9. kadencja, 59. posiedzenie, 2. dzień (21-07-2022)

29. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia Mirona Białoszewskiego w 100. rocznicę urodzin (druki nr 2374 i 2379).

Poseł Małgorzata Kidawa-Błońska (tekst niewygłoszony):

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska odnośnie do poselskiego projektu uchwały w sprawie upamiętnienia Mirona Białoszewskiego w 100. rocznicę urodzin.

    Upamiętniamy dziś Mirona Białoszewskiego, wielką postać polskiej literatury XX w., poetę, prozaika i dramatopisarza, znanego szczególnie jako autor ˝Pamiętnika z powstania warszawskiego˝. Twórca urodził się 30 czerwca lub 30 lipca 1922 r. w Warszawie. Data nie jest dokładna, gdyż metryka autora zaginęła. Z Warszawą związany był przez całe swoje życie. Tu spędził dzieciństwo, odkrywał swoją pasję i zainteresowanie słowem literackim oraz teatrem, jak sam stwierdził: chodząc i przepatrując. To tu przeżywał także bardzo trudne chwile w czasie powstania warszawskiego, po którego upadku został wywieziony na przymusowe roboty do Niemiec.

    Białoszewski w swojej twórczości eksperymentował z językiem, używał różnych form wyrazu, także do opowiedzenia tak ważnego z punktu widzenia naszej historii wydarzenia, jakim było powstanie warszawskie. Dziś mówimy o jednym z jego największych dzieł, ˝Pamiętniku z powstania warszawskiego˝, jako dziele oryginalnym, wybitnym, choć pozbawionym patosu i heroizmu, a opowiedzianym w sposób zwyczajny, z perspektywy cywila. Dzięki tym opisom otrzymujemy obraz warszawskich kamienic, znajdujących się w nich piwnic i podwórek, urządzonych prowizorycznie kuchni i zbiorowych legowisk. Poznajemy codzienne życie mieszkańców stolicy w realiach wojny i powstania. Jak podkreślił sam Białoszewski: ˝Chciałem, żeby wszyscy się dowiedzieli, że nie wszyscy strzelali, chciałem napisać o powszechności powstania˝.

    Rzeczywiście Białoszewski miał niezwykłą umiejętność dostrzegania znaczenia drobnych zdarzeń codzienności i nazywania tego, co marginalizowane i pospolite. Był to wielki talent twórcy, który czynił go wyjątkowym, a jego dzieła - ponadczasowymi. Dlatego był niekiedy krytykowany za formę, której używał. Z drugiej strony był też za to doceniany, m.in. przez Marię Janion, historyczkę literatury i krytyczkę literacką: ˝Pamiętnik z powstania warszawskiego Białoszewskiego, opuszczający całkowicie sferę 'świętości' wojny i przechodzący radykalnie do jej zwyczajności, dokonujący jej racjonalizacji - choćby za pomocą przypadku! - należy do wyjątków. (...) Opisując śmierć Miasta, Białoszewski osiąga wyżyny arcydzieła. (...) niczego za nikim nie powtarza - docierając do sedna rzeczywistości wojennej, fenomenologicznie zgłębiając istotę rzeczy, odnajduje dla wojny swoją suwerenną formę, osobistą i społeczną zarazem˝.

    To wszystko sprawia, że dziś o ˝Pamiętniku˝ możemy mówić, że to jedno z najważniejszych dzieł poświęconych temu dramatycznemu momentowi naszej historii. Bez tej opowieści historia powstania nie byłaby pełna.

    Mimo nieprzyjęcia wniosku o ustanowienie Mirona Białoszewskiego patronem roku 2022 to niezwykle ważne, by w tę wyjątkową rocznicę Sejm Rzeczypospolitej Polskiej upamiętnił twórcę, przypominając o jego wielkim dorobku twórczym i znaczeniu dla polskiej kultury. Przyjęcie przez Komisję Kultury i Środków Przekazu tego projektu przez aklamację potwierdza, że wszyscy się co do tej sprawy zgadzamy.

Przebieg posiedzenia