9. kadencja, 59. posiedzenie, 2. dzień (21-07-2022)

28. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie uczczenia wynalazcy Jana Szczepanika (1872-1926) w 150. rocznicę urodzin (druki nr 2320 i 2368).

Poseł Anna Pieczarka:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu klubu Prawa i Sprawiedliwości mam ogromną przyjemność zarekomendować państwu poselski projekt uchwały w sprawie uczczenia wynalazcy Jana Szczepanika (1872-1926) w 150. rocznicę urodzin. Jest mi tym bardziej miło, że ta niezwykła postać jest mocno związana z Tarnowem i regionem tarnowskim, który reprezentuję.

    Jan Szczepanik to genialny technik, wynalazca zwany polskim Edisonem, który przerósł swoją epokę. Urodził się w Rudnikach koło Mościsk tuż pod Lwowem. Przez pierwszy rok życia wychowywała go matka we wsi Zręcin pod Krosnem, gdzie mieszkali jej rodzice. Po jej niespodziewanej śmierci opiekowało się nim wujostwo. Małego Jana Szczepanika na wychowanie wzięła ciotka Salomea Gradowiczowa. Szkołę ludową ukończył również w Krośnie, dalszą naukę kontynuował w gimnazjum w Jaśle.

    Już jako kilkulatek wyróżniał się zdolnościami matematycznymi i przyrodniczymi. To właśnie w Krośnie objawił się jego talent naukowy, który rozkwitał przez następne lata w miejscach, które zamieszkiwał. W Krakowie Szczepanik ukończył seminarium nauczycielskie. Gdy porzucił zaś zawód nauczyciela, wynajął mieszkanie w Krakowie, w którym prowadził różne doświadczenia techniczne. Opatentował w wielu krajach Europy sposób automatycznego tkania gobelinów. Jego nazwisko stało się sławne już w latach 90. ubiegłego wieku. Zapraszano go m.in. do USA i Chin. Odwiedzali go wielcy, m.in. Ignacy Paderewski, a Mark Twain uczynił go bohaterem dwóch nowel. Opatentował m.in. fotografię barwną, film kolorowy, telewizję, film dźwiękowy, a także tkaninę kuloodporną.

    Na początku XX w. poślubił Wandę Dzikowską, córkę tarnowskiego lekarza powiatowego Zygmunta Dzikowskiego. Po ślubie Jan Szczepanik przeniósł się do Tarnowa. Mieszkał przy ul. Szopena w istniejącej do dziś bardzo charakterystycznej kamienicy swojego teścia. Tam też urządził swoją pracownię.

    Zmarł w Tarnowie. Jako jeden z nielicznych Polaków zamieszczony jest we wszystkich poważnych encyklopediach technicznych świata. Spoczywa w rodzinnym grobowcu Dzikowskich na Starym Cmentarzu w Tarnowie. To właśnie w Tarnowie bieżący rok, 2022, jest obchodzony jako Rok Jana Szczepanika. Patronat honorowy objął nad nim minister kultury Piotr Gliński, a ja miałam przyjemność go współorganizować. Postać ta, przez wiele lat zapomniana, bardzo mocno na to zasługuje. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia