9. kadencja, 67. posiedzenie, 2. dzień (01-12-2022)

18. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie uczczenia Powstania Zamojskiego w 80. rocznicę jego wybuchu (druki nr 2783 i 2786).

Poseł Sławomir Zawiślak:

    Dziękuję.

    Pani Marszałek! Zostałem wezwany imiennie, ale także poprzez ten fakt, rzeczywiście tę uchwałę przygotowywałem. Chciałbym powiedzieć, że jeżeli chodzi o kontekst historyczny, to dla mnie jest to zdumiewająca rzecz, że rzeczywiście sprawa, że przez tak wiele lat w sumie zwycięskie powstanie, które zatrzymało wysiedlenia, nie zostało opisane historycznie po okresie zakończenia II wojny światowej.

    Wydaje się, w opinii mieszkańców Zamojszczyzny - których reprezentuję, gdyż funkcjonuję od ponad 20 lat w Światowym Związku Żołnierzy Armii Krajowej - Okręgu Zamość, pracuję społecznie, to moje środowisko - chyba zadecydowało o tym to, że to powstanie zapoczątkowało bardzo mocny opór tego terenu przed także nową władzą. Na ziemi zamojskiej, Zamojszczyźnie, w otoczeniu tego regionu Roztocza była bardzo silna konspiracja niepodległościowa, popierająca rząd londyński, która była gnieciona w straszliwy sposób po wojnie przez nowego okupanta, która tworzyła nowe oddziały partyzanckie, nowe struktury, np. II Zamojski Inspektorat Armii Krajowej czy Samodzielny Obwód WiN Tomaszów Lubelski.

    Nowa władza nie miała się czym chwalić, bo tutaj, na tym terenie mieszkało tak wielu patriotów, tym bardziej że oni funkcjonowali dalej po różnych stronach. Nie tak dawno czciliśmy pamięć jednego z dowódców Batalionów Chłopskich, Stanisława Basaja, który właśnie, panie pośle Braun, został po wojnie rzeczywiście zamordowany albo przez oddział bezpieki, albo przez oddział Ukraińskiej Powstańczej Armii. Nie wiemy do końca, dlaczego tak się stało - ja swoje wytłumaczenie tu przedstawiłem - natomiast wierzę głęboko, że uchwała Sejmu podjęta w tej sprawie uruchomi świat nauki i że pamięć o tym powstaniu, które było bardzo ważne w historii Polski, oraz o tych, którzy walczyli w tym powstaniu i wygrali, zostanie przywrócona. I rzeczywiście, podobnie jak posłowie, chylę czoła przed wielką rolą społeczników, mieszkańców Zamojszczyzny, którzy tę pamięć przetrzymali i przekazali skutecznie dalej.

    Przedstawię jeszcze jeden rys, taki typowo historyczny. Jestem historykiem - tutaj zwracam się do pana posła Brauna - i w trakcie wykonywania pracy społecznej także mój związek przypomina, że w tym czasie był też front polsko-ukraiński. Natomiast według historyków powstanie zamojskie zaczęło się w momencie wysiedleń, a praktycznie skończyło się w momencie, gdy Hans Frank stwierdził, że już trzeba te wysiedlenia zatrzymać. To był wynik skutecznej akcji podziemia niepodległościowego. Zbrojny opór mieszkańców Zamojszczyzny przeszedł w akcję ˝Burza˝, a później - w inne momenty historii. Tak że tutaj takie wyjaśnienie. Ta uchwała dotyczy okresu od listopada 1942 r. do sierpnia 1943 r., kiedy rzeczywiście były też walki polsko-ukraińskie, ale przede wszystkim była akcja zbrojna przeciwko niemieckiej akcji wysiedleńczej.

    Dziękuję wszystkim tutaj za taki wspaniały, zgodny głos. Mogę powiedzieć, że intencją środowisk, które kibicowały za przyjęciem tej uchwały przez Sejm, było też to, żeby to zwycięskie podejście naszych przodków w sytuacji, wydawałoby się, bez żadnych szans, w sytuacji walki z potężnym totalitaryzmem, bo Hitler był panem świata, która zakończyła się zwycięstwem, żeby to wszystko we współczesnych czasach dało nam sygnał, że nie ma sytuacji bez wyjścia, nie ma sytuacji beznadziejnych i w interesie narodu polskiego należy walczyć do końca, bo zwycięstwo jest możliwe. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia