprzednich latach, tj. rozlewanie się miast. No wspomnijmy o tym, że obecnie w Polsce, gdyby zrealizować wszystkie plany, to mielibyśmy np. miejsca pod zabudowę mieszkaniową dla 80-90 mln ludzi. To jest nieracjonalne. To powoduje powstanie kosztów, nakładów na zbędną infrastrukturę, na doprowadzenie mediów. Byłoby bardzo źle, gdybyśmy mając taką okazję, z niej nie skorzystali. Chodzi również o to, żeby zagospodarowanie tego, co nazywa się w węższym zakresie airport city, a szerzej: aerotropolis, przyszłego serca metropolii warszawsko-łódzkiej, było optymalne.

    Wreszcie to, co właściwie już się tu przewijało, tylko chciałbym państwu zwrócić na to uwagę. Mamy cały szereg rozwiązań, które wprost wynikają z postulatów strony społecznej, z postulatów rady społecznej przy CPK, jak zmiany w zakresie mechanizmu kształtowania cen w ramach programu dobrowolnych nabyć, wspomniana tu instytucja renty, zwiększenie zaliczki na poczet odszkodowania ustalonego w drodze decyzji przez wojewodę przy wywłaszczeniu na inwestycje celu publicznego czy uelastycznienie terminu, wydłużenie okresu między decyzją lokalizacyjną a obowiązkowym wydaniem nieruchomości. To wszystko postulaty, które zgłaszała strona społeczna. One zostały zawarte w tej ustawie.

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! prace nad tym projektem na etapie rządowym trwały bardzo długo. On jest wynikiem prawie 2-letniego procesu, całego szeregu konsultacji, zarówno wewnątrzresortowych, jak i społecznych. Projekt był też pozytywnie opiniowany przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego. Cały szereg zainteresowanych instytucji, organizacji, ale również zwykłych obywateli wypowiadało się o nim w procesie konsultacji. Zawiera on wiele uwzględnionych uwag z tych konsultacji, doświadczeń z praktyki prowadzenia procesu (Dzwonek) inwestycyjnego.

    (Głos z sali: Nie było żadnych konsultacji.)

    Jest korzystny dla mieszkańców i dla długofalowego interesu państwa polskiego, polskiej gospodarki i polskiego społeczeństwa.

    Bardzo proszę Wysoką Izbę o przyjęcie projektu ustawy. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia