9. kadencja, 58. posiedzenie, 2. dzień (07-07-2022)

34. i 35. punkt porządku dziennego:

   34. Sprawozdanie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z realizacji w 2020 r. ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (druk nr 1103) wraz ze stanowiskiem Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych (druk nr 1670).
   35. Sprawozdanie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z realizacji w 2021 r. ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (druk nr 2155) wraz ze stanowiskiem Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych (druk nr 2355).

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Bartosz Grodecki:

    Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić państwu sprawozdania ministra spraw wewnętrznych i administracji z realizacji ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców w 2020 r. i 2021 r.

    Minister spraw wewnętrznych i administracji prowadzi rejestr informatyczny nieruchomości, udziałów i akcji nabytych przez cudzoziemców bez zezwolenia, jak i na podstawie wymaganych zezwoleń oraz wydanych decyzji, w postaci komputerowej bazy danych. Umożliwia on monitorowanie tendencji w zakresie nabywania nieruchomości, akcji i udziałów przez cudzoziemców oraz analizę skali zainteresowania poszczególnych grup podmiotów, czyli osób fizycznych oraz przedsiębiorców reprezentujących zagraniczny kapitał, nabywaniem konkretnych rodzajów nieruchomości oraz stopnia zainteresowania takimi nieruchomościami w poszczególnych województwach. Dane te są ustalane przede wszystkim w oparciu o nadesłane akty notarialne i postanowienia sądów, a także są uzyskiwane w toku prowadzonych przez organ czynności wyjaśniających oraz prowadzonych postępowań administracyjnych.

    Podkreślenia wymaga, że minister spraw wewnętrznych i administracji jest organem uprawnionym do monitorowania obrotu nieruchomościami z udziałem cudzoziemców poprzez badanie legalności nabycia nieruchomości przez cudzoziemców i prowadzenie rejestru nieruchomości, udziałów i akcji nabytych lub objętych przez cudzoziemców. Zaakcentowania wymaga, że badanie legalności nabycia nieruchomości przez cudzoziemców polega wyłącznie - organ musi działać zgodnie z prawem, na podstawie i w granicach prawa - na analizie każdej transakcji nabycia nieruchomości przez cudzoziemców pod względem zgodności tego nabycia z przepisami ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Nie oznacza to jednak, że państwo poprzez inne organy nie sprawuje właściwej pieczy nad tymi transakcjami, bowiem po wpisaniu określonej transakcji nabycia nieruchomości przez cudzoziemców do rejestru informacja w tym zakresie przekazywana jest do Ministerstwa Obrony Narodowej, a przy transakcjach, które budzą wątpliwości - dodatkowo do innych służb państwowych, np. ABW czy GIIF. Aktualnie trwają przygotowania do stałego udostępnienia Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego przedmiotowych danych.

    Wskazać należy, iż przepisy ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców są dostosowane do wymogów prawa europejskiego, a w szczególności do swobody przepływu kapitału przysługującej podmiotom z państw stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz Konfederacji Szwajcarskiej, co odzwierciedla w szczególności art. 8 rzeczonej ustawy.

    O ile zatem cudzoziemcy spoza Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej mają obowiązek co do zasady uzyskać zezwolenie na nabycie każdej nieruchomości, o tyle cudzoziemcy z Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej od 1 maja 2016 r. po upłynięciu 12-letniego okresu przejściowego mogą swobodnie, a więc bez zezwolenia, nabywać nieruchomości niezależnie od położenia, powierzchni i przeznaczenia nabywanej nieruchomości. 96% wszystkich transakcji nabycia nieruchomości przez cudzoziemców są to transakcje, na które nie jest wymagane zezwolenie. W sytuacji kiedy nabycie nieruchomości nie wymagało zezwolenia i jest zgodne z prawem, MSWiA nie ma prawa ingerowania w taką transakcję, bo w przypadku obywateli z EOG i Szwajcarii narażalibyśmy się na zarzut naruszenia traktatów, których Polska jest przecież stroną.

    W sytuacji natomiast gdy nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wymaga uzyskania zezwolenia, minister spraw wewnętrznych i administracji wydaje stosowną decyzję. W przypadku nieruchomości rolnych decyzja jest wydawana, jeżeli sprzeciwu nie wniesie minister właściwy do spraw rozwoju wsi. Należy również wskazać, iż w przypadku ubiegania się przez cudzoziemca o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości rolnej zobowiązany jest on spełnić przesłanki wynikające z przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, w której gospodarzem jest ministerstwo rolnictwa.

    Dodatkowo wskazać należy, że zgodnie z przepisami ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nabycie akcji lub udziałów przez cudzoziemców z Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej w spółkach będących właścicielami lub wieczystymi użytkownikami nieruchomości położonych na terytorium Polski nie wymaga uzyskania zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych, nawet w przypadku gdy spółka jest właścicielem nieruchomości o charakterze rolnym lub leśnym. Powyższe wynika z faktu, iż przedmiotem transakcji jest nabycie akcji lub udziałów, a nie nabycie samego gruntu.

    Podkreślenia wymaga fakt, iż przepisy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców mają zastosowanie wyłącznie do praw rzeczowych, tj. własność, użytkowanie wieczyste. Przepisów ustawy nie stosuje się do czynności prawnych ustanawiających ograniczone prawa rzeczowe na nieruchomościach, jak np. służebność, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, jak również do umów cywilnych, np. umowy dzierżawy.

    Porównując dane sprawozdawcze, należy stwierdzić, że liczba wydanych w 2020 i 2021 r. zezwoleń na nabycie nieruchomości gruntowych przez cudzoziemców wzrosła w stosunku do poprzednich lat, jednak powierzchnia nieruchomości objętych zezwoleniami utrzymuje się na stałym poziomie.

    Realizując przepisy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, w 2021 r., czyli minionym, minister właściwy do spraw wewnętrznych wydał 598 zezwoleń na nabycie 957 nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni przekraczającej niewiele 45 ha. W 2020 r. było to 429 zezwoleń na nabycie 692 nieruchomości gruntowych o powierzchni bardzo zbliżonej, bo 44,7 ha, w tym 121 zezwoleń na nabycie nieruchomości rolnych i leśnych o łącznej powierzchni 20,5 ha. W 2020 r. było to 76 zezwoleń, o powierzchni 21,7 ha. Było 176 zezwoleń na nabycie 198 lokali mieszkalnych oraz użytkowych o łącznej powierzchni 11 240 m². W 2020 r. było to 158 zezwoleń na nabycie 174 lokali o powierzchni 9731,17 m².

    Było 12 zezwoleń na nabycie udziałów i akcji w spółkach, w tym 11 zezwoleń dotyczyło udziałów i akcji w spółkach będących właścicielami bądź użytkownikiem wieczystym 222,29 ha nieruchomości położonych w Polsce oraz jedno zezwolenie dotyczyło udziałów i akcji w spółce będącej właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 77,3 m². W 2020 r. było to 26 zezwoleń, w tym 24 dotyczyły wspólnot będących właścicielami bądź użytkownikami wieczystymi 159,29 ha, a dwa dotyczyły spółek będących właścicielami 2056,11 m².

    Zezwolenia dotyczyły najczęściej nieruchomości położonych w województwach mazowieckim, małopolskim, wielkopolskim. Wśród podmiotów, którym wydano zezwolenia, dominowały podmioty reprezentujące obywatelstwo lub kapitał z Ukrainy i Białorusi.

    W 2021 r. minister właściwy do spraw wewnętrznych wydał 81 decyzji odmawiających - a w 2020 r. było 37 decyzji odmownych - cudzoziemcom udzielenia zezwolenia na nabycie nieruchomości gruntowych, lokali oraz udziałów i akcji. W ramach wymienionej liczby decyzje negatywne zostały wydane z powodu niewykazania przez cudzoziemca jego trwałych więzi z Polską bądź braku spełnienia ustawowych przesłanek uzasadniających wydanie zezwolenia, np. udokumentowanie źródeł pochodzenia środków finansowych na nabycie nieruchomości lub brak woli zbycia nieruchomości przez sprzedającego.

    Z danych zgromadzonych w prowadzonych rejestrach wynika, iż cudzoziemcy zarówno na podstawie wymaganego zezwolenia, jak i bez obowiązku ubiegania się o zezwolenie nabyli w 2021 r. nieruchomości gruntowe o łącznej powierzchni ok. 6,5 tys. ha na podstawie 10 018 zarejestrowanych transakcji, w tym nieruchomości rolne i leśne o łącznej powierzchni przekraczającej niewiele 1500 ha na podstawie 1424 zarejestrowanych transakcji.

    W 2020 r. nabyli nieruchomości gruntowe o łącznej powierzchni 5642,92 ha na podstawie 7648 zarejestrowanych transakcji, w tym nieruchomości rolne i leśne o łącznej powierzchni 1564,79 ha na podstawie 1270 zarejestrowanych transakcji.

    W 2021 r. nabyli lokale mieszkalne i użytkowe o łącznej powierzchni 884 306,99 m² na podstawie 13 163 transakcji. Natomiast w 2020 r. było to łącznie 712 978,9 m² na podstawie 9436 transakcji.

    W 2021 r. zarejestrowano 375 transakcji dotyczących nabycia przez cudzoziemców ogółu praw i obowiązków, akcji lub udziału w spółkach będących właścicielami lub wieczystymi użytkownikami nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni przekraczającej 5 tys. ha, a w 2020 r. było to 876 transakcji i nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni przekraczającej 9,5 tys. ha.

    Ponadto w 2021 r. zarejestrowano 51 transakcji dotyczących nabycia przez cudzoziemców ogółu praw i obowiązków, akcji lub udziałów w spółkach będących właścicielami lokali mieszkalnych i użytkowych o łącznej powierzchni 78 618,79 m², przy czym w 2020 r. było to 141 transakcji i nieruchomości o łącznej powierzchni 205 088,83 m².

    Wysoka Izbo! Szanowna Pani Marszałek! Bardzo dziękuję za wysłuchanie. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia