9. kadencja, 60. posiedzenie, 1. dzień (02-09-2022)
3. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2544).
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Artur Soboń:
Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność zaprezentować dzisiaj rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw.
Projekt zawiera w sobie kilka istotnych zmian w ustawach podatkowych. W pierwszej kolejności oczywiście w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, ale także w ustawie o podatku VAT czy w ustawie o podatku akcyzowym.
To, co dzisiaj przedstawimy, jest odpowiedzią na oczekiwania ze strony rynku, ale także na sytuację, w jakiej dzisiaj Polska i cała Europa się znajdują. Wynika to z sytuacji geopolitycznej i gospodarczej, która jest spowodowana przez rosyjską agresję na Ukrainie. Chodzi o bezprecedensowy wzrost cen energii, wysoką inflację i wszystkie wynikające z tego dla gospodarstw domowych i dla przedsiębiorców perturbacje.
W pierwszej kolejności chciałbym powiedzieć o przedłużeniu czasu obowiązywania tarczy antyinflacyjnej do końca roku 2022. W tym projekcie ustawy po raz kolejny przedłużamy działanie tarczy w takim samym kształcie, w jakim obowiązuje ona do 31 października br. W praktyce oznacza to obniżenie stawki VAT do 0% na żywność - wcześniej mieliśmy 5-procentowy podatek VAT - 0% na nawozy, środki ochrony roślin i inne środki wspomagające produkcję rolniczą, 0% na gaz ziemny zamiast 23%, 5% na energię elektryczną i cieplną zamiast 23% i 8% VAT na paliwa silnikowe zamiast 23%. W sumie jest to niespełna 5 mld. Oceniamy, że każdy miesiąc funkcjonowania tarczy antyinflacyjnej to ubytek dochodów rzędu 2,4 mld zł.
Jednocześnie warto wspomnieć, że według stosowanej od 1 lipca 2020 r. nowej matrycy stawek VAT, która ujednolica stawki VAT dla produktów zaspokajających podstawowe potrzeby, obniża się stawki VAT dla kolejnych podstawowych produktów w gospodarstwach domowych takich jak owoce, pieczywo, artykuły higieniczne czy artykuły dla dzieci.
Oczywiście tarcza dotyczy także akcyzy. Przedłużamy czas obowiązywania obniżonych stawek akcyzy do poziomu minimum unijnego na energię elektryczną i na niektóre paliwa silnikowe takie jak olej napędowy, biokomponenty, benzyna silnikowa, gaz LPG. Przedłużeniu ulega także czasowe zwolnienie dla energii elektrycznej wykorzystywanej przez gospodarstwa domowe oraz przyłączenie czasowej obniżki stawki akcyzy do poziomu minimalnego na lekki olej opałowy. W przypadku akcyzy przedłużenie czasu obowiązywania tego rozwiązania wiąże się z ubytkiem budżetowym na poziomie ok. 0,5 mld zł.
Niezależnie od najważniejszej części podatkowej tarcz antyinflacyjnych, czyli obniżek stawek VAT i akcyzy, wprowadzamy przedłużenie do końca grudnia czasowego wyłączenia sprzedaży detalicznej paliw silnikowych z opodatkowania podatkiem od sprzedaży detalicznej. To również oczywiście wpływa na ostateczną cenę paliw na stacjach paliw. To jest część dotycząca tarczy antyinflacyjnej.
Druga część projektu dotyczy powiązania stawek VAT z wydatkami na obronność. Nie muszę mówić, dlaczego dzisiaj jest to absolutny priorytet z punktu widzenia nie tylko bezpieczeństwa, lecz także rozwoju Rzeczypospolitej, i jak kluczowe są wydatki na odpowiednim poziomie. Spójrzmy na dodatkowe środki z funduszu i na wydatki budżetowe. Zobaczymy, że ten poziom w projekcie budżetu, który zaprezentowaliśmy w poniedziałek czy wtorek - został przyjęty przez Radę Ministrów i wysłany do Rady Dialogu Społecznego - sięga nawet 4,2% PKB. To są najwyższe wydatki na obronność w całym Sojuszu Północnoatlantyckim. Natomiast 3% to są środki w budżecie państwa. W związku z tym, że stawki 23% i 8%, czyli te stawki, które dzisiaj obowiązują, zostały wprowadzone w 2011 r... Stan finansów publicznych dzisiaj jest inny niż w latach, w których te stawki obowiązywały, dlatego wiążemy go z twardym wskaźnikiem. Polega to na tym, że te stawki będą obowiązywać w takiej wysokości do czasu, kiedy suma wydatków na obronność zapisana w budżecie oraz w planie finansowym Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych będzie przekraczać 3% PKB.
Wreszcie najbardziej obszerna i zasadnicza część projektu, czyli zmiany w podatku CIT. Kilka z nich wymienię. Jeśli oczywiście będą pytania o bardziej szczegółowe kwestie, to bardzo chętnie na te pytania odpowiemy.
Natomiast pierwsza kwestia, która wynika z debaty, która została przeprowadzona, zanim mieliśmy oczywiście śmiałość państwu, Wysokiej Izbie przedstawić ten projekt, bo on jest projektem konsultowanym z rynkiem i wynika z oczekiwań, które są związane z podatkiem CIT, to podatek minimalny. Podatek minimalny budził kontrowersje i dyskusję na temat tego, w jaki sposób on w praktyce będzie wyglądał. Ostatecznie w związku z tymi czynnikami, o których mówiłem na początku, czyli z dużą niepewnością związaną z sytuacją zewnętrzną, zdecydowaliśmy się na kilka istotnych zmian.
Po pierwsze, podwyższenie poziomu rentowności z 1 punktu procentowego do 2%, które jednocześnie jest połączone ze zmianą podstawy opodatkowania, gdzie mamy kilka istotnych zmian. Po pierwsze, wyłączenie ponoszonych przez podatników opłat z tytułu umów leasingu oraz odpisów od leasingowanego środka trwałego. Obecnie wyłączenie jest ograniczone tylko do własnych środków trwałych. Po drugie, wyłączenie z przychodów oraz kosztów uzyskania przychodów wartości należności handlowych zbywanych na rzecz podmiotów z branży faktoringowej. Po trzecie, wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów 20% poniesionych kosztów z tytułu wynagrodzeń i składek na ubezpieczenia społeczne oraz wpłat do PPK. To jest w związku z tą sytuacją. Także w związku z sytuacją związaną z inflacją - wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów wzrostu wartości energii elektrycznej, cieplnej i gazu przewodowego w odstępach rocznych oraz wyłączenie przychodów odpowiadających wartości podatku akcyzowego.
Obniżamy także wysokość potencjalnego podatku minimalnego. Podstawa opodatkowania przy podatku wynoszącym 10%: zamiast formuły 4% - 7% przychodów oczywiście - plus koszty pasywne mamy 1,5% plus koszty pasywne, ale mamy także opcję, czyli uproszczoną podstawę opodatkowania opartą wyłącznie na przychodach w wysokości 3% przychodów przy stawce 10-procentowej.
Mamy też cały katalog wyłączeń, które w ogóle wyłączają danych podatników CIT z potencjalnego wejścia w CIT minimalny. To są podatnicy, których przychody osiągane są w specjalnych strefach ekonomicznych lub Polskiej Strefie Inwestycji, podatnicy, których roczne przychody nie przekraczają 2 mln euro, czyli tzw. mali podatnicy CIT, spółki komunalne. To jest wynik oczekiwań jednostek samorządu terytorialnego, to są podmioty związane ze świadczeniem usług zdrowotnych lub generalnie ze świadczeniami, które są objęte cenami regulowanymi - i wreszcie ten okres nie jest okresem 1 roku, tylko 3 lat, ten okres, w którym rentowność jest poniżej tego poziomu, który proponujemy, czyli poniżej 2%, doliczając wyłączenia, ona faktycznie będzie oczywiście w ten sposób niższa - oraz podatnicy postawieni w stan upadłości, likwidacji oraz objęci postępowaniem restrukturyzacyjnym.
Kolejny obszar to Polska Spółka Holdingowa. Wzmacniamy regulacje, które zachęcają do tego typu struktury, i w tym celu wprowadzamy zmiany w definicji spółki holdingowej, która będzie mogła mieć formę prostej spółki akcyjnej. Usuwamy także ograniczenia co do możliwości korzystania przez spółkę holdingową ze zwolnień z CIT wynikających z implementacji dyrektywy o opodatkowaniu spółek dominujących i spółek zależnych. Także definicja spółki zależnej podlega kilku modyfikacjom poprzez m.in. usunięcie zakazu posiadania udziałów i akcji innych spółek oraz ogółu praw i obowiązków w spółce niebędącej osobą prawną oraz zakazu korzystania ze zwolnień w ramach specjalnej strefy ekonomicznej lub tzw. Polskiej Strefy Inwestycji.
Jest też coś, co wynika z naszych wewnętrznych konsultacji z Krajową Administracją Skarbową, czyli dywidendy lub zyski ze zbycia udziałów akcji będą zwolnione z CIT, jeżeli na dzień poprzedzający uzyskanie przychodów przewidziane warunki będą spełnione - i tu jest, uwaga, zmiana - nieprzerwanie przez okres minimum 2 lat. Dodatkowo zwolnienie z CIT dla 90% dywidendy uzyskanej przez spółki holdingowe zastępujemy całkowitym zwolnieniem.
Jest obszar zmian w zakresie dokumentowania transakcji, tzw. transakcji rajowych, czyli transakcji pośrednich i bezpośrednich z rajami podatkowymi, tak jak one są wyspecyfikowane, bo to też jest odrębna dyskusja, co jest rajem, a co nie, ale mówimy o tych, które są wskazane. W każdym razie uchylamy obowiązek stosowania zasady ceny rynkowej oraz obowiązek dokumentacyjny dla pośrednich transakcji rajowych. Myślę, że to naprawdę będzie dobrze przyjęte w szczególności przez duże podmioty, bo też trzeba uczciwie powiedzieć, że jeśli chodzi o CIT, to mamy sytuację, która - jeśli chodzi o wpływy, to bardzo dobrze w roku rosnącej..., bardzo ładnie to widać, jak te wpływy rosną przez lata, powiedzmy: od 2015 r. do dzisiaj, w relacji do PKB - jest rzeczywiście dzisiaj bardzo dużą zasługą poszczególnych kierownictw Ministerstwa Finansów od roku 2015, gdy udało się te przepisy naprawdę uszczelnić, ale gdybyśmy spojrzeli na ich efektywność, czyli wpływy budżetowe, to 45 tys. podmiotów odpowiada za 97% wpływów, a gdybyśmy spojrzeli na podmioty największe, powyżej 50 mln euro, te z listy dwa tysiące sześćset ileś, to można powiedzieć, że to jest 3/4 wpływów z podatku CIT, więc dla nich te obowiązki, o których tutaj mówimy, mają kluczowe znaczenie, jeśli chodzi o prowadzenie działalności gospodarczej.
Wracając do transakcji rajowych, gdzie dokonujemy zmian, w przypadku bezpośrednich transakcji z rajami podatkowymi mamy podniesienie limitów. Dzisiaj wynosi on 100 tys. zł i dotyczy wszystkich transakcji kontrolowanych, jak i innych niż kontrolowane. W projekcie przewidujemy, aby ten podstawowy próg istotności podnieść do 0,5 mln zł, a przy transakcjach finansowych do 2,5 mln zł.
Wreszcie są też inne zmiany, które dotyczą podatku u źródła. Np. to jest grupa zmian, która obejmuje m.in. złagodzenie warunków zwolnienia płatnika z obowiązku stosowania mechanizmu pay and refund w podatku u źródła, gdzie, po pierwsze, proponujemy wydłużenie terminów na złożenie tzw. oświadczenia pierwotnego i oświadczenia następczego oraz wydłużenie ważności tego pierwszego oświadczenia do końca roku podatkowego. To w praktyce będzie oznaczało, że podatnik będzie miał więcej czasu na przygotowanie się, jeśli chodzi o złożenie tych oświadczeń. Po drugie, proponujemy szczególne rozwiązanie dla płatników w kontekście oświadczeń złożonych w 2022 r., czyli w bieżącym roku podatkowym. Chodzi o retroakcje wspomnianych wyżej zmian w konstrukcji oświadczenia, tak aby oświadczenia pierwotne złożone w tym roku były ważne do końca roku podatkowego płatnika i w konsekwencji został wydłużony termin na złożenie oświadczenia następczego. To są takie praktyczne zmiany.
Podobnie jest w przypadku estońskiego CIT. Tam też precyzujemy kwestie terminu, jeśli chodzi o zapłatę podatku od dochodu z tytułu podzielonego zysku, zysku przeznaczonego na pokrycie strat, zaliczek oraz na poczet przewidywanej dywidendy. Proponujemy liberalizację warunków dotyczących minimalnego poziomu zatrudnienia na podstawie umowy innej niż umowa o pracę. Do tego zaliczać się będą również osoby zatrudnione na podstawie umowy cywilnoprawnej, jeśli podatnik w związku z wypłatą wynagrodzenia z jego tytułu będzie płatnikiem podatku PIT lub płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne lub płatnikiem składki na ubezpieczenia zdrowotne. Dzięki temu np. do poziomu zatrudnienia będą wliczały się umowy-zlecenia zawarte przez podatnika ze studentami poniżej 26. roku życia. To są również techniczne przepisy wynikające z praktyki stosowania estońskiego CIT, który też nam rośnie. Liczba zainteresowanych podmiotów - zdaje się, dzisiaj jest już ponad 7 tys. - pokazuje, że (Dzwonek) dla części podatników podatku CIT jest to dobra formuła podatkowa.
Wreszcie doprecyzowaniu, jeśli chodzi o estoński CIT - już kończę, panie marszałku - ulegają przepisy dotyczące obowiązku zapłaty podatków w przypadku wykorzystywania składników majątku podatnika przez podmioty niepowiązane z podatnikiem dla celów mieszanych. Precyzujemy te przepisy, akurat tutaj rzeczywiście jest sporo pytań. Są też drobne zmiany w podatku PIT dotyczące świadczeń dla emerytów, już nie będę wchodził w szczegóły, oraz dla podatników, którzy skorzystają z ulgi dla rodzin 4+. One, najkrócej mówiąc, ułatwiają relacje z organami podatkowymi i ułatwiają podatnikom życie. Natomiast generalnie rzecz ujmując, wszystkie te zmiany obniżają, można powiedzieć, tak podatkowo tax compliance. Obniżają te wszystkie obowiązki, które podatnicy CIT musieli ponosić, i wynikają z rozmów, konsultacji i uzgodnień. Bardzo proszę Wysoką Izbę o przyjęcie tego projektu.
Przebieg posiedzenia