9. kadencja, 64. posiedzenie, 1. dzień (26-10-2022)

7. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2650).

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Katarzyna Frydrych:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw znowelizowano szereg przepisów ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

    Ta nowelizacja dotyczyła przepisów z zakresu postępowania rozpoznawczego, odwoławczego oraz egzekucyjnego. Nowelizacja miała charakter wielopłaszczyznowy, a jej głównym celem było wprowadzenie instrumentów, które pozwalają na sprawne zarządzanie postępowaniem cywilnym.

    W trakcie obowiązywania ustawy - jakkolwiek krótkiego, albowiem większość przepisów weszła w życie z dniem 7 listopada 2019 r. - ujawniły się kwestie wymagające ponownego przeanalizowania. Wątpliwości zgłaszane przez środowisko orzecznicze odnośnie do stosowania pewnych przepisów, ale też problemy dostrzeżone przez samego projektodawcę legły u podstaw podjęcia prac zmierzających do ich wyeliminowania i dokonania modyfikacji przepisów stosownie do zaobserwowanych w praktyce dysfunkcji. W konsekwencji projekt zmierza do uproszczenia obowiązujących procedur, wypełnienia luk prawnych oraz uspójnienia przepisów, co przełoży się na skrócenie czasu trwania postępowań.

    Zasadnicze i zarazem najbardziej obszerne zmiany proponuje się w ustawie - Kodeks postępowania cywilnego. Część zmian ma na celu doprecyzowanie względnie korektę niektórych rozwiązań, które znalazły się we wspomnianej na wstępie ustawie nowelizującej z 4 lipca 2019 r. Do takowych wskazań należy projektowany art. 49 § 2 k.p.c., którego celem jest ściślejsze powiązanie instytucji wyłączenia sędziego, a raczej braku podstaw do tego, z brzmieniem art. 156¹, który też ulegnie doprecyzowaniu. Obecne rozbieżności terminologiczne mogą budzić wątpliwości odnośnie do zakresu pouczeń, których sędzia może udzielić, aby nie spotkać się z zarzutem stronniczości, tj. naruszenia art. 49 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Rozbieżność między obowiązującymi przepisami nie sprzyja pewności prawa zarówno stron, jak i organów procesowych, stąd konieczne stało się jej wyeliminowanie.

    Jednym z najważniejszych nowych rozwiązań, które przewiduje projekt, jest podniesienie wartości przedmiotu sporu w sprawach o prawa majątkowe uzasadniającej właściwość sądu okręgowego z 75 do 100 tys. zł przy jednoczesnym założeniu, że sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym będą rozpoznawane przez sąd właściwy rzeczowo, stosownie do wartości przedmiotu sporu, a nie, jak było dotychczas, niezależnie od tej wartości przez sąd rejonowy.

    Nowe rozwiązanie w zakresie pism procesowych składanych przez profesjonalnych pełnomocników przewiduje projektowany art. 128¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Ma on na celu zmobilizowanie zawodowych pełnomocników do konstruowania pism procesowych w sposób zwięzły, przejrzysty, przy jednoczesnym obowiązku wyodrębnienia w ich strukturze części, która zawiera kierowane do sądu oświadczenia, twierdzenia, wnioski, w tym również wnioski dowodowe. Jeżeli zaś pismo będzie zawierać uzasadnienie, wnioski dowodowe zgłoszone tylko w tym uzasadnieniu nie będą wywoływać skutków, jakie ustawa wiąże ze złożeniem ich przez strony.

    W celu wzmocnienia pozycji procesowej strony będącej konsumentem przewiduje się wprowadzenie nowego postępowania odrębnego z udziałem konsumentów. Jest to wyrazem realizacji zaleceń Najwyższej Izby Kontroli, jak też postulatów samego środowiska konsumentów co do zwiększenia zakresu ochrony ich praw. Dodatkowo w logikę rozwiązań wpisuje się to zawarte w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1215/2012 z 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych.

    Jednocześnie przedłożony projekt zawiera rozwinięcie i kontynuację pomysłów znanych ze wspomnianej już na wstępie dużej noweli Kodeksu postępowania cywilnego. Planowane jest zatem rozszerzenie zakresu stosowania zasady zakazu nadużycia prawa procesowego na szereg kolejnych instytucji procesowych. Obejmuje to przyjęcie niedopuszczalności złożenia wniosku o wyłączenie sędziego niewyznaczonego do rozpoznania sprawy oraz niedopuszczalność złożenia ponownego wniosku o wznowienie postępowania opartego na tych samych podstawach.

    Istotne zmiany zakłada się także w zakresie przepisów określających zasady tzw. doręczeń komorniczych, doręczeń korespondencji sądowej stronom, osobom fizycznym. Usprawnieniu organizacji postępowania mają również służyć nowe rozwiązania z zakresu planowania rozprawy i dokonywania przez sąd niezbędnych pouczeń. Zmianie ulegną także rozwiązania dotyczące uzasadnienia orzeczeń wydawanych na posiedzeniach niejawnych. Usunięciu wątpliwości rodzących się na tle tzw. zażaleń poziomych służy uściślenie i doprecyzowanie zasad ich rozpoznawania.

    Modyfikacji ulegną zasady badania przedawnienia roszczeń na etapie postępowania egzekucyjnego. W projekcie przewiduje się również szereg rozwiązań porządkujących egzekucję z nieruchomości, w tym istotnie poprawiających sytuację wierzycieli alimentacyjnych w toku postępowania o podział sumy uzyskanej z egzekucji. W tym zakresie proponuje się utworzenie sui generis ˝funduszu żelaznego˝, który pozwoli na zaspokojenie wierzycieli alimentacyjnych w przypadku niewywiązania się przez dłużnika z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego albo bezskuteczności egzekucji prowadzonej z innych składników majątku dłużnika.

    Przedkładany projekt zawiera również zmiany w innych ustawach, odniosę się do nich pokrótce. W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zmiany mają charakter dostosowawczy i zmierzają do ujednolicenia rozwiązań dotyczących egzekucji z nieruchomości w egzekucji sądowej i administracyjnej. Podobnie charakter porządkująco-redakcyjny mają zmiany, które projektowane są w ustawie o księgach wieczystych i hipotece. Zmiany w ustawach o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, Ordynacji podatkowej, o systemie ubezpieczeń społecznych czy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo kredytowych mają również charakter porządkujący i dostosowują brzmienie przepisów zmienianych ustaw do aktualnie określonych przepisów ustawy o komornikach sądowych.

    Zasadnicze zmiany w ustawie - Prawo o ustroju sądów powszechnych zakładają możliwość wyznaczenia jednego sądu rejonowego i jednego sądu okręgowego, właściwych do rozpoznawania spraw w europejskim postępowaniu nakazowym oraz europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń, wszczętych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego te postępowania.

    W ustawie o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki zakłada się przede wszystkim wprowadzenie możliwości pozostawienia kolejnej skargi w aktach sprawy bez podejmowania w związku z jej wniesieniem żadnych czynności w sytuacji, gdy dotyczy ona tego samego postępowania, nie spełnia ustawowych wymogów i była uprzednio odrzucona.

    Zmiany w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przewidują poszerzenie zakresu stosowania instytucji tzw. negocjacyjnego systemu wynagradzania biegłych poprzez pozostawienie sądowi luzu decyzyjnego w sprawach, w których wynagrodzenie biegłego nie będzie przekraczać 5 tys. zł.

    Przyjęte w ustawie z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw ukształtowanie nowych instytucji w oparciu o zasadę kontynuacji powoduje, że nawet ponad 5 lat po wejściu w życie tych rozwiązań powstaje wiele praktycznych komplikacji, np. w związku z ustaleniem kosztów zakończonego postępowania egzekucyjnego. W związku z tym projektodawca zdecydował się na objęcie projektami art. 2 ust. 7a i ust. 11 postępowań nadal będących w toku. Jest to pożądane i pozytywnie przyczyni się do pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego.

    W praktyce sądowej coraz częściej dostrzegalne jest zjawisko wpływania na właściwość sądu poprzez cesję wierzytelności, która przysługuje z danej umowy. Takie zjawisko jest nieprawidłowe i prowadzi do obejścia przepisów o właściwości sądu mających charakter ius cogens. Z tego wynika przyjęcie w ustawie o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej rozwiązań, zgodnie z którymi przelew wierzytelności nie wpływa na właściwość sądu.

    Zmiana w ustawie o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej stanowi konsekwencję nowych rozwiązań zawartych w zmienianym art. 17 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego zakładających m.in. rozpoznawanie spraw o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przez właściwy rzeczowo sąd stosownie do wartości przedmiotu sporu. W sprawach o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym będzie odtąd obowiązkowe zastępstwo Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

    Nowe brzmienie art. 31 i 32 ustawy o kosztach komorniczych, które przewiduje wprowadzenie opłaty stałej od wniosku o zabezpieczenie, zmierza do wyeliminowania sytuacji, w której wierzyciel ponosi znaczne koszty zabezpieczenia niezależnie od efektów postępowania. Przyczyni się to również do ukierunkowania komorników na wynik postępowania.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Bardzo proszę o przyjęcie projektu ustawy. Dziękuję bardzo.

Przebieg posiedzenia