9. kadencja, 62. posiedzenie, 2. dzień (29-09-2022)

25. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2476).

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Tomasz Chróstny:

    Dziękuję bardzo.

    Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przede wszystkim chciałbym bardzo serdecznie podziękować za pozytywne przyjęcie tej propozycji legislacyjnej. Z jednej strony mówimy oczywiście o transpozycji przepisów dyrektywy, z drugiej strony o tej części, która została wypracowana w wyniku doświadczeń urzędu, w wyniku doświadczeń i dyskusji z przedsiębiorcami, ze stroną społeczną, ale przede wszystkim w związku z patologiami, które obserwowaliśmy na rynku.

    Te główne uwagi. Pierwsza sprawa, jeżeli chodzi o vacatio legis. Chciałbym bardzo wyraźnie podkreślić, że ten czas pomiędzy przyjęciem dyrektywy a przyjęciem przepisów czy przedstawieniem ich Wysokiej Izbie został przez nas wykorzystany przede wszystkim na konsultacje. Dla przedsiębiorców sama dyrektywa nie jest obca, zwłaszcza dla przedsiębiorców działających w segmencie e-commerce. Przypomnę listopad 2019 r., to jest data przyjęcia samej dyrektywy, i długie vacatio legis było przede wszystkim skierowane po to, aby wykorzystać ten czas po stronie platform do tego, żeby przygotować stosowne narzędzia informacyjne, informatyczne i dostosować do tego mechanizmy działań.

    Ta część obejmuje, tak jak wspomniałem, zagadnienia bardzo istotne z punktu widzenia przedsiębiorców, dlatego tak ważne było dla nas prawidłowe ich skonsultowanie. Jako przykład chętnie podam sam mechanizm informowania o cenie uwzględniający tę informację o najniższej cenie w ciągu ostatnich 30 dni. On również z punktu widzenia tych mechanizmów rynkowych, mechanizmów stosowanych przez przedsiębiorców, z punktu widzenia np. mechanizmów obniżania cen rzeczywiście wymagał przedyskutowania, tak żeby z jednej strony zapewnić prawidłowe odzwierciedlenie, tę informację o cenie, z drugiej strony uwzględnić potrzeby konsumentów i z trzeciej - różne postulaty przedsiębiorców, żebyśmy też dobrze je poznali, ale też zrealizowali ten cel dyrektywy.

    Podobnie mogę stwierdzić, jeżeli chodzi np. o mechanizmy prawidłowej weryfikacji opinii, z którymi spotykamy się w Internecie, na portalach społecznościowych, które w myśl przepisów mają być weryfikowane. Potrzebne są mechanizmy weryfikujące po stronie platform ich autentyczność i eliminujące choćby ryzyko zniekształcenia decyzji konsumenckich w wyniku ich zastosowania.

    Ta druga część, która również wpłynęła bezpośrednio na kwestie bardzo szerokich konsultacji, to są pokazy handlowe. Zaproponowane rozwiązania w bardzo mocnym stopniu wchodzą bezpośrednio w swobodę prowadzenia działalności gospodarczej. To był czas niezbędny do tego, żebyśmy z jednej strony zdobyli przychylność przedsiębiorców działających w tej branży, żeby zrozumieli, czym są podyktowane tak poważne zmiany, z drugiej wypracowali rozwiązania, które pozwolą naprawdę tę patologię funkcjonującą na rynku wyeliminować z korzyścią dla konsumentów.

    Tak jak padało w tej Izbie wielokrotnie, przede wszystkim osoby starsze, osoby wrażliwe na tego typu manipulacje przez lata spotykały się bezpośrednio, były tą grupą odbiorców po stronie tych nieuczciwych przedsiębiorców i stąd te propozycje, które zaproponowaliśmy, czyli wydłużenie do 30 dni okresu na odstąpienie od umowy, brak możliwości przyjęcia finansowania spłaty tego typu produktów prezentowanych podczas pokazu, a także kwestia braku możliwości oferowania usług finansowych. Przypomnę, że bardzo często podczas tego typu pokazów nie dość, że konsumentom jako grupom wrażliwym oferowane są produkty po bardzo wysokich cenach, niezwiązanych absolutnie z jakością tych produktów czy usług, wykorzystywane są techniki manipulacyjne, to jeszcze dodatkowo sytuacja tego typu osób jest pogarszana w wyniku usług finansowych, które były oferowane - czy to kredyty i zakupy na raty, czy bardzo wysoko oprocentowane pożyczki. Stąd te zmiany bardzo mocno ingerujące w ten typ prowadzenia działalności.

    Są to zmiany, które mają wyeliminować wykorzystanie grup wrażliwych przez bardzo nieuczciwych przedsiębiorców. Zatem ten okres vacatio legis był przez nas bardzo dobrze wykorzystany. Również ta potrzeba procedowania tych prac z innym projektem, o czym również była mowa, z projektem przygotowanym przez ministra sprawiedliwości. To są inne projekty. Proszę zauważyć, że w ramach przedstawianych przepisów implementujemy jedną dyrektywę europejską i szereg zmian dotyczących pokazów handlowych. W ramach prac Ministerstwa Sprawiedliwości te przepisy czerpią przede wszystkim pojęcia, definicje, korzystają z nich, z tego projektu przygotowanego przez ministra sprawiedliwości, natomiast tam jest implementacja trzech różnych dyrektyw.

    W pewnym momencie była oczywiście możliwość, żeby to połączyć, natomiast ze względu na naturę tych przepisów podjęto decyzję o tym, aby procedować nad nimi osobno.

    Chciałbym tutaj jeszcze raz podkreślić: przedsiębiorcy są świadomi, jakie obowiązki informacyjne nałożyła na nich dyrektywa. Wielu z nich już się dostosowało. 4 miesiące temu, gdy wynikający z dyrektywy obowiązek stosowania przepisów wszedł w życie, wielu przedsiębiorców, szczególnie tych największych, ze względu na rozwiązania, które stosowane są także w innych państwach członkowskich, zaczęło wprowadzać te rozwiązania. Chcielibyśmy, uwzględniając drugi projekt przygotowany przez ministra sprawiedliwości, żeby zmiany korzystne dla konsumentów i chroniące grupy wrażliwe, w przypadku pokazów handlowych weszły w życie możliwie jak najszybciej.

    Jeżeli chodzi o Kodeks karny, to nie są to kompetencje prezesa UOKiK. Działamy na całkowicie innej podstawie. Oczywiście prokuratura jest właściwa do tego, żeby oceniać tego typu sygnały. Chciałbym też bardzo jasno podkreślić, że wielokrotnie przy okazji tego typu sytuacji kierujemy informacje o nieprawidłowościach do prokuratury, do odpowiednich służb. Jeśli widzimy potencjalną właściwość tego typu instytucji, jeżeli chodzi o ochronę danych osobowych - była mowa m.in. o telemarketerach i o automatach wykonujących połączenia - to o tego typu sytuacjach w toku postępowania informujemy właściwy urząd, Urząd Ochrony Danych Osobowych.

    (Poseł Grzegorz Braun: Jak Niedzielski straszy ludzi w telewizji, to nie ma przesłanek, by zawiadomić prokuraturę.)

    Jeżeli chodzi o siatkę pojęciową - była uwaga na ten temat i padło pytanie - chciałbym zwrócić uwagę, że mamy do czynienia z harmonizacja minimalną. Zatem mamy prawo, mamy przestrzeń do tego, żeby odzwierciedlić cel dyrektywy, naturę przepisów... aby same przepisy odzwierciedlały funkcjonujące już w Polsce pojęcia.

    Ostatnia uwaga dotyczyła m.in. 30-dniowego terminu na odstąpienie od umowy. Sama dyrektywa jako rozwiązanie dopuszczalne prawnie, możliwe do zastosowania przez państwo członkowskie, daje przestrzeń do tego, aby ten termin został wydłużony. Z tego oczywistego prawa korzystamy.

    Jeszcze raz chciałbym państwu bardzo serdecznie podziękować za pozytywne uwagi. Naturalnie jest przestrzeń do tego, żebyśmy dyskutowali o konkretach również na posiedzeniu komisji. Uprzejmie proszę Wysoką Izbę o skierowanie projektu ustawy do dalszych prac. Bardzo dziękuję.

Przebieg posiedzenia